आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

दिव्य मराठी एक्सप्लेनरभारत जोडोवरून गेहलोत गट फोडण्याचे राजकारण:राहुल यांच्या दौऱ्याचा मार्ग पायलट यांच्या भागातून, त्यामुळे माकन यांच्या राजीनाम्याचा मास्टरस्ट्रोक

गोवर्धन चौधरी9 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

गेल्या दोन वर्षांपासून राजस्थानमधील काँग्रेसचे प्रभारी अजय माकन यांनी राजीनामा दिल्यानंतर अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. राजीनाम्यात माकन यांनी बंडखोरांवर कारवाई न केल्याबद्दल राष्ट्रीय अध्यक्षांकडे ज्या प्रकारे नाराजी व्यक्त केली, त्यावरून ते सर्वच पातळीवर लढण्याच्या मनस्थितीत असल्याचे स्पष्ट होते. प्रभारींची ताकद दाखवण्याबरोबरच हायकमांडच्या आदेशाची अवज्ञा करण्याचा मुद्दाही कायम ठेवण्याचा या लढ्यामागचा हेतू असल्याचे मानले जात आहे.

25 सप्टेंबरला जयपूरमध्ये घडलेल्या घटनेनंतर त्यांन गद्दार म्हटले गेले. खरगे राष्ट्रीय अध्यक्ष झाल्यानंतर गेहलोत गटातील तीन बंडखोर नेत्यांवर कोणतीही कारवाई न झाल्याने माकन यांनी राजस्थानच्या प्रभारीपदाचा राजीनामा दिला.

राहुल गांधी राजस्थानात येण्याच्या 15 दिवस अगोदर राजीनामा देणे हा निव्वळ योगायोग आहे की, जाणूनबुजून असे केले गेले?

याचा राहुल यांच्या भारत जोडो यात्रेवर परिणाम होईल का?

आता तीन बंडखोर नेत्यांवर हायकमांड कारवाई करणार का?

आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे… या राजीनाम्यामुळे राजस्थानमध्ये मुख्यमंत्री बदलाच्या मागणीला बळ मिळेल का?

दिव्य मराठी एक्सप्लानरमधील प्रश्नांच्या उत्तरांमधून माकन यांच्या राजीनाम्याची गोटातील कहाणी समजून घ्या…

प्रश्न 1. अजय माकन यांनी प्रभारी पदाचा राजीनामा का दिला?

उत्तर: माकन यांच्या राजीनाम्यामागचे खरे कारण राजस्थानमध्ये मुख्यमंत्री बदलाच्या मागणीला पुनरुज्जीवीत करणे हे असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. पहिल्यांदाच राज्याचे प्रभारी एवढा वेळ घटनास्थळावरून गायब आहेत. 25 सप्टेंबरनंतर माकन राजस्थानमध्ये आलेले नाहीत, परंतु पक्ष नेतृत्वाने त्यांना सरदारशहर जागेसाठी स्टार प्रचारक बनवून वाद मिटवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

पायलट गट सातत्याने मुख्यमंत्री बदलण्याची मागणी करत होता, मात्र हा मुद्दा मध्यंतरी थंडावला. आता हा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. गेहलोत छावणीतील आमदारांचे राजीनामे आजही सभापतींकडे ठेवण्यात आले आहेत. हे राजीनामे मुख्यमंत्री बदलण्याच्या मार्गाला लागलेला ब्रेक मानला जात आहे.

सरदारशहर निवडणुकीत माकन यांना स्टार प्रचारक बनवून पक्षाने सध्यातरी प्रकरण शांत करण्याचा प्रयत्न केला असला तरी अंतर्गत गटबाजी चव्हाट्यावर आली आहे.
सरदारशहर निवडणुकीत माकन यांना स्टार प्रचारक बनवून पक्षाने सध्यातरी प्रकरण शांत करण्याचा प्रयत्न केला असला तरी अंतर्गत गटबाजी चव्हाट्यावर आली आहे.

प्रश्न 2. राजीनाम्यामुळे गेहलोत-पायलट गटातील भांडण वाढेल का?

उत्तर : अजय माकन यांच्या राजीनाम्यानंतर आता काँग्रेसमध्ये भांडणाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. राजीनामा देऊन अजय माकन यांनी राजस्थान काँग्रेसमध्ये सर्व काही ठीक नसल्याचे संकेत दिले आहेत. प्रथमच काँग्रेसच्या एखाद्या प्रभारीने असा मार्ग स्वीकारला आहे.

25 सप्टेंबर रोजी गेहलोत गटाच्या आमदारांचे राजीनामे बंडखोर वृत्ती स्वीकारत सभापतींकडे सुपूर्द करण्यात आले होते, मात्र ते अद्याप मागे घेण्यात आलेले नाहीत. पायलट कॅम्प आणि गैर गेहलोत गटातील नेते आता अनुशासनहीनतेसाठी जबाबदार असलेल्या तीन नेत्यांवर कारवाई होत नाही का, असा सवाल उपस्थित करत आहेत.

प्रश्न 4. दीड महिन्यानंतर माकन यांचा संयम का फुटला?

उत्तर : राज्याचे प्रभारी असताना अजय माकन हे मल्लिकार्जुन खरगे यांच्यासह 25 सप्टेंबरच्या बैठकीचे निरीक्षक होते. माकन आणि खरगे यांनी या संपूर्ण घटनेचा संयुक्त अहवाल तयार करून सोनिया गांधींना दिला. त्याआधारे या तिन्ही नेत्यांना नोटिसा बजावण्यात आल्या होत्या.

पहिल्या दिवसापासून माकन हे विधिमंडळ पक्षाच्या बैठकीवर बहिष्कार टाकणाऱ्या नेत्यांवर कारवाई करण्यावर ठाम होते. दीड महिना उलटूनही माकन यांच्या अहवालावर शिस्तभंग करणाऱ्या तीन नेत्यांवर कोणतीही कारवाई झाली नाही, की पुढे प्रगती होण्याची शक्यताही दिसत नाही. अशा स्थितीत माकन यांचा संयम सुटला.

प्रश्न 5. 25 सप्टेंबरच्या घटनेने माकन-गेहलोत यांच्यातील तणाव वाढला आहे का?

उत्तर : नाही. गेल्या 1 वर्षांपासून दोघांमध्ये सर्व काही ठीक नव्हते. अजय माकन आणि मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत यांच्यात पक्ष आणि सरकारमधील नियुक्त्यांवरून आधीच मतभेद सुरू झाले होते. 25 सप्टेंबरच्या घटनेनंतर तणाव आणखी वाढला आहे. गेहलोत समर्थक शांती धारीवाल यांनी माकन यांच्यावर पायलट यांची बाजू घेतल्याचा आरोप केला. धारिवाल यांच्या बंगल्यावरच समांतर विधिमंडळ पक्षाची बैठक झाली.

प्रश्न 6. माकन यांना राजीनामा देऊन काय साध्य करायचे आहे?

1. गेहलोत छावणीला घेराव घालण्याची रणनीती : अजय माकन यांनी खरगे यांना पत्र लिहून गेहलोत छावणीला घेरले आहे. राजस्थानचा कार्यभार सोडण्याचे कारण म्हणून माकन यांनी गेहलोत गटाच्या बंडखोरांवर आतापर्यंत कोणतीही कारवाई न केल्याने दबाव आणला आहे. त्यामुळे गेहलोत गटातील तिन्ही नेत्यांवर कारवाईचा दबाव वाढणार आहे.

2. राष्ट्रीय स्तरावर दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न : अजय माकन यांच्या पत्रानंतर राजस्थानमधील गेहलोत-पायलट वादाची चर्चा राष्ट्रीय स्तरावर पुन्हा चर्चेचा विषय बनली आहे.

3. गेहलोत गटाच्या बंडखोरीने पुन्हा मुद्दा बनवला : माकन यांच्या राजीनाम्याने गेहलोत गटाची बंडखोरी पुन्हा मुद्दा बनली आहे. सीएम अशोक गेहलोत छावणीने बंडखोरीचा मुद्दा दडपला होता, असा दावा केला होता की, सर्व काही ठीक आहे, जो माकन यांनी पुन्हा जीवित केला आहे.

4. भारत जोडो यात्रेपूर्वी दबावाचे राजकारण: भारत जोडो यात्रा राजस्थानमध्ये दाखल होण्याच्या पंधरवड्यापूर्वी अजय माकन यांनी गेहलोत गटावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. हायकमांडच्या अधिकाराचा मुद्दा बनवत माकन यांनी कारवाईची मागणी केली आहे.

प्रश्न 7: गेहलोत गटाच्या नेत्यांवर कारवाई होणार का?

उत्तरः राजकीय गोंधळाला जबाबदार असलेले शांती धारिवाल, महेश जोशी आणि धर्मेंद्र राठोड या तीन नेत्यांवर पुढील कारवाई होण्याची शक्यता आहे. काँग्रेसच्या शिस्तपालन समितीकडे तिन्ही नेत्यांच्या नोटिसांची उत्तरे आहेत, आता फक्त कारवाई बाकी आहे.

काँग्रेसच्या शिस्तपालन समितीचे सदस्य तारिक अन्वर म्हणाले की, पक्षाध्यक्ष कारवाईचा निर्णय घेतील. आता सचिन पायलट गट आणि अजय माकन यांची सर्वात मोठी मागणी तिन्ही नेत्यांवर कारवाईची आहे.

वाद आणखी वाढला तर राहुल गांधींच्या दौऱ्यापूर्वी तिन्ही नेत्यांवर कारवाई होऊ शकते. सरदारशहर पोटनिवडणुकीत या तिन्ही नेत्यांना स्टार प्रचारक न बनवल्याने पक्षानेही त्यांच्यापासून दूर राहण्याचे संकेत दिले आहेत. महेश जोशी आणि धारीवाल यांना सर्व पदांवरून हटवायचे की एकाच पदावरून ते हायकमांडवर अवलंबून असेल. मधला मार्ग शोधण्याचीही शक्यता आहे.

प्रश्न 9: या राजकीय वादाचा पोटनिवडणुकीवर परिणाम होईल का?

उत्तर : सरदारशहर पोटनिवडणुकीच्या आधी निर्माण झालेल्या वादाची बरीच चर्चा आहे, पण या वादाचा ग्राउंड झिरोवर परिणाम होऊन मतदानाच्या पद्धतीत फरक पडणे शक्य नाही. पोटनिवडणुकीत स्थानिक मुद्दे वरचढ ठरतात. सरदारशहरमध्ये काँग्रेसने सहानुभूतीच्या लाटेचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला आहे, हे सूत्र मागील पोटनिवडणुकीतही कामी आले होते. राजकीय वक्तृत्वाशिवाय मैदानावर पायलट-गेहलोत संघर्षाचीही बरीच चर्चा आहे.

प्रश्न 10: गेहलोत गटाच्या आमदारांचे राजीनामे स्वीकारले तर काय होईल?

उत्तरः गेहलोत गटाच्या आमदारांनी 25 सप्टेंबर रोजी विधिमंडळ पक्षाच्या बैठकीवर बहिष्कार टाकल्यानंतर सभापती सीपी जोशी यांच्याकडे राजीनामे सादर केले. हे राजीनामे आजही सभापतींकडे आहेत. सचिन पायलट आणि त्यांच्यासोबत मानेसरला गेलेल्या एकाही आमदाराने मुख्यमंत्री होऊ नये, हे आम्हाला मान्य नाही, असे गेहलोत गटाने त्यावेळी म्हटले होते.

हे राजीनामे मुख्यमंत्री बदलण्याच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा असल्याचे गेहलोत छावणीतील रणनीतीकारांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे हायकमांडचे हात बांधलेले आहेत. सभापतींकडे ठेवलेले आमदारांचे राजीनामे स्वीकारले तर सरकार पडेल, ही वस्तुस्थिती हायकमांडलाही माहीत आहे.

येथे भारत जोडो यात्रेत प्रथम गेहलोत-पायलट गट आमनेसामने आले

राहुल गांधींच्या भारत जोडो यात्रेच्या मार्गावरून वाद निर्माण झाला होता. मात्र, शुक्रवारी सायंकाळी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष गोविंद डोटासोरा यांनी या यात्रेबाबत मार्ग बदलला जाणार नसल्याचे स्पष्ट केले.
राहुल गांधींच्या भारत जोडो यात्रेच्या मार्गावरून वाद निर्माण झाला होता. मात्र, शुक्रवारी सायंकाळी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष गोविंद डोटासोरा यांनी या यात्रेबाबत मार्ग बदलला जाणार नसल्याचे स्पष्ट केले.

गेहलोत गटाने दिला होता यात्रेचा मार्ग बदलण्याचा सल्ला, मात्र मार्ग तसाच राहिला

यापूर्वी राहुल गांधींच्या राजस्थानमधील यात्रेच्या मार्गात बदल करण्याबाबत चर्चा झाली होती. गेहलोत गटातील अनेक मंत्री आणि नेत्यांनी यात्रेचा मार्ग बदलण्याची सूचना केली, पण त्याचा विचार झाला नाही. पूर्वनिर्धारित मार्गानुसार ही यात्रा झालावाड जिल्ह्यातून प्रवेश करेल आणि कोटा, बुंदी, सवाईमाधोपूर, दौसा, अलवार जिल्ह्यांतून जाईल.

वन्यजीव अभयारण्याचा दाखला देत यात्रेचा मार्ग बदलण्याची सूचना करण्यात आली. राहुल गांधींच्या यात्रेत मार्ग बदलण्यात आलेला नाही, केंद्रीय स्तरावरील यात्रा समितीच त्यावर निर्णय घेईल. राहुल गांधींच्या दौऱ्याच्या मार्गावरून गेहलोत आणि पायलट कॅम्पमध्ये वाद निर्माण झाला होता, पायलट कॅम्पच्या नेत्यांनी मार्ग बदलाला विरोध केला होता, मात्र आता मार्गाचे चित्र स्पष्ट झाले आहे, कोणताही बदल होणार नाही.

पायलट कॅम्पचा मार्ग बदलण्यास विरोध

भारत जोडो यात्रेचा मार्ग बदलल्याच्या मागणीनंतर आणि गुर्जर नेते विजय बैसला यांच्या निषेधानंतर सचिन पायलट समर्थक नेते आणि आमदार यांनी आवाज उठवल होता. पायलट समर्थक आमदारांनी याला खऱ्या मुद्द्यावरून लक्ष वळवण्याचा डाव असल्याचे म्हटले आहे. पायलट गटाचे आमदार वेदप्रकाश सोळंकी म्हणाले की, भारत जोडो यात्रेला विरोध असो किंवा मार्ग बदलण्याच्या चर्चा असो, हे सर्व सचिन पायलट यांना बदनाम करण्याच्या षडयंत्राखाली केले जात आहे.

गेहलोत आणि पायलट गटाच्या समर्थकांनी राज्यात मुख्यमंत्री बदलाबाबत आपापले दावे केले आहेत. राजेंद्र गुढा, खिलाडी लाल बैरवा आणि वेदप्रकाश सोळंकी यांनी काही दिवसांपूर्वी त्यांनी मुख्यमंत्री बदलाची मागणी करणार असल्याचे संकेत दिले होते.
गेहलोत आणि पायलट गटाच्या समर्थकांनी राज्यात मुख्यमंत्री बदलाबाबत आपापले दावे केले आहेत. राजेंद्र गुढा, खिलाडी लाल बैरवा आणि वेदप्रकाश सोळंकी यांनी काही दिवसांपूर्वी त्यांनी मुख्यमंत्री बदलाची मागणी करणार असल्याचे संकेत दिले होते.

मुख्यमंत्री बदलाच्या मागणीवर पायलट कॅम्प ठाम

माकन यांच्या राजीनाम्यामागे राजस्थानमध्ये मुख्यमंत्री बदलाची मागणी आणि त्यासंबंधीचा वाद हे प्रमुख कारण मानले जात आहे. सचिन पायलट कॅम्प राजस्थानमध्ये मुख्यमंत्री बदलण्याच्या मागणीवर सतत ठाम आहे. गेहलोत कॅम्प पायलटला कोणत्याही किंमतीत मुख्यमंत्री होऊ न देण्याच्या रणनीती आखत आहे.

25 सप्टेंबरला विधीमंडळ पक्षाची बैठक बोलावण्यामागे नवीन मुख्यमंत्री निवडीचा निर्णय हायकमांडवर सोडणे हाही होता. या कारणावरून गेहलोत गटाने विधिमंडळ पक्षाच्या बैठकीवर बहिष्कार टाकला होता. भविष्यातही हा मुद्दा अधिक वेगाने वाढेल आणि काँग्रेसमध्ये संघर्षाचे कारण बनेल. राजस्थानमधील मुख्यमंत्री बदलाबाबत गेहलोत आणि पायलट गटाचे अजूनही स्वतःचे दावे आहेत, परंतु या बदलाचे चित्र सध्या स्पष्ट नाही.

राजस्थानचे प्रभारी अजय माकन (डावीकडे) यांच्याशी सीएम अशोक गेहलोत यांचा वाद चव्हाट्यावर येण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. याआधीही राजस्थानचे प्रभारी दिवंगत गुरदास कामत (मध्ये) आणि वीरेंद्र सिंह यांच्यात वाद झाला होता.
राजस्थानचे प्रभारी अजय माकन (डावीकडे) यांच्याशी सीएम अशोक गेहलोत यांचा वाद चव्हाट्यावर येण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. याआधीही राजस्थानचे प्रभारी दिवंगत गुरदास कामत (मध्ये) आणि वीरेंद्र सिंह यांच्यात वाद झाला होता.

वाद नवीन नाही

विद्यमान प्रभारी अजय माकन यांच्याशी सीएम अशोक गेहलोत यांचा वाद ही काही नवीन गोष्ट नाही. यापूर्वीही दोन राज्य प्रभारींसोबत गेहलोत यांचे संबंध योग्य नव्हते. सचिन पायलट प्रदेशाध्यक्ष असताना गुरुदास कामत हे राज्याचे प्रभारी होते. गेहलोत यांचा सूर कामत यांच्या सोबतही जुळला नाही.

कामत यांचा कल पायलट यांच्याकडे असल्याचे मानले जात होते. गेहलोत यांच्या पहिल्या कार्यकाळानंतर हरियाणाचे ज्येष्ठ नेते चौधरी वीरेंद्र सिंह यांना राजस्थानचे प्रभारी बनवण्यात आले, पण वीरेंद्र सिंह आणि गेहलोत यांच्यात कधीही चांगले संबंध राहिले नाहीत. वीरेंद्र सिंह म्हणाले होते की, मी येथे गवत कापण्यासाठी नाही तर तिकीट वाटपासाठी आलो आहे. काही काळानंतर वीरेंद्र सिंह यांचा कार्यभार बदलण्यात आला. वीरेंद्र सिंह यांनी नंतर भाजपमध्ये प्रवेश केला.

बातम्या आणखी आहेत...