आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Electric Scooters Fire Incidents | Reasons Behind Ola, Okinawa Scooters Fire । Why Ola Scooters Catch Fire

दिव्य मराठी एक्सप्लेनर:इलेक्ट्रिक स्कूटर्सना 5 दिवसांत 4 वेळा लागली आग, तज्ज्ञांच्या मते चीन कारणीभूत, जाणून घ्या कसा टाळायचा हा धोका?

लेखक: अभिषेक पाण्डेय4 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

गेल्या काही दिवसांत देशात इलेक्ट्रिक स्कूटरला आग लागण्याच्या किमान 4 घटनांनी सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. ही आग कोणत्याही एका कंपनीच्या स्कूटरमध्ये लागली नसून ओला, ओकिनावा आणि प्युअर कंपन्यांच्या इलेक्ट्रिक स्कूटरमध्ये लागली आहे, ज्यामुळे इलेक्ट्रिक वाहनांच्या सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

इलेक्ट्रिक स्कूटरला आग लागल्याच्या घटनेच्या चौकशीचे आदेश केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने दिले आहेत. त्याचवेळी या स्कूटर्सच्या कंपन्यांनी आगीचे कोणतेही तत्काळ कारण न देता अंतर्गत चौकशीची बाब सांगितली आहे.

अशा परिस्थितीत जाणून घेऊया की, इलेक्ट्रिक स्कूटरला आग लागण्याच्या घटना कशा वाढल्या? याचे कारण काय? सरकार देशात इलेक्ट्रिक वाहनांना कसे प्रोत्साहन देत आहे?

5 दिवसांत इलेक्ट्रिक स्कूटरला आग लागण्याच्या 4 घटना

अलीकडच्या काही दिवसांत इलेक्ट्रिक स्कूटर किंवा ई-स्कूटरला आग लागण्याची पहिली घटना तामिळनाडूतील वेल्लोर जिल्ह्यात 25 मार्च रोजी घडली, जेव्हा ओकिनावा कंपनीच्या ई-स्कूटरला रात्री चार्जिंगसाठी सोडल्यानंतर अचानक आग लागली होती.

यामुळे 45 वर्षीय पुरुष आणि त्याच्या 13 वर्षीय मुलीचा गुदमरून मृत्यू झाला. प्राथमिक तपासात पोलिसांनी शॉर्ट सर्किटमुळे आग लागल्याचे सांगितले.

दुसरी घटना 26 मार्च रोजी पुण्यात घडली, जिथे ओलाच्या S1 प्रो इलेक्ट्रिक स्कूटरला अचानक आग लागली, ज्याचा व्हिडिओ ऑनलाइन व्हायरल झाला होता. ओला S1 प्रो कंपनीने गेल्या वर्षी लॉन्च केली होते.

तिसरी घटना 28 मार्च रोजी तामिळनाडूच्या तिरुचिरापल्ली जिल्ह्यातील मानापराई येथे घडली, जिथे लाल रंगाच्या ओकिनावा ई-स्कूटरला आग लागली.

चौथी घटना 30 मार्च रोजी तामिळनाडूची राजधानी चेन्नई येथे घडली, जिथे हैदराबाद-स्थित स्टार्टअप प्युअरच्या ई-स्कूटरला आग लागली होती.

बॅटरीमुळे ई-स्कूटरला आग लागली का?

या ई-स्कूटर्सना लागलेल्या आगीचे कारण समोर आलेले नाही, मात्र वृत्तानुसार, या स्कूटर्सच्या बॅटरी मुख्यत्वे कारणीभूत आहेत.

खरं तर, यापैकी बहुतेक ई-स्कूटर्सना आग लागल्यानंतर, त्यांच्या बॅटरीमधून धुराचे लोट उठल्याने बॅटरीमुळे आग लागण्याच्या शंकांना बळ दिले आहे.

अखेर, बॅटरीमुळे या ई-स्कूटर्सना आग कशी लागली? हे समजून घेण्यासाठी ई-स्कूटरमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या बॅटरीविषयी समजून घेणे आवश्यक आहे.

ई-स्कूटरमध्ये कोणत्या बॅटरीचा होतो वापर?

ई-स्कूटरमध्ये लिथियम-आयन म्हणजेच लि-आयन बॅटरीचा वापर केला जातो. आजकाल या बॅटरीज स्मार्टफोनपासून लॅपटॉपपर्यंत आणि इलेक्ट्रिक कारपासून ते स्मार्टवॉचपर्यंत जगभरात वापरल्या जात आहेत.

  • या बॅटरी इतर बॅटरींपेक्षा अधिक शक्तिशाली आणि हलक्या मानल्या जातात. तथापि, अलीकडच्या काळात ई-स्कूटर्समध्ये दिसल्याप्रमाणे या बॅटऱ्यांना आग लागण्याचा धोकाही असतो.
  • इतर बॅटरींपेक्षा लिथियम-आयन बॅटरीला उजवी ठरवणारी गोष्ट म्हणजे त्यांचा हलकेपणा, उच्च ऊर्जा घनता आणि रिचार्ज करण्याची क्षमता. याव्यतिरिक्त, लिथियम-आयन बॅटरी लीड-अॅसिड बॅटरीपेक्षा जास्त काळ टिकतात.
  • लिथियम-आयन बॅटरी साधारणत: 150 वॅट-तास प्रति किलोग्रॅम साठवू शकते, तर लीड-अॅसिड बॅटरी साधारणत: सुमारे 25 वॅट-तास प्रति किलोग्रॅम साठवू शकते.
  • बॅटरीमध्ये साठवल्या जाणाऱ्या ऊर्जेला तिची पॉवर कॅपेसिटी म्हणतात. याला सामान्यत: वॅट-अवर्समध्ये मोजले जाते.
  • वास्तविक, वॅट-तास समजण्यासाठी, एक किलोग्रॅम लिथियम-आयन बॅटरी 150 वॅट-तास वीज साठवू शकते. दुसरीकडे, एक किलोग्रॅम लीड-अॅसिड बॅटरी केवळ 25 वॅट-तास वीज साठवू शकते. म्हणजेच 1 किलोची लिथियम-आयन बॅटरी जितकी वीज साठवू शकते, तितक्याच ऊर्जेसाठी 6 किलो अॅसिड-लीड बॅटरीची आवश्यकता असेल.
  • याचा अर्थ लिथियम-आयन बॅटरी इतर बॅटरींपेक्षा अधिक कार्यक्षम असतात. म्हणजेच लिथियम-आयन बॅटरीने सुसज्ज असलेली इलेक्ट्रिक कार किंवा स्कूटर दीर्घकाळ चालवता येते. त्याचबरोबर स्मार्टफोनमध्ये या बॅटऱ्यांचा वापर केल्याने त्याची बॅटरी जवळपास दिवसभर चालेल.
  • लिथियम-आयन बॅटरीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे उच्च ऊर्जा घनता, म्हणजेच सामान्य बॅटरीपेक्षा जास्त ऊर्जा. पण बॅटरीमध्ये बिघाड होण्याचेही हे कारण असू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, या बॅटरीच्या उच्च उर्जा घनतेचा अर्थ असा आहे की हे सेल विशिष्ट परिस्थितीत अस्थिर होऊ शकतात, ज्यामुळे त्यांच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.
  • तज्ज्ञ मानतात की लिथियम-आयन बॅटरी सुरक्षित ऑपरेटिंग मर्यादेत सर्वोत्तम कार्य करतात. या बॅटरीच्या सुरक्षिततेची खात्री करण्यासाठी, बॅटरी व्यवस्थापन प्रणाली (BMS) आहे.
  • BMS ही एक इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली आहे जी लिथियम-आयन बॅटरी पॅकमध्ये प्रत्येक सेलशी जोडलेली असते. BMS सतत बॅटरीचा व्होल्टेज आणि त्यातून वाहणारा विद्युत् प्रवाह मोजतो.
  • तसेच, BMS अनेक तापमान सेन्सर्सने सुसज्ज आहे, जे बॅटरी पॅकच्या विविध विभागांमधील तापमानाबद्दल माहिती देतात.
  • हा सर्व डेटा BMSला बॅटरी पॅकच्या इतर पॅरामीटर्सची गणना करण्यात मदत करतो, जसे की चार्जिंग आणि डिस्चार्जिंग दर, बॅटरीची लाइफ सायकल आणि कार्यक्षमता. जर BMS नीट काम करत नसेल, तर बॅटरीला आग लागण्याची शक्यता असते.

मग ओला, ओकिनावा, प्युअरच्या ई-स्कूटर्सना आग का लागली?

ओला, ओकिनावा आणि प्युअर या कंपन्यांच्या इलेक्ट्रिक स्कूटरला आगीचे नेमके कारण अद्याप समजू शकलेले नाही. या स्कूटर्सशी संबंधित कंपन्यांनी या प्रकरणाची चौकशी सुरू असल्याचे सांगितले आहे.

  • तामिळनाडूमध्ये ओकिनावाच्या एका1 ई-स्कूटरला आग लागल्यावर कंपनीने सांगितले की, त्यांच्या प्राथमिक मूल्यांकनानुसार, स्कूटरला आग लागल्याचे कारण चार्जिंग करताना निष्काळजीपणामुळे शॉर्ट सर्किट आढळले आहे.
  • उद्योगातील तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, ई-स्कूटर्सना विविध कारणांमुळे आग लागू शकते, ज्यामध्ये उत्पादनातील दोष, बाह्य नुकसान किंवा BMS नसल्यामुळे या बॅटरींना आग लागण्याची शक्यता असते.
  • इलेक्ट्रिक वाहनांचे उत्पादक चीनमधून या बॅटरी मोठ्या प्रमाणात आयात करतात, जेथून खराब BMS दर्जाच्या बॅटरी येतात, ज्यामुळे बॅटरीमध्ये आग लागण्यासह अनेक समस्या निर्माण होतात.
  • statista अहवालानुसार, 2021 मध्ये चीन हा जगातील लिथियम-आयन बॅटरीचा सर्वात मोठा उत्पादक होता आणि या काळात जगातील 79% लिथियम-आयन बॅटरी चीनमध्ये बनल्या होत्या.
  • काही तज्ज्ञांच्या मते, याचे कारण थर्मल रनअवे आहे. बॅटरीमधील उच्च तापमानामुळे थर्मल रनअवे प्रक्रिया सुरू होते. जेव्हा बॅटरीमध्ये तयार झालेले तापमान सभोवतालच्या तापमानापेक्षा जास्त होते तेव्हा असे घडते, यामुळे जास्त ऊर्जा बाहेर पडते, मग तापमान आणखी वाढते आणि बॅटरीला आग लागते.
  • भारतासारख्या देशात जेथे तापमान 45 डिग्री सेंटिग्रेडपर्यंत पोहोचते, तेथे थर्मल रनअवेमुळे बॅटरीचे तापमान 90-100 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचू शकते, ज्यामुळे आग लागण्याचा धोका वाढतो. भारतातील हवामान आणि परदेशातून आयात केलेल्या बॅटरीज लक्षात घेऊन डिझाइन न केल्यामुळे आगीसारख्या समस्या समोर येतात.
  • हे टाळण्यासाठी भारतातील वातावरण लक्षात घेऊन या बॅटऱ्या देशातच बनवायला हव्यात, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
  • तज्ज्ञांच्या मते, यामागचे एक कारण म्हणजे बॅटरी मॅनेजमेंट सिस्टम म्हणजेच बीएमएसमधील बिघाड. खराब गुणवत्तेची BMS बॅटरी स्टोअरेज सिस्टम ही मॉनिटरिंग आणि सुरक्षा तंत्रांमध्ये हस्तक्षेप करते, ज्यामुळे बॅटरी ओव्हरचार्जिंग, ओव्हर-डिस्चार्जिंग, ओव्हरहीटिंग, सेल अनबॅलेन्सिंग, थर्मल रनअवे आणि आग लागण्यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात.

ई-स्कूटरला आग लागल्याबद्दल तज्ज्ञ काय म्हणतात?

  • दिव्य मराठीने जेव्हा ऑटो तज्ज्ञ टुटू धवन, यांना इलेक्ट्रिक वाहनांमध्ये आग लागण्याच्या कारणांबद्दल विचारले तेव्हा ते म्हणाले, "इलेक्ट्रिक वाहनांना आग लागण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे चीनमधून येणाऱ्या खराब दर्जाच्या बॅटरी, ज्या प्रमाणितही नाहीत." ते म्हणाले, "दुसरे कारण. हे जलद आहे किंवा योग्यारीत्या चार्ज होत नाही."
  • ते म्हणाले की, इलेक्ट्रिक वाहनांना आग लागण्याचे मुख्य कारण म्हणजे बॅटरीच आहे. धवन म्हणाले की, केवळ इलेक्ट्रिकच नाही तर डिझेल-पेट्रोल वाहनांमध्ये 5-8% आग ही बॅटरीमुळे लागते.
  • दुसरीकडे, देशातील इलेक्ट्रिक वाहन कंपनी, एथर एनर्जीचे संस्थापक तरुण मेहता यांनी एका मुलाखतीत सांगितले की, उत्पादक उत्पादने डिझाइन करण्यासाठी पुरेसा वेळ देत नाहीत आणि सरकारी संस्थांनी तयार केलेले चाचणी मानके वास्तविक जीवनातील सर्व परिस्थितींमध्ये अचूक पद्धतीने टेस्ट करण्यासाठी कदाचित पुरेशा नाहीत.

जगात आणखी कुठे आली ली-आयन बॅटरीमध्ये समस्या?

जगातील ली-आयन बॅटरीजला आग लागण्याच्या घटना पाहिल्या, तर अमेरिका आणि चीनमध्ये अनेक टेस्ला कारमध्ये आग लागण्याच्या घटना घडल्या आहेत, मात्र याचे कोणतेही ठोस कारण समोर आलेले नाही.

2016 मध्ये सॅमसंग नोट 7 मध्ये आग लागण्याच्या अनेक घटना घडल्या होत्या, तेव्हा कंपनीने त्यासाठी मॅन्युफॅक्चरिंग दोष गृहीत धरून हजारो फोन परत मागवले होते.

तुमच्या ई-वाहनाची काळजी कशी घ्याल?

काही गोष्टींची काळजी घेतल्यास ग्राहक आगीसारखे धोके बर्‍याच प्रमाणात टाळू शकतात.

  • इलेक्ट्रिक वाहन निर्मात्याने शिफारस केलेल्या चार्जरनेच इलेक्ट्रिक वाहन चार्ज करा.
  • तुमचे इलेक्ट्रिक वाहन जास्त वेळ उन्हात पार्क करू नका.
  • चार्ज करताना काळजी घ्या, पहिल्यांदा चार्ज करण्यापूर्वी प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी तज्ज्ञांची मदत घ्या.
  • इलेक्ट्रिक वाहनाची जास्त चार्जिंग टाळा.
  • चार्जिंगसाठी चांगले सॉकेट आणि प्लग वापरा.
  • ओलावा हा चार्जर आणि बॅटरी या दोघांसाठीही धोकादायक आहे, त्यामुळे तुमच्या इलेक्ट्रिक वाहनाचे त्यापासून संरक्षण करा.
बातम्या आणखी आहेत...