आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

महागाईतून थोडा दिलासा:मे महिन्यात किरकोळ महागाई 7.04% पर्यंत कमी, खाद्यपदार्थांसह इंधन आणि वीज स्वस्त

नवी दिल्ली19 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

मे महिन्यात महागाईच्या आघाडीवर सर्वसामान्यांना किरकोळ दिलासा मिळाला आहे. खाद्यपदार्थांच्या महागाईपासून इंधन आणि वीजेच्या दरात घट झाल्यामुळे महागाईचा दर खाली आला आहे. कपडे आणि पादत्राणांच्या महागाईतही किरकोळ घट झाली आहे. या सर्वांचा थेट परिणाम मे महिन्याच्या महागाई दरावर झाला आहे.

सोमवारी जाहीर झालेल्या सरकारी आकडेवारीनुसार, मे महिन्यात ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) आधारित किरकोळ महागाई 7.04% पर्यंत घसरला. एक वर्षापूर्वी मे 2021 मध्ये हा दर 6.30% होता. अन्नधान्यातील महागाई दर 8.38% वरून 7.97% वर घसरला आहे.

असे असले तरी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या 6% महागाई दराच्या मर्यादेपेक्षा जास्तीचा दर नोंदवण्यात आलेला हा सलग पाचवा महिना आहे. किरकोळ महागाई जानेवारी 2022 मध्ये 6.01%, फेब्रुवारीमध्ये 6.07%, मार्चमध्ये 6.95% आणि एप्रिलमध्ये 7.79% नोंदवला गेला.

पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात कपात झाल्याने महागाईत घट

केंद्र सरकारने 21 मे रोजी पेट्रोल आणि डिझेलवरील उत्पादन शुल्क 8 आणि 6 रुपयांनी कमी करण्याचा निर्णय घेतला होता. यानंतर 6 राज्यांनीही व्हॅट कमी केला. अशा स्थितीत मालवाहतुकीचा खर्च कमी होऊन किरकोळ महागाई कमी झाल्याचे मानले जाते.

महागाईचा कसा परिणाम होतो

महागाईचा थेट संबंध क्रयशक्तीशी असतो. उदाहरणार्थ, जर महागाई दर 7% असेल, तर कमावलेल्या 100 रुपयांचे मूल्य फक्त 93 रुपये असेल. त्यामुळे महागाई लक्षात घेऊनच गुंतवणूक करावी. अन्यथा तुमच्या पैशाचे मूल्य कमी होईल.

आज, रशिया आणि ब्राझील वगळता जवळजवळ प्रत्येक देशात व्याजदर नकारात्मक आहेत. नकारात्मक व्याज दर म्हणजे मुदत ठेवींना महागाई दरापेक्षा कमी व्याज मिळते.

महागाई कशी वाढते किंवा कमी होते?

महागाईची वाढ आणि घसरण उत्पादनाची मागणी आणि पुरवठा यावर अवलंबून असते. जर लोकांकडे जास्त पैसे असतील तर ते अधिक वस्तू विकत घेतील. जास्त वस्तू खरेदी केल्याने वस्तूंची मागणी वाढेल आणि मागणीनुसार पुरवठा न झाल्यास या वस्तूंच्या किमती वाढतील.

अशा प्रकारे बाजार महागाईला बळी पडतो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, बाजारात पैशांचा अतिरेक किंवा वस्तूंची कमतरता यामुळे महागाई वाढते. दुसरीकडे मागणी कमी आणि पुरवठा जास्त असल्यास महागाई कमी होते.

RBI महागाईवर कसे ठेवते नियंत्रिण?

चलनवाढ कमी करण्यासाठी बाजारातील अत्याधिक तरलता कमी केली जाते. यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया म्हणजेच आरबीआय रेपो दरात वाढ करते. वाढत्या महागाईमुळे चिंतेत असलेल्या आरबीआयने अलीकडेच रेपो दरात 0.50% वाढ केली आहे. यामुळे रेपो दर 4.40% वरून 4.90% झाला आहे.

याचा परिणाम असा झाला की, बँकांनी गृहकर्जापासून ते वाहन आणि वैयक्तिक कर्जापर्यंत सर्व काही महाग केले. जास्त व्याजदरामुळे ग्राहक बँकांकडून कमी कर्ज घेतात. कमी प्रमाणामुळे, मागणी कमी होते आणि पुरवठा वाढतो आणि वस्तूंच्या त्वरीत वापरासाठी त्यांच्या किंमती कमी होतात जेणेकरून ग्राहक ते खरेदी करू शकतील.

अमेरिकेतील महागाई 40 वर्षांच्या उच्चांकावर

यूएस मधील महागाई दर या वर्षी 8.6% पर्यंत वाढला आहे. हा 40 वर्षांचा उच्चांक आहे. महागाई वाढवण्यात सर्वात मोठी भूमिका म्हणजे अन्न आणि फ्यूजच्या किमती. कच्च्या तेलाच्या किमतीवर सतत दबाव दिसून येत आहे. सध्या कच्चे तेल प्रति बॅरल 120 डॉलरच्या आसपास व्यवहार करत आहे. महागाई वाढल्यामुळे फेडरल रिझर्व्हवर व्याजदर वाढवण्याचा दबाव आहे, ज्याचा संपूर्ण जगावर परिणाम होईल.

रशिया युक्रेन युद्धनेही महागाई वाढली

रशिया-युक्रेन युद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी प्रभावित झाली आहे. त्यामुळे कच्च्या तेलासह इतर वस्तूंच्या किमतीत वाढ झाली आहे. गेल्या काही महिन्यांतील घाऊक महागाईच्या आकडेवारीवरून असे दिसून येते की, महागाई वाढवण्यात कच्चे तेल, नैसर्गिक वायू आणि धातूंनी सर्वात महत्त्वाची भूमिका बजावली. मात्र, महागाई कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारने पेट्रोल आणि डिझेलचे दर कमी करून महागाई कमी करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

याशिवाय खाद्यतेल आणि भाजीपाल्याचे दर वाढले आहेत. त्यामुळेही महागाई वाढली आहे. रशिया-युक्रेन युद्धामुळे उद्भवलेल्या भू-राजकीय संकटामुळे खाद्यतेलाच्या किमतीत वाढ झाली. युक्रेन हा सूर्यफूल तेलाचा प्रमुख निर्यातदार आहे. एप्रिलमध्ये भाज्यांची महागाई 15.41 टक्क्यांवर पोहोचली आहे.

CPI म्हणजे काय?

जगभरातील अनेक अर्थव्यवस्था WPI (घाऊक किंमत निर्देशांक) हा महागाई मोजण्यासाठी त्यांचा आधार मानतात. भारतात असे नाही. आपल्या देशात, WPI सोबत, CPI देखील महागाई रोखण्याचे प्रमाण मानले जाते.

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया मौद्रिक आणि पतसंबंधित धोरणे ठरवण्यासाठी किरकोळ महागाईला मुख्य मानक मानते, घाऊक किमती नाही. अर्थव्यवस्थेच्या स्वरूपानुसार WPI आणि CPI एकमेकांशी संबंधीत आहे. अशा प्रकारे WPI वाढेल, त्यामुळे CPI देखील वाढेल.

किरकोळ महागाईचा दर कसा ठरवला जातो?

कच्चे तेल, वस्तूंच्या किमती, उत्पादन खर्च याशिवाय इतर अनेक गोष्टी आहेत ज्या किरकोळ महागाई दर ठरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. अशा सुमारे 299 वस्तू आहेत, ज्यांच्या किमतीच्या आधारावर किरकोळ महागाईचा दर ठरवला जातो.

बातम्या आणखी आहेत...