आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Intercaste Marriages Have Been Taking Place Since Vedic Times, The First Love Marriage Was Performed By The Daughter Of Surya

दिव्य मराठी रिसर्चऋग्वेदातील पहिल्या प्रेमविवाहाची कथा:वैदिक काळापासून आंतरजातीय विवाह, सूर्याच्या मुलीचा पहिला प्रेमविवाह

10 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

श्रद्धा हत्याकांडाने संपूर्ण देश हादरला आहे… तिचा प्रियकर आफताबने तिची हत्या करून तिच्या मृतदेहाचे 35 तुकडे केले. जयपूरमध्ये बुधवारी एका मुस्लीम मुलाशी लग्न केल्यामुळे एका मुलीवर गोळ्या झाडण्यात आल्या. या घटना धक्कादायक आणि वेदनादायक आहेत, परंतु त्याच वेळी या घटनांनी पुन्हा एकदा आंतरधर्मीय, आंतरजातीय किंवा प्रत्येक प्रेमविवाहावर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

प्रेमविवाह करणार्‍यांचे किंवा दुसर्‍या जातीच्या किंवा धर्माच्या लोकांशी लग्न करणार्‍यांची ही अवस्था होते, हे ज्ञान देणाऱ्या लोकांची सोशल मीडियावर कमी नाही. हे प्रेमविवाह किंवा आंतरजातीय धर्माच्या विरोधात आहे, असे म्हणण्यापर्यंत अनेकजण जातात.

…पण सोप्या भाषेत सांगायचे तर हे ज्ञान शास्त्राच्या विरुद्ध आहे. सनातन धर्माच्या पहिल्या लिखित ग्रंथात म्हणजेच ऋग्वेदात प्रेमविवाहाचा उल्लेख आहे…तेही सूर्य कन्या सूर्याच्या लग्नाचा. इतकेच नाही तर लग्नापूर्वी आवश्यक मानल्या जाणार्‍या कुंडलीनुसार जात किंवा वर्ण जुळवण्याची कोणतीही व्यवस्था नाही.

हे झाले इतर धर्मातील लग्नाविषयी… तर याचाही इतिहास जुना आहे. अलेक्झांडरबरोबर ग्रीसहून आलेले जे येथे राहिले, त्यांना त्यांच्या कर्तृत्वाच्या आधारे क्षत्रिय वर्णातच सामील केले गेले नाही, तर ते येथेच लग्न करून स्थायिक झाले.

प्रेम विवाह आणि आंतरजातीय विवाह याबद्दल भारतातील सर्वात जुन्या ग्रंथांमध्ये काय लिहिले आहे आणि ते आजच्या व्हॉट्सअ‍ॅप ज्ञानापेक्षा कसे वेगळे आहे ते जाणून घ्या.

वेदानुसार जन्माने नव्हे तर ज्ञान आणि कर्माने ठरतो वर्ण

ऋग्वेदात सांगितलेली वर्णव्यवस्था जन्मावर आधारित नाही. केवळ ब्राह्मण कुळात जन्म न घेता ब्राह्मण किंवा पुरोहित होण्यासाठी वेद आणि मंत्रांचे ज्ञान आवश्यक होते. परंतु ऋग्वेदाने ग्रंथाचे रूप धारण केले तोपर्यंत वर्णव्यवस्थेला जन्माशी जोडण्याचे प्रयत्न वर्चस्व गाजवू लागला होता.

आंतरजातीय विवाहासाठी ब्रिटिशांनी 1872 मध्ये केला कायदा-III

वैदिक काळापासून मध्ययुगीन काळापर्यंत आंतरजातीय विवाहासाठी काही ना काही तरतुदी सामाजिक आणि धार्मिक चौकटीत ठेवण्यात आल्या होत्या. परंतु वर्णव्यवस्थेचा आधार कर्माऐवजी जन्म झाला म्हणून या तरतुदी संपूष्टात आल्या.

1872 मध्ये, आंतरजातीय विवाहांना मान्यता देण्यासाठी ब्रिटीश सरकारने कायदा-III लागू केला. तो तयार करणारे कायदेतज्ज्ञ हेन्री समर मेन हे होते.

या कायद्यानुसार इतर जातीच्या लोकांशी लग्न करू इच्छिणारे विवाह करू शकत होते.

1884 मध्ये शिमला येथे काढलेल्या या छायाचित्रात व्हाईसरॉय जॉन लॉरेन्ससोबत हेन्री समर मेन (उजवीकडून दुसऱ्या क्रमांकावर बसलेले). हेन्री हे भारतीय परिषदेचे कायदेशीर सदस्य होते. सिव्हिल मॅरेज अ‍ॅक्ट व्यतिरिक्त पंजाब लँड सेटलमेंटसारख्या महत्त्वाच्या कायदेशीर मुद्द्यांमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.
1884 मध्ये शिमला येथे काढलेल्या या छायाचित्रात व्हाईसरॉय जॉन लॉरेन्ससोबत हेन्री समर मेन (उजवीकडून दुसऱ्या क्रमांकावर बसलेले). हेन्री हे भारतीय परिषदेचे कायदेशीर सदस्य होते. सिव्हिल मॅरेज अ‍ॅक्ट व्यतिरिक्त पंजाब लँड सेटलमेंटसारख्या महत्त्वाच्या कायदेशीर मुद्द्यांमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.

1954 मध्ये भारत सरकारने विशेष विवाह कायदा केला

ब्रिटीशांच्या 1872 च्या अधिनियम-III च्या आधारे, भारत सरकारने 1954 मध्ये विशेष विवाह कायदा लागू केला.

हिंदू विवाह कायदा आणि मुस्लिम वैयक्तिक कायद्याच्या विपरीत, हा कायदा ज्यांना आंतरजातीय किंवा आंतरधर्मीय विवाह करायचा आहे त्यांच्यासाठी आहे.

मात्र, या कायद्यांतर्गत विवाहापूर्वी 30 दिवसांची नोटीस देण्याबाबत आणि मुलगा-मुलगीच्या तपशीलासह नोटीस सार्वजनिक करण्याबाबत सुप्रीम कोर्टात सुनावणी सुरू आहे.

आंतरजातीय आणि आंतरधर्मीय विवाहांचा इतिहास जुना... केवळ यावरचा वाद नवा

भारतात इतर जाती किंवा इतर धर्मातील विवाहाचा इतिहास खूप जुना आहे. होय, त्याच्या वैधतेबद्दलची चर्चा त्या तुलनेत नक्कीच नवीन आहे.

प्रेमविवाहाचा इतिहास वैदिक काळाइतकाच जुना आहे, तर आंतरजातीय विवाह मध्ययुगीन काळापूर्वीही होत आले आहेत. इतर धर्मात विवाह ग्रीकांच्या काळापासून होत आहेत.

कालांतराने या विवाहांना विरोध वाढत गेला आणि आता परिस्थिती अशी आली आहे की सरकारी मान्यता असूनही या विवाहांना नेहमीच सामाजिक मान्यता मिळत नाही.

वैदिक इतिहास विवाहाला सर्वात पवित्र यज्ञ मानतो. यासोबतच केवळ पुरुष आणि महिलांच्या मान्यतेला प्राधान्य देण्यात आले आहे. अशा परिस्थितीत सोशल मीडियावर प्रेमविवाहाच्या बाजूने आणि विरोधासाठी सुरू असलेल्या चर्चेकडे आपल्या खऱ्या इतिहासाच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची गरज आहे.

संशोधन : रितेश शुक्ल

ग्राफिक्स आणि इलस्ट्रेशन: अवनीश सिंह

कंटेंट स्रोत:

  • डॉ. गंगा सहाय शर्मा यांचे ऋग्वेदाचा अनुवाद
  • वेद कथांक
  • अ वंडर दॅट वॉज इंडिया (लेखक - ए.एल. बाशम)
बातम्या आणखी आहेत...