आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

ग्राउंड रिपोर्टपत्राचाळ आणि 14 वर्षांच्या प्रतीक्षेची कहाणी:कुणाचे आयुष्य रस्त्यावर, तर कुणी दागिने विकून भरतोय भाडे

आशीष राय8 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

ज्या मनी लाँड्रिंग प्रकरणात शिवसेनेचे राज्यसभा खासदार संजय राऊत यांना अटक झाली आहे, तो 2008 चा गृहनिर्माण प्रकल्प 'पत्राचाळ घोटाळा'शी संबंधित लोकांची कहाणी अत्यंत वेदनादायक आहे. त्यांना स्वप्नांचा आसरा देण्याचे आश्वासन देऊन बेघर केले गेले. यामध्ये प्लॉट खरेदी करणाऱ्या काही लोकांचे आयुष्य सध्या रस्त्यावर जात आहे, तर काही दागिने विकून भाडे भरत आहेत.

7 हजार एकरांवर पसरलेल्या या वसाहतीत 672 कुटुंबे राहत होती. मोठी घरे आणि लाखो रुपयांचे आमिष दाखवून त्यांना बेघर करण्यात आले. जमीन विकत घेतल्यानंतर बांधकाम व्यावसायिक बुलडोझर घेऊन घर रिकामे करण्यासाठी पोहोचले आणि लोकांना त्यांच्या घरातून बाहेर काढले.

या संपूर्ण प्रकरणाचा तपास करण्यासाठी दैनिक दिव्य मराठी नेटवर्कची टीम ग्राउंड झिरोवर पोहोचली. 14 वर्षांनंतर तिथल्या लोकांचे जीवन कसे आहे, हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.

पत्राचाळीचा परिसर बनले काँक्रीटचे अवशेष

आम्ही उत्तर मुंबईतील गोरेगाव येथील सिद्धार्थनगर पत्राचाळीमध्ये पोहोचलो तेव्हा आम्हाला फक्त फ्लॅटच्या नावावर बांधकामाधीन इमारती दिसल्या. ज्याच्या भिंती शेवाळाने माखलेल्या होत्या. त्यातील लोखंडी सळ्या आणि सिमेंट खराब झालेले होते. जेव्हा आम्ही येथे राहणाऱ्या लोकांचा शोध सुरू केला तेव्हा कळले की, बिल्डरशी करार केलेली 400 हून अधिक लोक आता या जगात नाहीत. त्याच्या कुटुंबाला रस्त्यावर आपले जीवन व्यतीत करावे लागत आहे.

मुंबईतील गोरेगाव येथील पत्राचाळ प्रकल्पांतर्गत बांधलेली अर्धवट घरे आता मोडकळीस आली आहेत. भिंती शेवाळल्या आहेत, लोखंडी सळया गंजल्या आहेत.
मुंबईतील गोरेगाव येथील पत्राचाळ प्रकल्पांतर्गत बांधलेली अर्धवट घरे आता मोडकळीस आली आहेत. भिंती शेवाळल्या आहेत, लोखंडी सळया गंजल्या आहेत.

बरीच शोधाशोध केल्यावर मुंबईच्या बाहेर 5-6 कुटुंबं सापडली. त्यांनी सांगितलेली त्यांच्या दुर्दशेची कहाणी कुणाचेही हृदय पिळवटून टाकू शकते.

काहीजण आपले दागिने, काही घरगुती वस्तू आणि काही गावातील जमीन विकून इतरांच्या घरात भाड्याने राहत आहेत. अशीही काही कुटुंबे होती ज्यांचे वडील नवीन घराच्या आशेने हे जग सोडून गेले. घराअभावी अनेकांची लग्ने होऊ शकली नाहीत, ते आता म्हातारे होत आहेत.

प्रत्येक राजकीय पक्ष, मंत्री, नेते, अधिकारी यांच्यासमोर त्यांनी आपली व्यथा मांडली, मात्र कोणीही मदतीसाठी पुढे आले नसल्याचे या लोकांचे म्हणणे आहे.

'7 दिवसांचा वेळ दिला, पण दुसऱ्याच दिवशी बुलडोझरने घर पाडले'

70 वर्षीय शांती पवार सांगतात, “आम्हाला 3 वर्षांत नवीन फ्लॅट देण्याचे वचन दिले होते. घर रिकामे करण्यासाठी 7 दिवसांचा वेळ दिला, मात्र दुसऱ्या दिवशी बुलडोझर पोहोचले. माझे घर तोडले. बरेच सामान त्याखाली गाडले गेले. त्यांना आमची गरज होती तेव्हा त्यांनी आमच्याकडे भीक मागितली. आणि आता आम्हाला त्यांची गरज आहे, म्हणून आम्ही त्यांच्यासमोर हात पसरून उभे आहोत.

पत्राचाळ प्रकल्पांतर्गत ज्यांच्या जमिनी घेतल्या गेल्या त्यांना आता या मोडकळीस आलेल्या घरांमध्ये राहावे लागत आहे.
पत्राचाळ प्रकल्पांतर्गत ज्यांच्या जमिनी घेतल्या गेल्या त्यांना आता या मोडकळीस आलेल्या घरांमध्ये राहावे लागत आहे.

परिस्थिती इतकी वाईट आहे की मनात आत्महत्या करण्याचा विचार येतो

पत्रा चाळमध्ये जन्मलेले 48 वर्षीय नरेश सोनवडे म्हणाले, “पत्राचाळ सोडल्यानंतर आम्हाला घरातील वस्तू विकाव्या लागल्या. सोने विकावे लागले. गेल्या 8 वर्षांपासून भाडे मिळालेले नाही. घरमालक आम्हाला त्यांचे घर भाड्याने देत नाहीत. कधी कधी आपल्याला संपूर्ण कुटुंबासोबत काहीतरी वेगळे करावेसे वाटते.

नरेश पुढे म्हणाले, “प्रत्येक पक्षाचे नेते आणि मंत्री येत-जात असतात आणि फक्त आश्वासने आणि खोटी आश्वासने देत असतात. राऊतच्या अटकेनंतरही काहीही बदल होणार नाही. आतापर्यंत 672 पैकी 400 भाडेकरू हे जग सोडून गेले आहेत. मुंबई सोडून गावी गेलेले 30% लोक आहेत.

पत्रा चाळीमध्ये राहणारे पंकज दळवी म्हणतात, 'आम्ही येथे राहत होतो, राहत आहोत आणि भविष्यातही येथेच राहू. आमचा हक्क आम्ही इथे कुणालाही मारू देणार नाही. आम्हाला फक्त आश्वासने मिळत आहेत मात्र, घरे मिळत नाहीत.

‘आम्हाला आमच्याच समाजाने फसवले'

पत्रा चाळीच्या 9 क्रमांकाच्या गल्लीत राहणारे जोसेफ म्हणाले, “12 वर्षांहून अधिक काळ लोटला, पण कोणीही कारवाई केली नाही. आमची आमच्याच समाजाने फसवणूक केली. तुम्हाला घर मिळेल, पैसा मिळेल, आयुष्य चांगले होईल, असे सांगितले, पण आम्ही उद्ध्वस्त झालो. कोरोनामुळे आमची स्थिती जास्त बिघडली. कायम तणावामुळे अडीचशेहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला. आता पोटाला मारुन भाडे भरत आहोत.

'घर नसल्यामुळे लग्नही करता येत नाही'

स्वत:चे घर नसल्यामुळे कोणीही आपल्या मुलीचे माझ्याशी लग्न लावून देत नसल्याचे अनिल हिरे यांचे म्हणणे आहे.
स्वत:चे घर नसल्यामुळे कोणीही आपल्या मुलीचे माझ्याशी लग्न लावून देत नसल्याचे अनिल हिरे यांचे म्हणणे आहे.

येथे जन्मलेले अनिल हिरे म्हणाले, 'आम्हाला 2 वर्षात घर देण्याचे वचन दिले होते, पण आज 14 वर्षे झाली तरी काहीच मिळालेले नाही. ज्यांनी या प्रकल्पाचे उद्घाटन केले तेच उपोषणाला बसले असून ते सर्व घोटाळे करत आहेत. मी लहानाचा मोठा झालो आणि आजपर्यंत मला घर मिळाले नाही. घर नसल्यामुळे माझ्याशी एकाही मुलीचा बाप आपल्या मुलीचे लग्न करायला तयार नाही.

16 वर्षांपूर्वी पत्रा चाळीत सून म्हणून आलेली पायल सोनवडे म्हणाली, “मुंबईतील पत्रा चाळीमध्ये माझे 5 खोल्यांचे घर होते. तेच घर पाहून आई-वडिलांनी माझे लग्न लावून दिले होते. लग्नानंतर काही दिवसांनी कळलं की हे घर तुटणार आहे.

'भाडे देण्यासाठी दागिने विकावे लागले'

गोरेगाव येथे भाड्याच्या घरात राहणाऱ्या ज्योती सावंत सांगतात की, आम्हाला दरमहा 40 हजार भाडे द्यावे लागते. पैसे नव्हते तेव्हा दागिने विकावे लागले. आता कोणाला नोकरी नाही. आम्ही 16-17 वर्षे तिथे राहत होतो आणि अचानक एके दिवशी आमच्या डोळ्यासमोर कोणीतरी येऊन आमचे घर पाडले. तीन ते चार दिवस रस्त्यावर काढावे लागले. आता सरकार काय करणार याची वाट पाहत आहोत.

'जेवायला बसलेल्या रहिवाशांना ओढून काढले आणि घरे पाडली'

सिद्धार्थ नगरमधील टाऊनशिपमध्ये राहणारी नम्रता म्हणते, “घरातून काढून टाकल्यानंतर आमच्याकडे भाडे देण्यासाठी पैसे नव्हते आणि परिस्थिती सतत खराब होत होती. 2-3 दिवस आम्ही रस्त्यावरच राहिलो. आमची घरे पाडण्यासाठी बिल्डरची माणसे बुलडोझर घेऊन आली, तेव्हा काही लोक जेवण करत होते. त्यांनी दया दाखवली नाही आणि लोकांना ओढत नेले आणि त्यांची घरे पाडली.'

'भाडे भरण्यासाठी 25 कोटी देण्याचे आश्वासन दिले गेले'

या प्रकल्पाचे काम MHADA च्या देखरेखीखाली सुरू होते. याअंतर्गत 672 कुटुंबांना घरे मिळणार होती.
या प्रकल्पाचे काम MHADA च्या देखरेखीखाली सुरू होते. याअंतर्गत 672 कुटुंबांना घरे मिळणार होती.

पत्राचाळ संघर्ष समितीचे रमाकांत थोरवे म्हणाले, “आमचा गुरु आशिष बिल्डर आणि म्हाडा यांच्याशी त्रिपक्षीय करार झाला होता. 672 लोकांना 650 चौरस फुटांचे घर मिळेल, असे करारात म्हटले होते. 25 कोटी रुपयांचा कॉर्पस फंड उपलब्ध होईल. यामुळे मासिक देखभालीचा खर्चही भागवला जाणार होता. याठिकाणी मंदिरांसह अनेक सुविधा निर्माण केल्या जाणार आहेत. 2008 मध्ये ही वसाहत रिकामी करण्यात आली आणि 7 वर्षानंतर येथील लोकांना दिले जाणारे भाडेही बंद झाले.

रमाकांत थोरवे पुढे सांगतात की, मूळ रहिवाशी बाहेर असून विक्रीसाठीची घरे तयार आहेत. म्हाडाचे काही अधिकारी आणि आमच्या जुन्या सोसायटीशी संबंधित लोकांनी मिळून बिल्डरासोबत मिळून एवढा मोठा घोटाळा केला. जमीन विकून बिल्डर निघून गेला आणि प्रकल्प तसाच राहिला. संजय राऊत इथे कधीच आले नाहीत आणि मीडिया ज्या घोटाळ्यात त्यांच्या नावाची चर्चा करत आहेत, त्यांच्याशी आमचा काही संबंध नाही, ते प्रशासन पाहावे.

संजय राऊत यांच्या विरोधात 4 सबळ पुरावे

  • ईडीच्या दाव्यानुसार, कट रचल्यानंतर दोन वर्षांनी 2009 मध्ये प्रवीण राऊतने त्याच्या खात्यातून वर्षा राऊत यांच्या खात्यात 55 लाख रुपये ट्रान्सफर केले. या पैशाचा वापर मुंबईत फ्लॅट खरेदी करण्यासाठी करण्यात आला.
  • 2011 मध्ये, प्रवीणच्या फर्म प्रथमेश डेव्हलपर्सला संजय आणि त्यांच्या पत्नीकडून 29.50 लाख रुपयांची गुंतवणूक मिळाली. एका महिन्याच्या आत, राऊत यांना त्यांच्या गुंतवणुकीसह अतिरिक्त नफा म्हणून 37.50 लाख रुपये परत करण्यात आले. हे पैसे गार्डन कोर्टात फ्लॅट खरेदी करण्यासाठी वापरले होते.
  • साक्षीदारांच्या जबाबाच्या आधारे, ईडीचा दावा आहे की, वर्षा राऊत यांच्या नावावर अलिबागमध्ये 10 भूखंड खरेदी करण्यात आले होते आणि प्रवीण राऊत यांनी रोख रक्कम दिली होती.
  • राऊत यांच्या पत्नी वर्षा राऊत यांनी 'अवनी इन्फ्रास्ट्रक्चर'मध्ये 5,625 रुपयांची गुंतवणूक केली आणि त्यांना 13.95 लाख रुपये मिळाले.
बातम्या आणखी आहेत...