आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

बंदुकीच्या गोळीपेक्षा धोकादायक ठरते पक्षाची धडक:भारतात दरवर्षी सुमारे 1400 विमान-पक्ष्यांची टक्कर, टाळण्यासाठी अनोखी व्यवस्था

अनुराग आनंद8 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

19 जून 2022 रोजी तीन विमानांना देशात आपत्कालीन लँडिंग करावे लागले. पहिले - पाटणा, दुसरे - दिल्ली आणि तिसरे गुवाहाटीमध्ये. यापैकी पाटणा आणि गुवाहाटी मधील विमानांना बर्ड हिटमुळे पुन्हा उतरावे लागले. उडत्या विमानाला पक्षी धडकल्यास त्याला बर्ड हिट म्हणतात.

अशा स्थितीत एवढ्या मोठ्या विमानाला एका छोट्या पक्ष्याने धडक दिल्याने विमानाचे असे किती नुकसान होऊ शकते, असा प्रश्न उपस्थित होतो. चला, तर मग जाणून घ्या दिव्य मराठी एक्सप्लेनरमध्ये या प्रश्नाचे उत्तर....

1.8 किलो वजनाचा पक्षी विमानाला धडकने म्हणजे बंदुकीच्या गोळीपेक्षा जास्त धोकादायक

एका अहवालानुसार, जेव्हा 1.8 किलो वजनाचा पक्षी वेगवान विमानाला धडक देतो तेव्हा 3,50,000 न्यूटन फोर्स तयार होतो.

याला अशा प्रकारे समजून घ्या, जेव्हा 0.365 मीटरच्या बॅरलमधून 700 m/s वेगाने 40 ग्रॅमची गोळी सोडली जाते तेव्हा ती 2,684 न्यूटन फोर्स तयार करते. येथे न्यूटन हे बलाचे एकक आहे. ही झाली विज्ञानाची भाषा. आता सोप्या भाषेत समजून घ्यायचे झाले तर जेव्हा 1.8 किलो वजनाचा पक्षी विमानाला धडक देतो तेव्हा बुलेटपेक्षा 130 पट अधिक भयानक टक्कर होते.

एबीसी सायन्सच्या अहवालानुसार, 5 किलो वजनाचा पक्षी 275 किमी/तास वेगाने विमानाला आदळणे हे 100 किलो वजनाची पिशवी 15 मीटर उंचीवरून जमिनीवर पडण्यासारखे आहे.

विमानाला 'बर्ड हिट'पासून वाचवण्यासाठी खबरदारी घेतली जात असली तरी विमानाच्या टर्बाइनला पक्षी आदळल्यानंतर विमानाच्या इंजिनमध्ये पक्षी अडकून अपघाताचा धोका वाढतो.

'बर्ड हिट'च्या धोक्यासाठी या 4 गोष्टी कारणीभूत

'बर्ड हिट'च्या बहुतांश घटनांमध्ये पक्षी विमानाच्या समोर किंवा बाजूला आदळतो. या दरम्यान विमानाच्या पंखांना पक्षी आदळण्याचा धोका जास्त असतो. जेव्हा एखादा पक्षी विमानाच्या विंडशील्डला आदळतो तेव्हा तो क्रॅक होतो. यामुळे केबिनमधील हवेच्या दाबात फरक पडतो. विमानासाठी 'बर्ड हिट' किती धोकादायक किंवा जीवघेणा असू शकते, हे खालील 4 गोष्टींवर अवलंबून आहे...

  1. पक्षाचे वजन
  2. पक्षाचा आकार
  3. पक्षाचा उडण्याचा वेग
  4. पक्षाच्या उड्डाणाची दिशा

दररोज 34 'बर्ड हिट' प्रकरणे नोंदवली जातात

ICAO ने 91 देशांचे सर्वेक्षण केले. यानुसार जगभरात दररोज 34 'बर्ड हिट' प्रकरणे नोंदवली जातात. यामुळे जगभरातील व्यावसायिक विमानांना दरवर्षी सुमारे 7.79 हजार कोटी रुपयांचे नुकसान होते. असे असले तरी 92% 'बर्ड हिट' प्रकरणात कोणतेही नुकसान होत नाही.

आता जाणून घ्या कोरोना महामारीनंतर 'बर्ड हिट'ची प्रकरणे वार्षिक आधारावर कशी वाढली आहेत...

विमानतळाजवळून पक्ष्यांना दूर ठेवण्यासाठी 3 पद्धतींचा अवलंब केला जातो

  • स्पीकर: सिंगापूर विमानतळावर पक्षी धडकू नयेत आणि पक्ष्यांना पळवून लावण्यासाठी व्हॅन तैनात केल्या जातात. यातील लाऊडस्पीकरमध्ये उंचीवरील पक्ष्यांना दूर ठेवण्यासाठी बंदुकीच्या गोळ्यांपासून 20 प्रकारचे आवाज लावले जातात.
  • लेझर गन: सुरत विमानतळावर पक्ष्यांच्या धडकेपासून उड्डाणाला वाचवण्यासाठी आणि पक्ष्यांना हाकलण्यासाठी लेझर लाइट किंवा लेझर गनचा वापर केला जातो. वास्तविक, ही लेझर गन प्रकाश आणि आवाज उत्सर्जित करते, त्यामुळे पक्ष्यांचे लक्ष विचलित होते.
  • शूटर : जगातील अनेक मोठ्या विमानतळांवर विमानाला पक्ष्यांच्या धडकेपासून वाचवण्यासाठी नेमबाज नेमला जातो. पाकिस्तानच्या लाहोर विमानतळ प्राधिकरणाने 2020 मध्ये पक्षी मारण्यासाठी 12 पक्षी नेमबाजांना पुन्हा नियुक्त केले होते.

117 वर्षांपूर्वी 'बर्ड हिट'ची पहिली घटना समोर आली होती

1905 मध्ये ओरविल राईट या विमानाची निर्मिती करणाऱ्या बंधूंपैकी एकाने बर्ड हिटची पहिली घटना नोंदवली होती. त्यांचे विमान मक्याच्या शेतावरुन जात असताना पक्ष्यांच्या थव्यामध्ये अडकले होते. या दरम्यान एक पक्षी त्यांच्या विमानावर धडकला होता.

वास्तविक जगात बर्ड हिटमुळे मोठा अपघात घडण्याचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे. बहुतेक प्रकरणांमध्ये, विमानाचे थोडे नुकसान होते, परंतु कधीकधी ते धोकादायक देखील ठरते.

2009 च्या 'बर्ड हिट' घटनेने वेधले जगाचे लक्ष

दरवर्षी जगभरात 'बर्ड हिट'च्या 10,000 हून अधिक प्रकरणे नोंदवली जातात, परंतु 15 जानेवारी 2009 रोजी अमेरिकेतील एका घटनेने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले. वास्तविक, यूएस एअरवेज फ्लाइट 1549 ने न्यूयॉर्क शहरातून उड्डाण करताच एक पक्षी विमानावर आदळला.

ही 'बर्ड हिट' इतकी जोरदार होती की पक्षी आदळताच विमानाच्या इंजिनला आग लागली. मात्र, धोका ओळखून पायलटने विमान हडसन नदीत उतरवले. त्यामुळे मोठा अपघात टळला.

बातम्या आणखी आहेत...