आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

कशी होती बाळासाहेब ठाकरेंची शिवसेना:‘लुंगी हटाओ’ या घोषणेने सुरू झालेला पक्ष, मुस्लिमांना म्हणायचे ‘हिरवे विष’

नीरज सिंह6 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

शिवसेनेविरोधात बंड केल्यानंतर एकनाथ शिंदे यांचे पहिले ट्विट होते- आम्ही बाळासाहेबांचे सच्चे शिवसैनिक आहोत. सत्तेसाठी फसवणूक केली नाही आणि करणारही नाही. त्याला प्रत्युत्तर देताना उद्धव ठाकरे म्हणाले- शिवसेना बाळासाहेब ठाकरेंच्या वेळी होती तशी आजही आहे. यानंतर गेल्या तीन दिवसांपासून प्रत्येक दुसऱ्या-तिसऱ्या वक्तव्यात बाळासाहेबांच्या शिवसेनेचा उल्लेख केला जात आहे.

अशा स्थितीत बाळासाहेबांची शिवसेना कशी होती, असा प्रश्न पडतो. चला जाणून घेऊया...

सुरुवात : मराठी माणसाविषयी बोलून केली शिवसेनेची स्थापना

60 च्या दशकात मुंबईतील मोठे उद्योग गुजरातींच्या ताब्यात होता. त्याच वेळी लहान व्यवसायात दक्षिण भारतीय आणि मुस्लिमांचा वाटा खूप जास्त होता. म्हणजेच मुंबईत मराठींना फार कमी वाव होता. यावेळी बाळासाहेब ठाकरे यांची एन्ट्री होते. याच मुद्द्याचे भांडवल करून ठाकरे यांनी 1966 मध्ये मराठी माणसाचा उल्लेख करत शिवसेनेची स्थापना केली.

मुंबईत त्यावेळी मराठी लोकसंख्येच्या 43% होते, परंतु बॉलीवूडपासून व्यवसाय आणि नोकऱ्यांपर्यंत सर्वच बाबतीत त्यांची संख्या सर्वात कमी होती. दुसरीकडे, 14% लोकसंख्येसह गुजराती लोक मोठ्या व्यवसायाच्या क्षेत्रात वर्चस्व गाजवत होते. लहान व्यवसाय आणि नोकऱ्यांवर दक्षिण भारतीयांचे वर्चस्व होते, जे लोकसंख्येच्या केवळ 9% होते.

त्यावेळी नोकऱ्यांची कमतरता होती आणि दक्षिण भारतीय मराठी लोकांकडून नोकऱ्या हिसकावत असल्याचा दावा बाळसाहेब ठाकरे यांनी 1966 च्या जाहीरनाम्यात केला होता. मराठी भाषिक स्थानिकांना नोकऱ्यांमध्ये प्राधान्य द्यावे, या मागणीसाठी त्यांनी आंदोलन सुरू केले.

त्यांनी दक्षिण भारतीयांविरोधात 'पुंगी बजाओ और लुंगी हटाओ' मोहीम सुरू केली होती. तामिळ भाषेची खिल्ली उडवताना ठाकरे त्यांना 'यंदुगुंडू' म्हणत. ते त्यांच्या मार्मिक मासिकाच्या प्रत्येक अंकात ज्यांच्यामुळे स्थानिक लोकांना नोकऱ्या मिळत नव्हत्या, अशा मुंबईत काम करणाऱ्या दक्षिण भारतीय लोकांची नावे प्रसिद्ध करत असत.

महाराष्ट्राचे दिग्गज नेते बाळासाहेब ठाकरे यांना नेहमीच किंगमेकर मानले जात होते. अनेकांसाठी ते महाराष्ट्राची सांस्कृतिक ओळखही होते. धडाकेबाज भाषण देणाऱ्या ठाकरे यांनी 1950 मध्ये फ्री प्रेस जर्नल या इंग्रजी वृत्तपत्रातून आरके लक्ष्मण यांच्यासोबत कारकिर्दीची सुरुवात केली.
महाराष्ट्राचे दिग्गज नेते बाळासाहेब ठाकरे यांना नेहमीच किंगमेकर मानले जात होते. अनेकांसाठी ते महाराष्ट्राची सांस्कृतिक ओळखही होते. धडाकेबाज भाषण देणाऱ्या ठाकरे यांनी 1950 मध्ये फ्री प्रेस जर्नल या इंग्रजी वृत्तपत्रातून आरके लक्ष्मण यांच्यासोबत कारकिर्दीची सुरुवात केली.

हिंदुत्वाकडे वळाले : 1987 मध्ये घोषणा दिली, ‘गर्व से कहो हम हिंदू हैं’

शिवसेना 1966 साली अस्तित्वात आली. बाळासाहेब ठाकरे म्हणाले की, महाराष्ट्रातील तरुणांच्या हिताचे रक्षण करणे ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. बाळासाहेब ठाकरे यांनी संघटना स्थापन करण्यासाठी हिंसाचाराचा अवलंब सुरू केला. हळूहळू मुंबईतील प्रत्येक भागातील स्थानिक दबंग तरुण शिवसेनेत येऊ लागले. गॉडफादरप्रमाणे बाळ ठाकरे प्रत्येक वाद मिटवू लागले.

हळूहळू मुंबई महापालिका निवडणुकीत पक्षाची कामगिरी चांगली होत असली तरी पक्षाला फारसे यश मिळाले नाही. यानंतर ठाकरेंनी मराठी माणसांसोबत कट्टर हिंदुत्वाची विचारधारा अंगीकारली. 80 आणि 90 च्या दशकात शिवसेनेला त्याचा फायदाही झाला.

डिसेंबर 1987 मध्ये झालेल्या मुंबईतील विलेपार्ले विधानसभेच्या पोटनिवडणुकीत पहिल्यांदाच शिवसेनेने आक्रमकपणे हिंदुत्वाचा प्रचार केला. निवडणुकीच्या रिंगणात पहिल्यांदाच ही घोषणा झाली. या निवडणुकीत अभिनेते मिथुन चक्रवर्ती आणि नाना पाटेकर यांनी शिवसेनेच्या उमेदवाराचा प्रचार केला.

मोठ्या भावाची भूमिका : 2009 पर्यंत भाजप शिवसेनेचा मित्रपक्ष

बाळासाहेबांच्या काळात महाराष्ट्राच्या राजकारणात शिवसेना नेहमीच मोठ्या भावाच्या भूमिकेत राहिली. 1989 च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वी पहिल्यांदाच हिंदुत्वाच्या छायेखाली भाजप आणि शिवसेनेची युती झाली. 1990 च्या विधानसभा निवडणुकीत शिवसेनेने 183 जागा लढवून 52 जिंकल्या, तर भाजपने 104 जागा लढवून 42 जागा जिंकल्या. त्यावेळी शिवसेनेचे मनोहर जोशी विरोधी पक्षनेते झाले.

1995 मध्ये भाजप-शिवसेना एकत्र निवडणूक लढले. शिवसेनेने 73, भाजपने 65 जागा जिंकल्या. ज्या पक्षाला जास्त जागा मिळतील, त्याचाच मुख्यमंत्री होईल, असा फॉर्म्युला बाळासाहेब ठाकरेंनी दिला होता. या जोरावर मनोहर जोशी यांना मुख्यमंत्रिपद तर भाजपचे गोपीनाथ मुंडे यांना उपमुख्यमंत्रीपद मिळाले.

2004 च्या निवडणुकीत शिवसेनेला 62 तर भाजपला 54 जागा मिळाल्या होत्या. 2009 मध्ये दोन्ही पक्षांच्या जागा कमी झाल्या, पण भाजपला पहिल्यांदाच शिवसेनेपेक्षा जास्त जागा मिळाल्या. या काळात भाजपला 46 तर शिवसेनेला 45 जागा मिळाल्या.

1989 नंतर प्रथमच 2014 च्या निवडणुकीत दोन्ही पक्ष वेगळे झाले. बाळासाहेब ठाकरेही राहिले नाहीत. सर्व 288 जागा लढवूनही शिवसेनेला भाजपपेक्षा निम्म्या जागा मिळाल्या. भाजपने 122 तर शिवसेनेला 63 जागा मिळाल्या. मात्र, नंतर शिवसेना भाजपच्या देवेंद्र फडणवीस सरकारमध्ये सामील झाली.

वर्चस्वाचे किस्से: मी कोणत्याही गोष्टीवर दु:ख व्यक्त करत नाही, असे अमिताभ यांना सांगितले

मुंबईतील दंगलीनंतर बाळासाहेब ठाकरे यांची सर्वत्र चर्चा झाली. 1995 मध्ये मणिरत्नम यांनी त्यावर 'बॉम्बे' नावाचा चित्रपट बनवला. चित्रपटात शिवसैनिक मुस्लिमांना मारताना आणि लुटताना दाखवण्यात आले होते. बॉम्बे चित्रपटाच्या अखेरीस बाळासाहेब ठाकरेंप्रमाणे दिसणारे एक पात्र हिंसाचाराबद्दल दुःख व्यक्त करताना दिसत आहे.

या चित्रपटाला बाळसाहेब ठाकरेंनी विरोध केला. तसेच मुंबईत हा रिलीज होऊ देणार नसल्याचे सांगितले. या चित्रपटाचे वितरक अमिताभ बच्चन होते. अमिताभ आणि ठाकरे यांची चांगली मैत्री होती.

चित्रपटाबद्दल बोलण्यासाठी अमिताभ ठाकरे यांच्याकडे गेले. शिवसैनिकांना दंगलखोर म्हणून दाखवण्यात आल्याचे आवडले नाही का? असा प्रश्न अमिताभ यांनी केला. या प्रश्नाच्या उत्तरात ठाकरे यांनी स्पष्टपणे नकार दिला. ते नव्हे तर माझ्याप्रमाणे दाखवलेले पात्र, दंगलीबद्दल दु:ख व्यक्त करते, ते मला आवडले नसल्याचे ते म्हणाले. मी कधीही कोणत्याही गोष्टीवर दु:ख व्यक्त करत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

बाळासाहेब ठाकरे यांचे अमिताभ बच्चन यांच्याशी असलेले नाते खूप जवळचे होते. कुली चित्रपटाच्या शूटिंगदरम्यान अमिताभ गंभीर जखमी झाले, तेव्हा बाळसाहेब ठाकरे यांनीच त्यांना रुग्णवाहिका उपलब्ध करून दिली होती.
बाळासाहेब ठाकरे यांचे अमिताभ बच्चन यांच्याशी असलेले नाते खूप जवळचे होते. कुली चित्रपटाच्या शूटिंगदरम्यान अमिताभ गंभीर जखमी झाले, तेव्हा बाळसाहेब ठाकरे यांनीच त्यांना रुग्णवाहिका उपलब्ध करून दिली होती.

सचिनही ठरला होता ठाकरेंच्या रोषाचा बळी

नोव्हेंबर 2009 मध्ये क्रिकेटपटू सचिन तेंडुलकरला बाळ ठाकरेंच्या रोषाचा शिकार व्हावे लागले होते. मुंबईवर सर्व भारतीयांचा समान हक्क असल्याचे सचिनने म्हटले होते.

यावर बाळासाहेब ठाकरे भडकले आणि सचिनवर निशाणा साधत म्हणाले, क्रिकेटच्या मैदानात तुझे षटकार, चौकार आम्हाला आवडतात, पण तू जीभेचा वापर करु नको. हे आम्ही सहन करणार नाही.

सरकारशिवाय 'सरकार'च्या भूमिकेत राहिले

1995 मध्ये बाळ ठाकरेंनी भाजपच्या मदतीने सरकार स्थापन केले तेव्हा त्यांचे जवळचे नेते मनोहर जोशी यांना मुख्यमंत्री केले. दरम्यान, या सरकारचा रिमोट कंट्रोल माझ्या हातात राहील, असे बाळासाहेब ठाकरे म्हणाले होते. मला हवे तसे हे सरकार मी चालवणार असल्याचे ठाकरे म्हणाले होते.

बाळासाहेब ठाकरे यांच्या काळात महाराष्ट्राचे राजकारण ते जे म्हणायचे तेच चालायचे, असे म्हणतात. सत्तेत बसलेल्या व्यक्तीने जरी बाळासाहेब ठाकरेंचे ऐकले नाही, तर त्यांच्यावर प्रेम करणारे अनेक लोक त्यांच्या पद्धतीने त्यांच्याकडून करून घेत असत. म्हणूनच ते स्वतः सत्तेवर आले नाहीत.

आणीबाणीच्या काळात सर्व विरोधकांना बगल देत बाळासाहेब ठाकरेंनी इंदिरा गांधींना पाठिंबा दिला. 1978 मध्ये जनता सरकारने इंदिरा गांधींना अटक केली तेव्हा निषेधार्थ त्यांनी बंदचे आवाहन केले होते.
आणीबाणीच्या काळात सर्व विरोधकांना बगल देत बाळासाहेब ठाकरेंनी इंदिरा गांधींना पाठिंबा दिला. 1978 मध्ये जनता सरकारने इंदिरा गांधींना अटक केली तेव्हा निषेधार्थ त्यांनी बंदचे आवाहन केले होते.

पहिली मोठी बंडखोरी : भुजबळांनी 17 आमदारांसह पक्ष सोडला

शिवसेनेमधील पहिले बंड 1991 मध्ये झाले. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या सर्वात जवळ असताना छगन भुजबळ यांनी शिवसेनेच्या 52 पैकी 17 आमदारांसह बंडखोरी केली. यानंतर डिसेंबर 1991 मध्ये भुजबळ 17 आमदारांसह शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील काँग्रेसमध्ये दाखल झाले. याच काळात पवारांनी भुजबळांना उपमुख्यमंत्री केले होते.

दुसरे मोठे बंड 2005 राणेंनी बंड केले

2002 मध्ये बाळासाहेब ठाकरे यांचा मुलगा उद्धव यांचा राजकारणात प्रवेश झाल्यानंतरही शिवसेनेचे अनेक नेते नाराज झाले होते. 2005 मध्ये नारायण राणेंनी उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाला आव्हान देण्यास सुरुवात केल्यावर शिवसेनेने त्यांची पक्षातून हकालपट्टी केली. त्याचवेळी राणे यांनी आपण स्वतः पक्ष सोडत असल्याचे सांगितले. यादरम्यान राणेंसह काही आमदारांनीही शिवसेना सोडली होती.

बातम्या आणखी आहेत...