Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • बोरघाटातला एल्गार (रसिक)
    ब्रिटिशांनी हिंदुस्थानच्या भूगोलावर ताबा मिळवला होता. जमीन महसूल वाढवण्याच्या वसाहतवादी धोरणांनुसार सामान्य शेतकऱ्यांच्या जमिनी ताब्यात घेणे, तसेच करवसुली करणे सुरू झाले होते. शेतकरी, सामान्य मजूर देशोधडीला लागले होते. उपजीविकेचे साधन न उरल्याने शेतकरीवर्गातलेच अनेक लोक पुढे सैन्यात दाखल झाले होते. याच शेतकरी सैनिकांनी, कारागिरांनी आणि मजुरांनी मिळून १८५७मध्ये इंग्रजांविरोधात बंड पुकारले. इंग्रजांनी बंड मोडून काढले, पण साम्राज्यवादी पिळवणुकीविरोधात झालेल्या या संघटित...
    03:00 AM
  • चित्तथरारक रेल ऐवज(रसिक)
    रेल्वेने मुंबईहून नाशिक, पुण्याला जाताना लागणाऱ्या घाटांतील प्रवास कितीही वेळा केला तरी ताे प्रत्येकाला पुन:पुन्हा अनुभवावासा वाटताे. एकामागून एक लागणाऱ्या बोगद्यांमधून जाताना एक वेगळाच थरार जाणवतो. पण तब्बल दीडशे वर्षांपूर्वी हे बोगदे खणत असताना हजारो मजुरांना करावा लागलेला संघर्ष आतापर्यंत त्या अंधाऱ्या बाेगद्यांमध्येच दडून राहिला होता. घनदाट जंगल, हिंस्र श्वापदांचा वावर असलेल्या सह्याद्री पर्वतरांगांना फाेडून तेथे रेल्वे मार्ग उभे करणे, हे अत्यंत अवघड असे काम होते. परंतु...
    03:00 AM
  • ...आणि हिरावून घेतलं माझं स्वतंत्र असणं(रसिक)
    काल माझ्या हातात एक कुरीयर आलं. पाहताच वाटलं, बॉक्स आहे तर नक्की काही वस्तू असेल. पण बॉक्स उघडला, तेव्हा त्यात काही पुस्तकं होती. माझा अंदाज चुकला होता. मग मला असं वाटलं, लैंगिक ओळखीच्या बाबतीतही आपली अशीच गल्लत होत असते, नाही? आपण शरीराच्या विशिष्ट चढउतारावरून एखाद्याचं असणं ठरवून सहजपणे मोकळे होतो. त्याच्या आतल्या माणसाचा विचारच करत नाही! लैंगिकतेचे वेगवेगळे पैलू अजूनही बऱ्याच लोकांना माहीत नाहीयेत. म्हणून स्त्री आणि पुरुष सोडून बाकी सगळे तृतीयपंथी, असं पाहण्यात येतं; ज्यातून बरेच...
    03:00 AM
  • निवडणुकांचा नवा फॉर्म्युला (रसिक)
    पुस्तकांत नोंदवण्यासारखा नाही, पण प्रत्येक गावाचा एक इतिहास असतो छोटासा. ऐतिहासिक वगैरे घटना तिकडे झालेल्या नसतात. तरीही या गावांतली स्थित्यंतरं इतिहासाचा भाग बनतात. ट्रॉम्बे असंच एक गाव. आताआतापर्यंत मुंबईत असूनही मुंबईत नसल्यासारखं. हे खरं तर एक बेटच. खाडीचा खारा वास. कोळ्या-आगऱ्यांची ऐसपैस बैठी घरं. पारंपरिक देवळं. नाक्यांवर उभे असलेले क्रूस. एक खूप जुनी मशीद. भाभा ऑटोमिक रिसर्च इन्स्टिट्यूटने आपल्या आवारात ओढून घेतलेलं गावच्या टेकडीवरचं पोर्तुगीजकालीन चर्च आणि त्या बदल्यात...
    03:00 AM
  • मानवी प्रज्ञेचा मानबिंदू (रसिक)
    वर ताऱ्यांकडे पाहा, आपल्याच पावलांकडे पाहू नका... स्टीफन हॉकिंग म्हणालेले. आज जगातील सर्वात महत्त्वाच्या वैज्ञानिकांपैकी एक आहेत प्राध्यापक स्टीफन हॉकिंग. आइन्स्टाइनचा सापेक्षतावाद आणि त्यातून निर्माण झालेल्या शक्यता सिद्ध करण्यात स्टीफन हॉकिंगचे योगदान आहे. रॉजर पेनरोज या गणिती वैज्ञानिकासमवेत काम करून कृष्णविवरांचे अस्तित्व त्यांनी सैद्धांतिक मांडणीतून दाखवले आणि त्यातून एक प्रकारचा किरणोत्सार होईल, असेही मांडले; जे नंतर प्रत्यक्ष सिद्ध करण्यात आले. स्टीफन हॉकिंग यांनी...
    03:00 AM
  • प्राध्यापक नावाचे वेठबिगार (रसिक)
    सतरा वर्षांपासून सीएचबीवर (तासिका तत्त्वावरील प्राध्यापक) मास्तरकी करणारा एक सिनियर मित्र. वय वर्ष सत्तेचाळीस. अजून लग्न नाही. डोक्यावरचे अर्धे अधिक केस उडून गेलेले. उरलेल्या अर्ध्यातले अर्धेअधिक पिकून गेलेले. आता त्याला प्राध्यापक म्हटले की तो प्रचंड चिडतो आणि पाहिजे तर चपलाने हाणा पण प्राध्यापक म्हणून शिवी देऊ नका रे, म्हणून ओरडतो. त्याला मरायच्या आधी एक दिवस का होईना, ग्रँटेड प्राध्यापक म्हणून जगायचं आहे. एकदा तरी प्राचार्यापुढे आणि पगार काढणाऱ्या क्लार्कपुढे मान ताठ करून जायचे...
    03:00 AM
  • जीवघेणी घुसमट (रसिक)
    भीतीने दचकून ऐन मध्यरात्री झोपेतून जाग येते, आपण मोठ्याने ओरडून घरच्यांना जागे करण्याचा प्रयत्न करतो, पण भीतीने घसा कोरडा पडल्याने तोंडातून आवाजच निघत नाही. आपण जबडा हलवत, इशारे करत केविलवाणे प्रयत्न चालूच ठेवतो, पण आपली धडपड घरच्यांपर्यंत पोहोचतच नाही! जीव गुदमरून टाकणारी अशी घुसमट सगळ्यांनीच कधी ना कधी अनुभवलेली असते. अशीच घुसमट विक्रमादित्य मोटवानी दिग्दर्शित ट्रॅप्ड (Trapped) या सिनेमाच्या निमित्ताने परत एकदा अनुभवायला मिळत आहे. उंच इमारतीत फ्लॅटमध्ये अडकलेल्या शौर्यची कथा...
    03:00 AM
  • देवगुरू बृहस्पतीचे वर्तन धर्ममान्य?
    समागमासाठी बृहस्पतीने दीर असूनही ममतेशी संबंध ठेवला; तर क्षत्रिय बलीने स्वखुशीने आपली पत्नी ब्राह्मणाला अर्पण केली. भीष्म सत्यवतीला म्हणाला, माते! भरतवंश चालू राहावा, त्याची भरभराट व्हावी, म्हणून विचित्रवीर्याच्या भार्यांपासून संतती निर्माण करील अशा एखाद्या गुणसंपन्न ब्राह्मणाला बोलावून घे. त्याला द्रव्य दे. विचित्रवीर्य वारल्यामुळे हस्तिनापूर अनाथ झाले. विधवा सुनांचे सांत्वन करून सत्यवती भीष्माजवळ गेली. म्हणाली, धर्मज्ञ पुत्रा, शांतनुला पिंडदान व पित्याची वंशवेल वृद्धिंगत...
    March 21, 03:18 PM
  • आश्वासक नेते आणि आकांक्षावान मतदार!
    उत्तर प्रदेशात भारतीय जनता पार्टीने मिळविलेले यश आज देशात आणि देशाबाहेरही चर्चेचा विषय झाले आहे. या चर्चेतले सूर दोन-तीन प्रकारचे आहेत. पण यातली कोणतीही एक कारणमीमांसा पूर्णांशाने या अभूतपूर्व विजयाचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण समोर आणत नाही. देशाच्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीचे विद्यमान संदर्भ, बदलती समाज-मानसिकता आणि मतदारासमोर उपस्थित असलेले पर्याय आणि त्यांची गुणवत्ता या सर्व बाबींचा साकल्याने विचार केल्याशिवाय हे विश्लेषण समग्रतेने करता येत नाही... उत्तर प्रदेशात भारतीय जनता...
    March 19, 03:00 AM
  • सर्जनाचा काटा रूतलेला
    प्रकाश जाधव नावाचा एक अवलिया कवी मराठी साहित्याच्या केंद्रापासून दूर ठेवला गेला. कारण त्याच्या कवितेतला निर्मितीचा आवेग आणि बेदरकारपणा इथल्या मध्यमवर्गीय साहित्यिक जाणिवेला झेपणारा नव्हता. त्याने शब्दाने काटा काढण्याचं संविधान बनवलं होतं. शब्दांमधील लुच्चेगिरीलातो धूळ चारत होता... मराठी साहित्याचे वर्तमान कुठल्याही काळात शोषित पीडितांसाठी फार स्वागतशील राहिलेले नाही. अगदी चक्रधर, तुकारामांपासून तर लघु अनियतकालिकांच्या चळवळीपर्यंत, साठोत्तरी ग्रामीण, दलित, स्त्रीवादी...
    March 19, 03:00 AM
  • 'कुठलंबी राजकारणी एकाच माळेचे मणी असत्याती'
    कार्यकर्त्यांच्या बळावर राजू शेट्टी लोकसभेत आणि सदाभाऊ खोत विधानसभेत पोहोचले. पण आता हे नेतेच एकमेकांना जुमानत नाहीत, त्यांच्यात बिनसलंय, हे पाहून संघटना उभी करण्यासाठी राबलेला कार्यकर्ता खचला आहे. कुठलंबी राजकारणी एकाच माळेचे मणी अस्त्याती. ही वाक्ये त्यांना ऐकायला नको वाटत आहेत. एक मी आमदार होतो, तेव्हा हातकणंगले लोकसभेची निवडणूक लढवावी अशी मागणी कार्यकर्ते करू लागले. मलाही वाटायला लागले, लोकांची मागणी आहे तर लढू या. मग मी सोबत चार कार्यकर्ते घेऊन फिरायला लागलो. एक दिवस...
    March 19, 03:00 AM
  • शेती हीच आमची जीवनशाळा
    डेअरीमध्ये काम करण्याची संधी मिळाली, पहिली सहकारी डेअरी आपल्या गावात सुरू केली. लक्ष्मीमुक्ती आंदोलनात शरद जोशींचे भाषण ऐकले, अर्धी जमीन पत्नीच्या नावे केली. पाणलोटाच्या कार्यक्रमाची माहिती कानावर आली, स्वत:च्या पैशातून शेतात नाला खोदून एक कोटी लिटर पाणी साठवले... ही कथा आहे, जळगाव जिल्ह्यातील चोपडा तालुक्यातील रमेश पाटील या शेतकऱ्याची. उजवा हात अधू म्हणून रमेशकाकांनी आपल्या पत्नीला छायाताईंना शेतीतला उजवा हात बनवला, आणि गेल्या वीस वर्षांपासून या दोघांनी शेतीचा बांध सोडलाच नाही....
    March 19, 03:00 AM
  • अर्भकहत्येचे सामूहिक पातक
    दरवर्षी नेमाने एखादी साथ वा साथीचे रोग पसरावेत, त्याप्रमाणे महाराष्ट्रात अवैधपणे गर्भलिंगनिदान केंद्र चालवणाऱ्यांचे रॅकेट उघड होते. आताही तसेच घडले आहे. या वेळी गुन्हेगारी प्रवृत्तींच्या मंडळींनी फिरते निदान केंद्र चालवून नवा मार्ग शोधला आहे. यात गुंतलेली डॉक्टर-तंत्रज्ञ पातळीवरची माणसं, त्यांना साथ देणारी व्यवस्थेतली माणसं आणि वंशाला दिवा हवाच, या अघोरी आकांक्षेपायी गैरकृत्यांना चालना देणारी समाजातली माणसंही बहुधा तीच आहेत. म्हणजेच, यात समाज म्हणून सगळे सारखेच दोषी आहेत....
    March 19, 03:00 AM
  • साहित्यिकांतोंडी 'फुल्या...फुल्या...'
    इतक्या रामाच्या पाऱ्यामंदी कोण इतकी ब्येक्कार शिवी पुन:पुन्हा देत चालला आहे, हे कळेना. म्हणून रस्त्यावर डोकावलो, तर समोरच्या चौकातल्या छैनू वाण्याच्या दुकानाच्या ओट्यावर अवधूत परळकर दाढीमिश्यांसहित बसलेले दिसले...कायमस्वरूपी संतप्त मुद्रा धारण केलेल्या मुग्धा कर्णिक समोरूनच येताना दिसल्या...प्रवीण बांदेकर, गणेश विसपुते, वीरधवल परब, येशू पाटील, नीतिन रिंढे, हॅट घातलेले डॉ. हरिश्चंद्र थोरात, दाढीधारी सतीश तांबे, डू डिस्टर्ब असं लिहिलेला फलक हातात घेतलेल्या कविता महाजन दिसल्या......
    March 14, 03:59 PM
  • ...तर स्फोट  नक्की आहे
    स्त्रियांच्या लैंगिक भावनांवर नियंत्रण ठेवण्याचं काम भारतात आणि जगभरात वर्षानुवर्षे चालू आहे. फरक इतकाच की, ही कोंडी फोडण्यास जागतिक सिनेमा धाडसाने पुढे येत आहे. सर्व स्तरावर स्वीकारलाही जात आहे. मात्र आपल्याकडे भारतीय संस्कृतीचा दाखला देऊन, कलाकृतींचीच गळचेपी केली जात आहे. लिपस्टिक अंडर माय बुरखा हे याचं ताजं उदाहरण आहे... बेळगाव जिल्ह्यातील सौंदत्ती गावात यल्लम्मा देवीचं प्रसिद्ध मंदिर आहे. या देवीविषयी एक आख्यायिका सांगितली जाते. एकदा नदीवर पाणी आणण्यासाठी यल्लम्मा गेली असता,...
    March 14, 03:59 PM
  • यज्ञाचे खूळ!
    नागरी जीवनाशी संबंध आल्यामुळे ब्राह्मणी व्यवस्थेने तांडा संस्कृतीत हळूहळू शिरकाव सुरू केला आहे. हा शिरकाव आता आक्रमणाच्या स्वरूपात पोहरागड येथे होऊ घातलेल्या लक्ष चंडी यज्ञाच्या निमित्ताने होत आहे. बंजारा समाजातील थोर समाजसुधारक संत सेवालाल महाराज यांच्या भूमीत होऊ घातलेले हे लक्ष चंडी यज्ञ म्हणजे त्यांच्याच विचारांना हरताळ फासण्यासारखे आहे. गोर बंजारा ही आदिम भटकी जमात. तांडा संस्कृती अशी तिची ओळख. या जमातीची भाषा, वेषभूषा, खान-पान, सण-उत्सव, उपासना पद्धती, संस्कार हे वैदिक हिंदू...
    March 14, 03:59 PM
  • खमकी सत्य रक्षणकर्ती
    एडेलमन या एजन्सीने जगभरातील लोकांचा माध्यमांवरचा विश्वास उडत चालल्याचे दर्शवणारा अहवाल प्रसिद्ध केला. या अहवालाचा हवाला देऊन पगारी प्रचार करणारे बेभान झाले. इतके की, या झुंडीविरुद्ध ब्र काढायला पत्रकार घाबरू लागलेत. पण त्यातही नेहा दीक्षितने विश्वासार्हता टिकवून विरोधाचा आवाज शाबूत ठेवलाय... स्वातंत्र्यसेनानी चमेलीदेवी जैन यांच्या नावे स्त्री पत्रकारांना दिला जाणारा पुरस्कार या वर्षी नेहा दीक्षित यांना देण्यात आला. पुरस्काराचे कारण होते एक शोधवृत्तांत... एडेलमन ट्रस्ट...
    March 14, 03:52 PM
  • थुकरटवाडीची रंगबेरंगी हवा...
    प्रथेप्रमाणे वर्षातून एकदाच होळी-रंगपंचमी साजरी होते, मात्र झी मराठीवर चला हवा येऊ द्या या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने वर्षभर हास्याची धुळवड रंगत असते. डॉ. निलेश साबळेकृत या कार्यक्रमात प्रत्येक कलावंत निराळा, त्याची अिभनयाची खासियत निराळी. पण, त्यांना एका सूत्रात बांधण्याचे अवघड कार्य दर कार्यक्रमागणिक साबळे साधत असतात. डॉ. साबळेंच्या नजरेला प्रत्यक्षात हे कलावंत दिसतात तरी कसे, त्यांची कोणती स्वभाववैशिष्ट्ये त्यांना भावून जातात आणि त्यातून त्यांचे म्हणून कसे आगळे अर्कचित्र...
    March 14, 03:47 PM
  • काव्यशिमगा
    होळी म्हणा, धुळवड म्हणा, शिमगा म्हणा... या सणाला माणसं चांगलीच सैलावतात. त्यांच्यातल्या सृजनाला धुमारे फुटण्याचा दुर्मीळ क्षणही हाच असतो. या क्षणात आसपासचं सारं जग, माणसं दृष्टीला अर्कचित्रात्मक दिसू-बोलू-वागू लागतात. बेरकी राजकारणी हा या दुनियेत सदासर्वकाळ फिट्ट बसणारा घटक असतो आणि तमाम विश्वाचं ओझं वाहणारे कवी-साहित्यिक या दुिनयेचे हक्काचे गिऱ्हाइकं असतात. आपला आवडता-नावडता कवी-साहित्यिक प्रत्येकाला जणू रंगव माझं अर्कचित्र, असं म्हणून स्वत:हून पुढे येत असतो. शिमगा सर्वार्थाने...
    March 14, 03:41 PM
  • प्रबोधनकारी मीराबाई (डॉ. गणेश चंदनशिवे, रसिक)
    कलेचा संस्कार आणि परिस्थितीचा रेटा या परस्परभिन्न स्थितीत मीराबाईंच्या हाती खंजिरी आली. त्यातल्या जन्मजात नैपुण्यानेच आयुष्याची वाट सापडली. या वाटेनं समाधान खूप दिलं; स्थैर्य मात्र कधीच मिळालं नाही... मुक्काम लातूर जिल्ह्यातील देशमुखांच्या बाभुळगाव जवळच्या म्हैसगाव इथला. गावातल्या मंदिरात राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज आणि दुनेदास महाराज यांचा सामना रंगणार होता. वामनराव उमपांचं बिऱ्हाड गावातल्या पारावर होतं. लहानग्या मीराबाईने बाबाकडे हट्ट धरला, मला मंदिराकडे जाऊ द्या. पण तेव्हा...
    March 5, 09:55 AM
 
जाहिरात
 

ठळक बातम्या

 
 
 
 
 
 

वाचकांची आवड

 
 
 
 
 
 
जाहिरात
 

रंजक बातम्या

 
 
 
 
 
 

बॉलिवूड

 
 
 
 
 
 

जीवनमंत्र

 
 
 
 
 
 

क्रिकेट

 
 
 
 
 
 

बिझनेस

 
 
 
 
 
 

हास्ययात्रा