आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

दिव्य मराठी एक्सप्लेनर:ज्या औरंगजेबावर काशी विश्वनाथ मंदिर पाडल्याचा आरोप, जाणून घ्या त्याची कबर नष्ट करण्याची का दिली जात आहे धमकी

लेखक: नीरज सिंहएका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

काशीच्या ज्ञानवापी आणि मथुरेच्या ईदगाह मशिदीनंतर आता औरंगाबादच्या खुलताबाद येथील मुघल शासक औरंगजेबाची कबर वादात सापडली आहे. औरंगजेबावर काशीतील विश्वनाथ मंदिर पाडून ज्ञानवापी मशीद बांधल्याचा आणि मथुरेतील कृष्णाच्या जन्मस्थानी असलेले केशव राय मंदिर पाडून ईदगाह मशीद बांधल्याचा आरोप आहे.

तथापि, ज्ञानवापी आणि ईदगाह मशिदीप्रमाणे खुलताबादमध्ये जमिनीचा वाद नाही. येथे कोणतेही मंदिर पाडण्याची चर्चा नाही, तर हा वाद मराठेशाहीच्या इतिहासातील खलनायक मानल्या जाणाऱ्या औरंगजेबाबद्दलच आहे. ज्ञानवापी मशीद वादाच्या पार्श्वभूमीवर AIMIM नेते अकबरुद्दीन ओवैसी अचानक औरंगजेबाच्या कबरीजवळ पोहोचल्याने हा वाद वाढला आहे.

यानंतर मनसेने औरंगजेबाची कबर उद्ध्वस्त करण्याची धमकी दिली आहे. दुसरीकडे, भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाने (एएसआय) कबर पाच दिवसांसाठी बंद केली आहे, तर ठाकरे सरकारने येथील सुरक्षा वाढवली आहे. मनसेने राज्य सरकारवर सवाल करत संभाजीराजे यांच्या मारेकर्‍याच्या कबरीची सुरक्षा वाढवणे लज्जास्पद असल्याचे म्हटले आहे. या निमित्ताने भाजप आणि राज ठाकरेंच्या मनसेने मुख्यमंत्री ठाकरे यांच्या हिंदुत्वाच्या राजकारणावर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

जाणून घेऊयात की, औरंगाबादच्या खुलताबादमध्ये असलेली कबर उद्ध्वस्त करण्याची धमकी का दिली जात आहे? याचा महाराष्ट्राच्या राजकारणाशी काय संबंध आहे? औरंगजेब कोण होता आणि विश्वनाथ मंदिर आणि कृष्ण मंदिर पाडण्याचे प्रकरण काय आहे?

औरंगजेबाच्या कबरीची तुलना ज्ञानवापी मशिदीशी का केली जात आहे?

काशीतील ज्ञानवापी मशीद वादाच्या पार्श्वभूमीवर 13 मे रोजी AIMIM नेते अकबरुद्दीन ओवैसी अचानक औरंगाबादला पोहोचले. यावेळी ओवैसी यांनी औरंगाबादपासून 30 किमी अंतरावर असलेल्या खुलताबाद येथे असलेल्या मुघल शासक औरंगजेबच्या कबरीवर चादर आणि फुलेही अर्पण केली. मनसेने याला AIMIM चे चिथावणीखोर षडयंत्र म्हटले आहे. त्याचवेळी मनसे आणि भाजपने औरंगजेबाबाबत आक्रमक भूमिका घेतली आहे.

1707 मध्ये अहमदनगर महाराष्ट्र येथे औरंगजेबाचा मृत्यू झाला आणि मृतदेह खुलताबाद येथे आणण्यात आला. औरंगजेबाने मृत्यूनंतर त्याचे गुरू सूफी संत सय्यद जैनुद्दीन यांच्याबाजूलाच दफन करावे, असे मृत्युपत्रात लिहिले होते.
1707 मध्ये अहमदनगर महाराष्ट्र येथे औरंगजेबाचा मृत्यू झाला आणि मृतदेह खुलताबाद येथे आणण्यात आला. औरंगजेबाने मृत्यूनंतर त्याचे गुरू सूफी संत सय्यद जैनुद्दीन यांच्याबाजूलाच दफन करावे, असे मृत्युपत्रात लिहिले होते.

आता औरंगजेबाच्या कबरीची तुलना ज्ञानवापी मशिदीशी केली जात आहे. यानंतर 17 मे रोजी महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे प्रवक्ते गजानन काळे यांनी ट्विट केले होते की, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या भूमीवर औरंगजेबाच्या कबरीची काय गरज आहे? त्यांच्या औलादी येथे माथा टेकायला येऊ नयेत म्हणून ते नष्ट केले पाहिजे. शिवसेनेचे संस्थापक बाळ ठाकरे यांचा उल्लेख करून मनसे नेते म्हणाले की, बाळासाहेब ठाकरेही हेच बोलले होते. बाळासाहेबांचे म्हणणे ऐकणार की नाही?

बाळासाहेब ठाकरेंनी सुरू केली होती औरंगाबादचे नाव बदलण्याची मोहीम

तसे पाहिले तर हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावरून औरंगाबादेतील वादात नवल नाही. गेल्या अनेक दशकांपासून हा वाद सुरू आहे. शिवसेनेचे संस्थापक आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांचे वडील बाळासाहेब ठाकरे यांनी औरंगाबाद शहराचे नाव बदलून संभाजीनगर करण्याची मोहीम चालवली आहे. छत्रपती संभाजीराजे हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे सुपुत्र होते. महाराष्ट्रात औरंगजेबाच्या सत्ता विस्ताराचे मनसुबे शिवछत्रपतींनी पूर्ण होऊ दिले नाहीत. छत्रपती शिवरायांनी औरंगजेबाच्या सैन्याचा अनेक युद्धांत पराभव केला. 1689 मध्ये औरंगजेबाने संभाजीराजे यांना पकडले आणि प्रचंड छळ करून त्यांची हत्या केली. तेव्हापासून मराठा इतिहासात औरंगजेबाकडे खलनायक म्हणून पाहिले जाते.

मुघल काळातील सम्राटांच्या थडग्यांमध्ये भव्यतेची पूर्ण काळजी घेण्यात आली आणि सुरक्षेचीही व्यवस्था करण्यात आली. औरंगजेबाची कबर फक्त लाकडाची आहे. त्याच वेळी दिल्लीत हुमायूनसाठी लाल दगडाची कबर बांधण्यात आली आणि शाहजहानला आलिशान ताजमहालमध्ये दफन करण्यात आले.
मुघल काळातील सम्राटांच्या थडग्यांमध्ये भव्यतेची पूर्ण काळजी घेण्यात आली आणि सुरक्षेचीही व्यवस्था करण्यात आली. औरंगजेबाची कबर फक्त लाकडाची आहे. त्याच वेळी दिल्लीत हुमायूनसाठी लाल दगडाची कबर बांधण्यात आली आणि शाहजहानला आलिशान ताजमहालमध्ये दफन करण्यात आले.

भारतातील मंदिरे पाडणारा औरंगजेब

मुघल शासकांमध्ये अशी एकच व्यक्ती होऊन गेली, जी भारतीयांच्या मनात स्थान मिळवू शकली नाही, ती म्हणजे आलमगीर औरंगजेब. सामान्य लोकांमध्ये औरंगजेबाची प्रतिमा हिंदूंचा द्वेष करणाऱ्या धार्मिक उन्मादाने भरलेल्या कट्टरवादी सम्राटाची आहे. क्रूरतेचे उदाहरण असे आहे की, त्याने आपला राजकीय हेतू पूर्ण करण्यासाठी आपला मोठा भाऊ दारा शिकोहचा खून केला. यासोबतच वृद्ध वडील शाहजहान यांनाही आयुष्यातील शेवटची साडेसात वर्षे आग्रा किल्ल्यात कैदेत ठेवले होते.

औरंगजेबाने सुमारे 49 वर्षे 15 दशलक्ष लोकांवर राज्य केले. त्याच्या राजवटीत मुघल साम्राज्याचा इतका विस्तार झाला की प्रथमच जवळजवळ संपूर्ण उपखंड त्याच्या साम्राज्याचा भाग बनला. औरंगजेबाचा जन्म 3 नोव्हेंबर 1618 रोजी त्याचे आजोबा जहांगीर यांच्या कारकिर्दीत दोहाड येथे झाला. औरंगजेब हा शाहजहानचा तिसरा मुलगा होता. शाहजहानला चार मुलगे होते आणि त्या सर्वांची आई मुमताज महल होती. इतर मुघल सम्राटांप्रमाणे औरंगजेबही लहानपणापासूनच अस्खलितपणे हिंदी बोलत असे. औरंगजेबाने आपल्या 87 वर्षांच्या आयुष्यापैकी 36 वर्षे औरंगाबादमध्ये घालवली आणि येथेच त्याला दफन करण्यात आले.

औरंगजेबावर भारतातील अनेक प्रमुख मंदिरे पाडल्याचा आरोप आहे. त्यापैकी मथुरेतील भगवान श्रीकृष्णाच्या जन्मस्थानी बांधलेले केशव राय मंदिर आणि काशीचे विश्वनाथ मंदिर प्रमुख आहेत. 1669 मध्ये काशीतील विश्वनाथ मंदिर पाडून औरंगजेबानेच ज्ञानवापी मशीद बांधल्याचे इतिहासकारांचे म्हणणे आहे. 1670 मध्ये मथुरेतील केशव राय मंदिर पाडून तेथेही ईदगाह मशीद बांधण्यात आली.

औरंगजेबाने मृत्युपत्रात लिहिले होते की, मी माझ्या कष्टाने कमावलेल्या पैशातूनच माझी कबर बांधली जावी.
औरंगजेबाने मृत्युपत्रात लिहिले होते की, मी माझ्या कष्टाने कमावलेल्या पैशातूनच माझी कबर बांधली जावी.

औरंगजेबाची कबर साधी का आहे?

औरंगजेबाने 1670 मध्ये लाहोरमध्ये जगातील सर्वात मोठी मशीद बांधली. या बादशाही मशिदीत 60,000 लोक राहू शकतात. औरंगजेबाने आपली पहिली पत्नी दिलरस बानो बेगम हिची औरंगाबादेतच एक मोठी समाधी बांधली. याला बीबी का मकबरा किंवा दख्खनचा ताज असेही म्हणतात.

तथापि, औरंगजेबचा 1707 मध्ये अहमदनगर येथे मृत्यू झाला. यानंतर त्याचे पार्थिव खुलताबाद येथील त्याचे गुरू सूफी संत सय्यद जैनुद्दीन यांच्याजवळ एका कोपऱ्यात एका साध्या किंवा कच्च्या कबरीत दफन करण्यात आले. अशा परिस्थितीत एवढ्या मोठ्या इमारती बांधणाऱ्या व्यक्तीला कच्ची कबर का मिळाली हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. याचे कारण खुद्द औरंगजेबच होता.

औरंगजेबाने मृत्युपत्रात लिहिले होते की, त्याच्या मृत्यूनंतर त्याचे गुरू सूफी संत सय्यद जैनुद्दीन यांच्याजवळच दफन करण्यात यावे. औरंगजेबाने पुढे लिहिले की, मी माझ्या मेहनतीने कमावलेल्या पैशातूनच कबर बांधली जावी. औरंगजेब आपल्या वैयक्तिक खर्चासाठी टोप्या शिवायचा आणि कुराण शरीफ हाताने लिहायचा. औरंगजेबाच्या मृत्यूच्या वेळी त्याने 14 रुपये आणि 12 आणे कमावले होते. याच पैशांतून औरंगजेबाची कबर बांधण्यात आली.

तसे पाहिले तर पूर्वीच्या सम्राटांच्या कबरींमध्ये भव्यतेची पूर्ण काळजी घेण्यात आली होती आणि सुरक्षेचीही व्यवस्था करण्यात आली होती. मात्र, औरंगजेबाची कबर फक्त लाकडाची होती. लॉर्ड कर्झन 1904-05 मध्ये येथे आले तेव्हा त्यांनी कबरीभोवती संगमरवरी ग्रील बांधून ते सुशोभित केले. औरंगजेबाची कबर सध्या ASIच्या संरक्षणाखाली आहे आणि ती एक राष्ट्रीय स्मारक आहे.

तसे पाहिले तर वरील गोष्टी आता इतिहासाचा भाग झाल्या आहेत. मात्र, औरंगाबादचे खुलताबाद पुन्हा एकदा का धगधगत आहे, हा मोठा प्रश्न आहे. बरं, या प्रश्नाचीही बरीच उत्तरं आहेत.

1. देशभरातील वेगवेगळ्या विचारसरणीचे राजकारणी आपली राजकीय पोळी भाजून घेण्यासाठी आपल्या आजूबाजूला ज्ञानवापी मशीद शोधत आहेत. महाराष्ट्रात मनसेनेही पुण्यात अशी दोन ठिकाणे शोधून काढली आहेत.

2. औरंगाबादसह महाराष्ट्रातील काही प्रभावशाली महानगरपालिकांच्या निवडणुका या वर्षाच्या अखेरीस होणार आहेत.

3. AIMIM प्रमुख असदुद्दीन ओवैसी यांचे भाऊ अकबरुद्दीन ओवैसी यांनी 12 मे रोजी खुलदाबाद येथील औरंगजेबाच्या कबरीला भेट दिली. तथापि, प्रकरण वाढण्याआधी, ASIने पर्यटकांसाठी कबर बंद केली.

ज्ञानवापी मशीद वादाच्या पार्श्वभूमीवर AIMIM नेते अकबरुद्दीन ओवैसी 13 मे रोजी अचानक औरंगाबादला पोहोचले. यादरम्यान ओवैसी यांनी खुलताबाद येथील मुघल शासक औरंगजेबाच्या कबरीवर चादर आणि फुलेही अर्पण केली. तेव्हापासून औरंगजेबाची कबर वादात सापडली आहे.
ज्ञानवापी मशीद वादाच्या पार्श्वभूमीवर AIMIM नेते अकबरुद्दीन ओवैसी 13 मे रोजी अचानक औरंगाबादला पोहोचले. यादरम्यान ओवैसी यांनी खुलताबाद येथील मुघल शासक औरंगजेबाच्या कबरीवर चादर आणि फुलेही अर्पण केली. तेव्हापासून औरंगजेबाची कबर वादात सापडली आहे.

औरंगजेबाच्या कबरीवरून मनसे शिवसेनेला का टार्गेट करत आहे?

राज ठाकरेंच्या मनसेने औरंगजेबाची कबर उद्ध्वस्त करण्याची धमकी दिल्यानंतर 19 मे रोजी ASIने पुढील 5 दिवसांसाठी ते बंद केले. यासोबतच औरंगाबाद पोलिसांनी परिसराची सुरक्षाही वाढवली आहे. सुरक्षा वाढवल्याबद्दल मनसेचे प्रवक्ते गजानन काळे यांनी ठाकरे सरकारचा समाचार घेतला आहे. सरकारचा हा निर्णय म्हणजे शिवभक्तांच्या जखमेवर मीठ चोळण्यासारखा आहे, असे ते म्हणाले.

छत्रपती संभाजीराजेंची निर्घृण हत्या करणाऱ्या व्यक्तीच्या कबरीभोवती सुरक्षा वाढवणे लज्जास्पद असल्याचे काळे म्हणाले. ठाकरेंवर मनसेचा हल्ला अकबरुद्दीन ओवैसी यांनी कबरीला भेट दिल्यानंतर लगेचच आला आणि मशिदींमधून लाऊडस्पीकर काढून टाकण्याचे आदेश न दिल्याबद्दल सरकारवर टीकाही केली गेली.

अकबरुद्दीन ओवैसी यांनी खुलताबाद येथील औरंगजेबाच्या कबरीला भेट दिल्याने शिवसेनाही नाराज होती आणि त्यावर टीकाही केली होती. मराठा इतिहासात औरंगजेबापेक्षा मोठा खलनायक नाही आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांपेक्षा मोठे नायक नाहीत. अशा परिस्थितीत कोणत्याही राजकीय पक्षाने अकबरुद्दीनच्या समाधीचे दर्शन घेणे म्हणजे त्याचे राजकारण संपवल्यासारखे होईल.

औरंगाबाद हे संवेदनशील शहर

औरंगाबादमध्ये 32% मुस्लिम, 18% दलित आणि 51% हिंदू लोकसंख्या आहे. तसे पाहिले तर औरंगाबाद हे नेहमीच संवेदनशील शहर राहिले आहे. इंग्रजांच्या राजवटीपासून स्वातंत्र्याच्या वेळी औरंगाबाद हा रझाकारांच्या संस्थानाचा एक भाग होता. 1947 ते सप्टेंबर 1948 या काळात रझाकारांनी हिंदूंवर अनेकदा हल्ले केले. हे शहर अजूनही हिंदू आणि मुस्लिम भागात विभागलेले आहे. गुलमंडी ही हिंदू आणि मुस्लिम यांच्यातील विभाजनाची रेषा आहे.

80च्या दशकात बाळ ठाकरेंनी पक्ष मजबूत करण्यासाठी मुस्लिमविरोधी प्रचाराद्वारे औरंगाबादचे जोरदार ध्रुवीकरण केले. त्यामुळे 1984, 1985, 1987 आणि 1988 मध्ये दंगली झाल्या. त्याचवेळी, महापालिका निवडणुकीत एआयएमआयएमच्या उदयाबरोबरच हे विभाजन अधिकच गडद झाले आहे.

बातम्या आणखी आहेत...