आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

दिव्य मराठी एक्सप्लेनरचिनूकमधून इंधन गळतीमुळे अमेरिकेत उड्डाणावर बंदी:भारतीय हवाई दलाकडेही 15 हेलिकॉप्टर; भारत काय करणार?

अभिषेक पांडेएका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

मार्च 2019: भारताला चिनूक हेलिकॉप्टरचा पहिला ताफा मिळाला.

मार्च 2020 मध्ये, बोइंग कंपनीने भारतीय हवाई दलाला 15 चिनूक हेलिकॉप्टरचा पहिला ताफा पाठवला.

ऑगस्ट 2022 : अमेरिकेने चिनूक हेलिकॉप्टरच्या संपूर्ण ताफ्याला उड्डाण करण्यापासून रोखले. भारत आणि अमेरिकेचे या घटनेशी जवळचा संबंध आहे. वास्तविक, अमेरिकेने उड्डाण करणे बंद केलेले चिनूक हेलिकॉप्टर अमेरिकन कंपनी बोईंगने बनवले आहेत. भारताने बोईंगकडून हे हेलिकॉप्टर खरेदी केले आहेत.

चिनूक हेलिकॉप्टर काय आहेत, अमेरिकेने त्यांच्यावर बंदी का घातली, आता भारताच्या चिनूक हेलिकॉप्टरचे काय होणार? हे या एक्सप्लेनरमध्ये समजून घ्या.

अमेरिकेने चिनूक हेलिकॉप्टरवर बंदी का घातली?

अमेरिकन लष्कराने आपल्या CH-47 चिनूक हेलिकॉप्टरच्या संपूर्ण ताफ्यावर उड्डाण करण्यास बंदी घातली आहे. काही चिनूक हेलिकॉप्टरमधील इंधन गळतीमुळे आग लागल्याचे अमेरिकन लष्कराचे म्हणणे आहे. त्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे.

अमेरिकेच्या लष्कराच्या प्रवक्त्या सिंथिया स्मिथ म्हणाल्या की, लष्कराने गळतीच्या कारणाचा शोध घेतला आहे. त्यात दुरुस्ती करण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. काही हेलिकॉप्टरना दुरुस्तीची गरज नसल्यामुळे ते लवकरच उड्डाणावर परत येऊ शकतात.

चिनूक हेलिकॉप्टरच्या इंजिनला लागलेल्या आगीत कोणाचाही मृत्यू किंवा जखमी झाले नाही. खबरदारी म्हणून अमेरिकेने आपल्या संपूर्ण ताफ्याला उड्डाण करण्यास बंदी घातली आहे.

तज्ज्ञांच्या मते अमेरिकेने चिनूकच्या समस्येवर लवकरच तोडगा काढणे आवश्यक आहे. चिनूकच्या अनुपस्थितीमुळे यूएस सैन्यासमोर लॉजिस्टिक आव्हाने निर्माण होऊ शकतात.

अमेरिकेत सध्या 400 चिनूक आहेत. मात्र, किती चिनूक हेलिकॉप्टरला आग लागली हे स्पष्ट करण्यात आलेले नाही.
अमेरिकेत सध्या 400 चिनूक आहेत. मात्र, किती चिनूक हेलिकॉप्टरला आग लागली हे स्पष्ट करण्यात आलेले नाही.

चिनूक हेलिकॉप्टर काय आहेत?

  • चिनूक हेव्ही-लिफ्ट, मल्टी-रोल हेलिकॉप्टर आहेत. ते सैन्य, तोफखाना, उपकरणे आणि इंधन वाहून नेण्यासाठी आणि आपत्ती बचाव कार्यात देखील वापरले जातात.
  • चिनूकचा वापर नियमित आणि विशेष लष्करी दलांद्वारे केला जातो. त्यांचा उपयोग लष्करी कारवायांमध्ये अनेक कारणांसाठी केला जातो.
  • हे नाव अमेरिकेतील ओरेगॉन आणि वॉशिंग्टन राज्यातील चिनूक वंशाच्या मूळ निवासी लोकांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
  • हे अमेरिकन कंपनी बोईंगने बनवले आहे. त्याचे इंजिन हनीवेल इंटरनॅशनल इंक द्वारा निर्मित आहे.
  • चिनूक हे जगातील सर्वात वेगवान लष्करी हेलिकॉप्टर मानले जाते, ज्याचा वेग ताशी 315 किलोमीटर आहे.
  • सुरुवातीला 36 प्रवासी वाहून नेण्यासाठी चिनूकची रचना करण्यात आली होती, परंतु व्हिएतनाम युद्धादरम्यान 147 लोकांना एकाच चिनूकवर आणण्यात आले.
  • आता चिनूक सुमारे 50 लोक आणि 10 टन म्हणजे सुमारे 10 हजार किलो वजन वाहून नेऊ शकते.
  • बोईंगच्या दाव्यानुसार, भारत, अमेरिकेसह जगातील 19 हून अधिक देश चिनूक वापरत आहेत. यूएस आणि यूके हे देश सर्वाधिक वापर चिनूकचा करतात.

चिनूक हेलिकॉप्टर अमेरिकन सैन्यासाठी खास का आहेत?

दोन इंजिन असलेले चिनूक हेलिकॉप्टर गेल्या 60 वर्षांपासून यूएस आर्मीच्या हेलिकॉप्टर ताफ्यातील एक प्रमुख चॉपर आहे. व्हिएतनाम युद्धादरम्यान 1962 मध्ये अमेरिकेच्या सैन्यात त्याचा समावेश करण्यात आला होता. अमेरिकेने इराक, अफगाणिस्तान आणि आखाती देशांसह जवळजवळ सर्व मोठ्या लष्करी कारवायांमध्ये त्याचा समावेश केला. तेव्हापासून ते खूप अपग्रेड केले गेले आहे.

चिनूक बनवणाऱ्या कंपनीने काय म्हटले?

चिनूक बनवणाऱ्या बोइंग कंपनीने या प्रकरणी अद्याप कोणताही खुलासा केलेला नाही. दुसरीकडे, चिनूक इंजिन बनवणाऱ्या हनीवेल इंटरनॅशनल इंक. ने सांगितले की, ओ-रिंग्स म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या इंजिनचे काही घटक किंवा पार्ट निर्धारीत डिझाईन प्रमाणे तयार करण्यात आलेले नाहीत. मात्र, त्यासाठी आमची कंपनी जबाबदार नसल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. मात्र ते घटक किंवा पार्ट कोठे बनवले गेले किंवा कोणी लावले, हे कंपनीने सांगितले नाही.

भारतीय लष्कराने चिनूक हेलिकॉप्टर कधी खरेदी केले?

सप्टेंबर 2015 मध्ये, भारताने US कडून 15 चिनूक आणि 22 अपाचे हेलिकॉप्टर खरेदीसाठी 3 अब्ज डॉलर म्हणजेच सुमारे 24,000 कोटी रुपयांच्या करारावर स्वाक्षरी केली. भारताला 2019 मध्ये CH-47F हेलिकॉप्टरचा पहिला ताफा मिळाला. मार्च 2020 मध्ये, बोईंगने चिनूक हेलिकॉप्टरची डिलिव्हरी पूर्ण केली. भारताकडे एकूण 15 चिनूक हेलिकॉप्टर आहेत.

मार्च 2019 मध्ये चंदीगड येथे एका समारंभात भारतीय हवाई दलात त्यांचा समावेश करण्यात आला. त्याचे एक युनिट चंदीगडमध्ये आहे तर एक युनिट आसाममधील मोहनबारी एअरबेसवर आहे.

चीनच्या सीमेला लागून डोंगराळ भागात एअरलिफ्टिंगमध्ये चिनूकची महत्त्वाची भूमिका

लडाख आणि सियाचीन ग्लेशियर सारख्या भागात एअरलिफ्ट ऑपरेशनसाठी चिनूक हेलिकॉप्टर हे सर्वात महत्वाचे लष्करी साधन म्हणून समोर आले आहे. या हेलिकॉप्टरमुळे, अत्यंत उंचावर आणि विशेषतः पर्वतीय भागात काम करण्याची भारतीय लष्कराची क्षमता वाढली आहे.

हे हेलिकॉप्टर हिमालयाच्या खोऱ्यांसारख्या अवघड भागात M777 हॉवित्झर सारख्या तोफाही वेगाने पोहोचवू शकतात. विशेषतः चीनच्या सीमेला लागून असलेल्या डोंगराळ भागात. तसेच, ते 10 हजार किलो वजन उचलू शकतात. यापूर्वी भारतीय हवाई दल या कामासाठी रशियन एमआय-26 हेलिकॉप्टरवर अवलंबून होते.

ईशान्येकडील सीमा भागात रस्ते प्रकल्पांमध्ये पायाभूत सुविधांच्या उभारणीतही चिनूक उपयुक्त ठरले आहे.

भारतीय हवाई दलाच्या चिनूक हेलिकॉप्टरने या वर्षी एप्रिलमध्ये भारतात सर्वात लांब नॉन-स्टॉप हेलिकॉप्टर उड्डाण करण्याचा विक्रम केला. चंदीगड आणि जोरहाट दरम्यान ऑपरेशन ट्रेनिंग टास्क दरम्यान चिनूकने 7.5 तासात 1910 किमी अंतर पार केले.

अमेरिकेच्या बंदीनंतरही भारतीय हवाई दल चिनूक उडवणार

31 ऑगस्ट रोजी जारी केलेल्या निवेदनात, भारतीय वायुसेनेने म्हटले- 'भारतीय वायुसेनेचे चिनूक हेलिकॉप्टर पूर्वीप्रमाणेच उड्डाण करत आहेत... त्यांना कोणत्याही समस्येचा सामना करावा लागला नाही. आम्हाला मिळालेल्या माहितीनुसार, काही चिनूक हेलिकॉप्टरच्या इंजिनला आग लागल्याच्या घटनांनंतर अमेरिकेने आपल्या चिनूक फ्लीटचे उड्डाण स्थगित केले आहे. हे हेलिकॉप्टर ओव्हरहॉलिंग आणि पुढील देखभालीसाठी पाठवण्यात आले आहेत.

निवृत्त एअर व्हाइस मार्शल मनमोहन बहादूर एका मुलाखतीत म्हणाले की, 'भारतीय वायुसेना अजूनही चिनूक उडवत आहे, याचा अर्थ असा आहे की, ज्या तांत्रिक समस्या अमेरिकन हेलिकॉप्टरवर परिणाम करत आहेत, ती समस्या भारतीय हेलिकॉप्टरमध्ये नाही. भारतीय हवाई दल या हेलिकॉप्टरच्या निर्मात्याशी बोलून अमेरिकन हेलिकॉप्टरच्या सुधारणांवर लक्ष ठेवेल.’

अमेरिकेच्या अहवालानंतर सुरक्षेच्या कारणास्तव चिनूक काढून टाकावे लागले तर काय?

भारतीय वायुसेनेसाठी चिनूकला ताफ्यातून काढणे, ही फार मोठी समस्या नसेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे, कारण त्यांच्याकडे रशियन Mi-17s हेलिकॉप्टरचा मोठा ताफा आहे, जो चिनूक पेक्षा कमी क्षमतेचा नाही.

बातम्या आणखी आहेत...