आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

कोरोना महामारीत उद्ध्वस्त झाले तरुणांचे जीवन:भारतातील शहरांमध्ये खेड्यांपेक्षा अधिक बेरोजगार, गेल्या वर्षी 11 महिने हा फरक कायम होता

अनुराग आनंद15 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक
  • वाचा सविस्तर...

भारत कोरोनाच्या तिसर्‍या लाटेच्या उंबरठ्यावर उभा आहे, पण त्यामुळे देशातील बेरोजगारी अनियंत्रित झाली आहे. डिसेंबर महिन्यात देशातील बेरोजगारीचा दर विक्रमी 7.91 टक्क्यांवर पोहोचला आहे. सेंटर फॉर मॉनिटरिंग इंडियन इकॉनॉमी (CMIE) नुसार, हा दर गेल्या 4 महिन्यांतील उच्चांक आहे.

2021 मध्ये ऑक्टोबर वगळता उर्वरित 11 महिन्यांत भारतातील खेड्यांपेक्षा शहरांमध्ये जास्त बेरोजगारी होती. शहरात काम करण्याची इच्छा आणि कौशल्य असूनही लोकांना नोकऱ्या नाहीत. अशा परिस्थितीत, ओमायक्रॉनमुळे पुन्हा एकदा निर्बंध कडक झाले तर देशातील बेरोजगार तरुणांची संख्या आणखी वाढू शकते. या अहवालाद्वारे भारतातील बेरोजगारीच्या समस्येबद्दल सामान्य प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेऊया...

  • भारतातील खेडे आणि शहरांच्या बेरोजगारीच्या दरामध्ये काय फरक आहे?
  • गेल्या 4 महिन्यांत भारतातील सर्वात कमी बेरोजगारीचा दर कोणत्या महिन्यात होता?
  • डिसेंबरमध्ये अचानक बेरोजगारी वाढण्यामागील कारण काय?
  • भारतातील कोणत्या पाच राज्यांमध्ये सर्वात जास्त आणि सर्वात कमी बेरोजगारी दर आहे?
  • भारतातील कोणत्या क्षेत्रात बेरोजगारीचा दर किती आहे?

भारतातील खेड्यांपेक्षा शहरांमध्ये बेरोजगारी जास्त आहे
खेड्यापाड्यात काम मिळत नाही, तेव्हा शहरांकडे वळावे, असे सामान्यतः भारतीयांना वाटते. शहरांमध्ये नोकरीच्या अधिक संधी आहेत, त्यामुळे शहरांमध्ये काम उपलब्ध होईल, अशी लोकांना आशा असते. सीएमआयईच्या अहवालाने आता ते चुकीचे सिद्ध केले आहे. 2021 मध्ये ऑक्टोबर महिना वगळता उर्वरित महिन्यांत शहरी बेरोजगारीचा दर ग्रामीण बेरोजगारीच्या दरापेक्षा जास्त आहे.

ग्रामीण भागातील बेरोजगारी कमी होण्यामागे दोन मुख्य कारणे आहेत. दुसऱ्या लाटेत शहरातून गावाकडे येणाऱ्या लोकांना शेतात काम मिळाले. दुसरे म्हणजे विविध राज्यांच्या सरकारने मनरेगाच्या माध्यमातून लोकांना रोजगारही दिला.

डिसेंबरमध्ये भारतात बेरोजगारीने विक्रमी पातळी गाठली
भारतातील गेल्या 4 महिन्यांबद्दल बोलायचे तर सप्टेंबर महिन्यात बेरोजगारीचा सर्वात कमी दर 6.9% होता. यानंतर, ऑक्टोबरमध्ये पुन्हा एकदा बेरोजगारीचा दर वाढला आणि हा आकडा 7.8% वर पोहोचला. नोव्हेंबरमध्ये एकूण बेरोजगारीचा दर 7% होता. त्याच वेळी, डिसेंबरमध्ये गेल्या चार महिन्यांत सर्वाधिक बेरोजगारीचा दर 7.9% वर पोहोचला. संपूर्ण वर्षाबद्दल बोलायचे झाल्यास, मे 2021 मध्ये भारतातील दुसऱ्या लाटेत बेरोजगारीचा दर 11.84% इतका होता.

डिसेंबरमध्ये अचानक बेरोजगारी वाढण्यामागील कारण काय?
आता प्रश्न पडतो की डिसेंबर महिन्यात अचानक बेरोजगारी वाढण्याचे कारण काय? या प्रश्नाचे उत्तर CMIE चे CEO डॉ. महेश व्यास यांनी दिले आहे. ते म्हणाले, “डिसेंबरमध्ये मोठ्या संख्येने नवीन लोक नोकरीच्या शोधात शहरात आले. त्यांची संख्या 85 लाख होती. त्यापैकी 40 लाख लोकांना काम मिळाले, तर 45 लाख लोकांना काम मिळाले नाही.

डिसेंबरमध्ये इतके लोक शहरात येण्याची दोन मुख्य कारणे आहेत-

1. ऑक्टोबरमध्ये खरीप पीक (धान) काढल्यानंतर गावातील लोक कामासाठी शहरात परतले.

2. गहू, बार्ली, मोहरी, मसूर इत्यादी रब्बी पिकांची पेरणी ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यात केली जाते. यानंतर गावातील लोकांनी कामासाठी शहर गाठले.

भारतातील कोणत्या 5 राज्यांमध्ये सर्वात कमी आणि सर्वाधिक बेरोजगारीचा दर आहे?
हरियाणा हे देशातील सर्वाधिक बेरोजगारी असलेले राज्य आहे. डिसेंबर महिन्यात हरियाणाचा बेरोजगारीचा दर 34.1% होता. त्यापाठोपाठ राजस्थानचा बेरोजगारीचा दर 27.1% आहे. झारखंड तिसऱ्या आणि बिहार चौथ्या क्रमांकावर आहे. त्याच वेळी, सर्वात कमी बेरोजगारी असलेल्या राज्यांबद्दल बोलायचे तर, 1.4% च्या बेरोजगारी दरासह कर्नाटक पहिल्या क्रमांकावर आहे. गुजरात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.

भारतातील कोणत्या क्षेत्रात बेरोजगारीचा दर किती आहे?
कोरोना महामारीनंतर विविध क्षेत्रात त्याचा परिणाम दिसून येत आहे. 2020-21 मध्ये बेरोजगारीचा सर्वात मोठा फटका असंघटित क्षेत्रातील फेरीवाले आणि रस्त्यावरील विक्रेत्यांना बसला आहे. 2019-20 च्या तुलनेत 2020-21 मध्ये असंघटित क्षेत्रातील कामगारांच्या संख्येत 14.5% ने घट झाली आहे. 2021 मध्ये केवळ कृषी क्षेत्रात रोजगाराची स्थिती चांगली आहे.

कृषी क्षेत्रातील रोजगाराबाबत बोलायचे झाले तर 2020 च्या तुलनेत 2021 मध्ये 7.7% वाढ झाली आहे. याशिवाय नोकरी आणि व्यवसाय करणाऱ्यांसाठी 2021 हे वर्ष फारसे ठिक राहिलेले नाही. 2019 च्या तुलनेत व्यवसाय, नोकऱ्या, असंघटित क्षेत्र, शेती या चार मुख्य क्षेत्रांबद्दल बोलायचे तर, शेती वगळता इतर सर्व क्षेत्रांमध्ये बेरोजगारी वाढली आहे.

बातम्या आणखी आहेत...