आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Afghanistan Panjshir Valley Vs Taliban; Ahmad Massoud | Vice President Amrullah Saleh Declared Himself As Caretaker President

एक्सप्लेनर:तालिबानी विरोधाचे प्रतीक बनले पंजशीर, या खोऱ्यात असे काय आहे की सोव्हिएत संघ किंवा तालिबानला येथे यश मिळू शकले नाही?

2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक
  • जाणून घेऊया...

तालिबानने अफगाण सत्तेचा ताबा घेतला आहे, पण पंजशीर हे त्यांच्यापुढील सर्वात मोठे आव्हान आहे. हे असे क्षेत्र आहे जे तालिबान कधीच जिंकू शकत नाही. यावेळीही तालिबान्यांना या अभेद्य किल्ल्यात प्रवेश करता आलेला नाही.

पंजशीरचे खोरे तालिबानच्या विरोधाचे प्रतीक बनत आहेत. पंजशीरच्या शेर अहमद मसूदचा गड असलेल्या या परिसरात आता त्याचा मुलगा अहमद मसूद याने निषेधाचा झेंडा उंचावला आहे. अशरफ गनी सरकारमध्ये उपराष्ट्रपती असलेले अमरुल्ला सालेह त्यांच्यासोबत आहेत.

या क्षेत्रात असे काय आहे जे तालिबान कधीच काबीज करू शकत नाही? या प्रदेशाचा इतिहास आणि भूगोल काय सांगतो? गेल्या वीस वर्षांत पंजशीरमध्ये किती बदल झाला आहे? गेल्या वेळेपेक्षा
पंजशीरची ही लढाई यावेळी किती वेगळी आहे? जाणून घेऊया...

युद्धात पंजशीर खोऱ्याच्या भूगोलाची भूमिका काय आहे?
काबूलपासून 150 किमी उत्तरेस स्थित पंजशीर खोरे हिंदुकुश पर्वतांच्या जवळ आहे. उत्तरेस पंजशीर नदी त्याला वेगळे करते. पंजशीरचा उत्तर भागही पंजशीरच्या डोंगरांनी वेढलेला आहे. दक्षिणेला कुहेस्तानच्या डोंगरांनी या खो-याला वेढा घातला आहे. या डोंगररांगा वर्षभर बर्फाने झाकलेल्या असतात. यावरून पंजशीर खोऱ्याचा परिसर किती दुर्गम आहे याचा अंदाज येऊ शकतो. या भागाचा भौगोलिक शत्रूसाठी सर्वात मोठे आव्हान ठरतो.

पंजशीर एकेकाळी चांदीच्या खाणीसाठी प्रसिद्ध होते

हे खोरे मध्ययुगीन काळात चांदीच्या खाणीसाठी प्रसिद्ध होते. या खो-यात अजूनही पन्नाचे साठे आहेत. याचा योग्य प्रकारे वापर केल्यास हे पन्ना खाणीचे केंद्र बनू शकते. 1985 पर्यंत या खोऱ्यात सुमारे 190 कॅरेट क्रिस्टल्स सापडले. असे म्हटले जाते की येथे सापडलेल्या क्रिस्टल्सची गुणवत्ता कोलंबियाच्या मुझो खाणींसारखीच आहे. मुझो खाणींमधील क्रिस्टल्स जगातील सर्वोत्तम आहेत. पंजशीरच्या मातीखाली पन्नाचा मोठा साठा आहे. ज्याला अद्याप स्पर्श केला गेला नाही. जर येथे मायनिंगच्या पायाभूत सुविधा तयार झाल्या तर हा परिसर खूप वेगाने विकसित होऊ शकतो.

पंजशीरचा इतिहास काय सांगतो?

1980 च्या दशकात सोव्हिएत संघाचे राज्य, नंतर 1990 च्या दशकात तालिबानच्या पहिल्या राजवटीत अहमद शाह मसूदने त्यांचा हा प्रांत शत्रूच्या ताब्यात येऊ दिला नाही. पूर्वी पंजशीर हा परवान प्रांताचा भाग होता. 2004 मध्ये पंजशीरला वेगळ्या प्रांताचा दर्जा मिळाला. जर आपण लोकसंख्येबद्दल बोललो तर 1.5 लाख लोकसंख्या असलेल्या या भागात ताजिक समुदायाचे वर्चस्व आहे. मे नंतर जेव्हा तालिबानने एकापाठोपाठ एक क्षेत्र ताब्यात घ्यायला सुरुवात केली तेव्हा अनेक लोकांनी पंजशीरमध्ये आश्रय घेतला. त्यांनी आशा व्यक्त केली की पूर्वीप्रमाणे या वेळीही हे खोरे तालिबानसाठी धोकादायक ठरेल. त्यांची ही आशा आतापर्यंत खरी ठरली आहे.

पंजशीरच्या लढवय्यांना कधी परदेशी मदत मिळाली आहे का?

1980 च्या दशकात अमेरिकेने सोव्हिएत संघाविरुद्धच्या लढाईत पंजशीरच्या लढवय्यांना शस्त्र पुरवले होते. त्याच वेळी, पाकिस्तानच्या माध्यमातून त्यांच्याकडे आर्थिक मदत येत असे. त्यानंतर, तालिबान सत्तेवर आल्यावर येथे कार्यरत असलेल्या उत्तर आघाडीला भारत, इराण आणि रशियाची मदत मिळाली. त्या काळात अफगाणिस्तानचा बहुतांश उत्तर भाग तालिबानच्या ताब्यापासून दूर राहिला.

या वेळी तालिबान मागच्या वेळेपेक्षा मजबूत आहे. पंजशीर हा एकमेव प्रांत आहे जो तालिबानच्या ताब्यात नाही. तालिबानला चीन, रशिया आणि इराणचाही पाठिंबा आहे. यावेळी पंजशीरच्या लढवय्यांना आंतरराष्ट्रीय मदत मिळेल की नाही हे देखील ठरलेले नाही. अहमद शाह मसूदचा मुलगा आणि यावेळी पंजशीरमध्ये लढाईचे नेतृत्व करणारा अहमद मसूदने म्हटले आहे की, तो आपल्या वडिलांच्या पावलावर पाऊल ठेवण्यास तयार आहे, परंतु यासाठी त्याला अधिक शस्त्रे आणि दारूगोळा लागेल. त्यांना आंतरराष्ट्रीय समुदायाकडून मदतीची गरज आहे.

गेली वीस वर्षे अफगाणिस्तान सरकार सत्तेत होते, त्या काळात पंजशीरमध्ये कोणताही विकास झाला की नाही?

गेल्या वीस वर्षांच्या कालावधीत काही विकास कामे पंजशीरमध्ये झाली आहेत. खोऱ्यात आधुनिक रस्ते बांधण्यात आले आहेत. येथे नवीन रेडिओ टॉवरही उभारण्यात आला आहे. त्याच्या स्थापनेनंतर, खोऱ्यातील लोकांना काबुल रेडिओचे प्रसारण ऐकता आले. मात्र, अजूनही येथे मूलभूत सुविधांचा अभाव आहे. अफगाणिस्तान सरकारच्या काळात कोणत्याही प्रकारचा रक्तरंजित संघर्ष नव्हता. यामुळे, या क्षेत्राला अमेरिकन मानवाधिकार कार्यक्रमांद्वारे मदत मिळू शकली नाही. 512 गावे आणि 7 जिल्हे असलेल्या या प्रांतात वीज आणि पाणी पुरवठ्यासाठी कोणतीही तरतूद नाही.

पंजशीरपुढील मोठे आव्हान काय आहे?

पंजशीरला लागून असलेला प्रत्येक परिसर तालिबान्यांनी व्यापला आहे. असा धोका आहे की, तालिबान जीवनावश्यक वस्तू आणि खाद्यपदार्थांचा पुरवठा बंद करू शकतो. अशा परिस्थितीत या क्षेत्राला आंतरराष्ट्रीय मदतीची आवश्यकता असेल. मात्र अधिकृत अहवाल सांगतात की, पंजशीर खोऱ्यात पुढील हिवाळ्यापर्यंत पुरेसे अन्न आणि वैद्यकीय साहित्य उपलब्ध आहे.

2001 मध्ये तालिबानला सत्तेतून बाहेर काढण्यात पंजशीरची भूमिका काय होती?
1996 मध्ये तालिबानने काबूल काबीज केले. तोपर्यंत तालिबानने उत्तर अफगाणिस्तान वगळता बहुतेक भागावर ताबा मिळवला होता. ते सत्तेवर आल्यानंतर राष्ट्राध्यक्ष बुरहानुद्दीन रब्बानी आणि संरक्षण मंत्री अहमद शाह मसूद त्यांच्या साथीदारांसह उत्तर अफगाणिस्तानात गेले. येथे, पंजशीरच्या शेर मसूदने तालिबानच्या विरोधात उत्तर आघाडीची स्थापना केली. तालिबानविरुद्धची लढाई पंजशीरमधूनच सुरू राहिली.

2001 मध्ये मसूद अल कायदाच्या हल्ल्यात मारला गेला. यानंतर, जेव्हा अमेरिका अफगाणिस्तानात आली, तेव्हा त्यांच्या यशात उत्तर आघाडीची मोठी भूमिका होती. उत्तर आघाडीच्या मदतीने अमेरिकेने तालिबानला सत्तेतून पायउतार केले होते.

यावेळी पंजशीरची लढत किती वेगळी का आहे?

गेल्या वेळी उत्तर अफगाणिस्तानचे अनेक भाग तालिबानच्या ताब्यात नव्हते. मात्र यावेळी पंजशीर वगळता संपूर्ण उत्तर अफगाणिस्तान देखील तालिबानच्या ताब्यात आहे. तालिबानविरुद्धच्या लढाईचे नेतृत्व अहमद शाह मसूदचा 32 वर्षीय मुलगा अहमद मसूद करत आहे. त्याच्यासोबत अमरुल्ला सालेह आहेत, जे गनी सरकारमध्ये उपराष्ट्रपती होते. गनी यांनी देश सोडल्यानंतर सालेहने स्वतःला देशाचा काळजीवाहू अध्यक्ष घोषित केले. तालिबानविरोधातील लढाईचे केंद्र आता पंजशीर असेल, असे संकेत आहेत.

यावेळची परिस्थिती गेल्या वेळेपेक्षा अधिक कठीण आहे. सालेह आणि मसूदसाठी 90 च्या दशकाप्रमाणे अफगाण लोकांचा पाठिंबा मिळवणे हे एक मोठे आव्हान असेल. चारही बाजूंनी तालिबान्यांनी वेढलेले, सर्व प्रकारच्या सप्लाय लाइन कापल्यानंतर पंजशीर कसा लढा देईल, हेही पाहावे लागेल.

बातम्या आणखी आहेत...