आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

15 फोटोंमध्ये 15 कथा:नेहरूंच्या निमंत्रणावर परेडमध्ये RSS, राजपथावर इंदिरा गांधींचे नृत्य; प्रजासत्ताक दिनी पहिल्यांदाच काय घडले जाणून घ्या

अनुराग आनंद4 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

बुधवार, 26 जानेवारी 2022 रोजी देश 73 वा प्रजासत्ताक दिन साजरा करत आहे. यावेळी कोरोनाच्या तिसर्‍या लाटेच्या काळात प्रजासत्ताक दिनाच्या सोहळ्यात प्रथमच 3 गोष्टी पाहायला मिळणार आहेत.

पहिली : नवीन राजपथावर परेड
दुसरी : परेड 30 मिनिटे उशीरा सुरू
तिसरी : अबाइड विथ मी धुन वाजणार नाही

प्रजासत्ताक दिनी यापूर्वीही पहिल्यांदाच खूप काही घडले आहे. 15 खास फोटोंच्या माध्यमातून आम्ही अशाच 15 कथा प्रथमच सादर करत आहोत...

1. 26 जानेवारी 1950: पहिला प्रजासत्ताक दिन राजपथवर नव्हे तर इर्विन अ‍ॅम्फीथिएटरमध्ये साजरा करण्यात आला होता.

हा फोटो 26 जानेवारी 1950 चा आहे. म्हणजे स्वतंत्र भारत प्रजासत्ताक होण्याचा पहिला दिवस. तो दिवस ज्याची 200 वर्षांहून अधिक प्रतीक्षा होती. हे त्या सकाळचे चित्र आहे, जेव्हा अंधार पूर्णपणे दूर झाला होता. प्रजासत्ताक दिनाचा सोहळा पहिल्यांदाच राजपथवर नाही तर इर्विन अ‍ॅम्फीथिएटरमध्ये साजरा करण्यात आला. हा फोटो त्याच अ‍ॅम्फी थिएटरच्या प्रांगणातील आहे. 1951 मध्ये, स्वातंत्र्यानंतर दोन वर्षांनी, या इर्विन अ‍ॅम्फी थिएटरचे नॅशनल स्टेडियम असे नामकरण करण्यात आले आणि ते स्वदेशी असल्याची भावना देण्यात आली. या फोटोत मागे दिसणारा जुना किल्ला अजूनही काहीसा असाच दिसतो.

2. 26 जानेवारी 1950: इंडोनेशियन राष्ट्राध्यक्ष सुकर्णो हे प्रजासत्ताक दिनाचे पहिले परदेशी पाहुणे बनले

हा फोटो 26 जानेवारी 1950 चाच आहे. इंडोनेशियाचे राष्ट्रपती सुकर्णो पहिल्यांदाच साजरा होत असलेल्या प्रजासत्ताक दिनाच्या समारंभात परदेशी पाहुणे म्हणून आले होते. इंडोनेशिया काही दिवसांपूर्वीच डचांच्या गुलामगिरीतून मुक्त झाला होता. सुकर्णो नवे अध्यक्ष झाले होते. फोटोमध्ये भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू त्यांचे मित्र सुकर्णोसोबत दिसत आहेत. भारताने सुकर्णोला परदेशी पाहुणे म्हणून बोलावून पाश्चिमात्य देशांना संदेश दिला होता की आशियातील साम्राज्यवाद्यांचे दिवस आता संपुष्टात आले आहेत.

3. 26 जानेवारी 1950: राष्ट्रपती पहिल्यांदाच प्रजासत्ताक दिनाच्या सोहळ्यासाठी बग्गीमध्ये बसून आले

हा फोटो भारताचा वारसा आहे. वारसा आहे त्या विरासतीचा जो 200 वर्षांहून अधिक काळ इंग्रजांच्या गुलामगिरीत होता परंतु तरीही जिवंत राहिला. राजेंद्र प्रसाद एका बग्गीमध्ये बसून रायसीना हिल्सवरून इर्विन अ‍ॅम्फीथिएटरला जाताना पाहून तुम्ही आतून रोमांचित व्हाल. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर राजेंद्रबाबूंना हवे असते तर इंग्रजांच्या गाडीत बसून जाता आले असते. मॉडर्न टाईप फील झाला असता, पण राजेंद्रबाबू टिपिकल हिंदुस्थानी बग्गीमध्ये बसून बाहेर आले तेव्हा लोकांना देशाचे स्वातंत्र्य आणि प्रजासत्ताक मनापासून जाणवले होते.

4. 26 जानेवारी 1952: प्रजासत्ताक दिन प्रथमच परदेशी पाहुण्यांशिवाय साजरा करण्यात आला

हा फोटो 70 वर्षांपूर्वीचा आहे, त्यामुळे हा फोटो फक्त ब्लॅक-अँड-व्हाईट रंगात उपलब्ध आहे. प्रथमच प्रजासत्ताक दिनानिमित्त देशाची राजधानी दिल्लीत ट्रॅक्टर रॅली काढण्यात आली. गेल्या वर्षी २६ जानेवारीला शेतकऱ्यांनी ट्रॅक्टर रॅलीची घोषणा केली तेव्हा लोकांना १९५२ची ही रॅली आठवू लागली होती. 1952 मध्ये राजपथवर ही ट्रॅक्टर रॅली देशाची संस्कृती आणि समाजाची झलक दाखवण्यासाठी काढण्यात आली होती. शिवाय, 1950 नंतर प्रजासत्ताक दिनी कोणत्याही परदेशी पाहुण्यांनी भारताला भेट न देण्याची ही पहिलीच वेळ होती.

5. 26 जानेवारी 1955: पहिल्यांदाच राजपथवर प्रजासत्ताक दिनाची परेड

1950 मध्ये भारतात प्रजासत्ताक लागू झाल्यानंतर, पहिली 5 वर्षे समारंभाचे ठिकाण बदलत राहिले. कधी इर्विन स्टेडियम, कधी किंग्सवे कॅम्प, कधी लाल किल्ला तर कधी रामलीला मैदान. त्यानंतर 1955 मध्ये प्रथमच राजपथवर प्रजासत्ताक दिनाचे आयोजन करण्यात आले. यानंतर दरवर्षी या राजपथावर हा कार्यक्रम आयोजित केला जातो. 1955 मध्ये भारतीय लष्कर आणि दिल्ली पोलिसांचे जवान राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांना मानवंदना देत असल्याचे फोटोत दिसत आहे.

6. 26 जानेवारी 1956: प्रथमच परेडमध्ये हत्ती आणि घोडे समाविष्ट करण्यात आले

आत्तापर्यंत देशाला स्वातंत्र्य मिळून 9 वर्षे आणि प्रजासत्ताक अस्तित्वात येऊन 6 वर्षे झाली होती. देश आपल्या पायावर उभा राहिला. प्रजासत्ताक दिनाचा सोहळा अधिक भव्य व्हावा यासाठी 1956 मध्ये पहिल्यांदा घोडा आणि हत्तीचा परेडमध्ये समावेश करण्यात आला होता. परेड पाहण्यासाठी राजपथाच्या दोन्ही बाजूला मोठ्या संख्येने लोक जमले होते. प्रजासत्ताक दिनानिमित्त राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांनी सातव्यांदा लष्कराकडून मानवंदना घेतली होती.

7. 26 जानेवारी 1957: प्रथमच प्रजासत्ताक दिनामध्ये नॉर्थ ईस्ट फ्रंटियर एजन्सीचा चित्ररथ समाविष्ट करण्यात आला

देशाच्या स्वातंत्र्यानंतर प्रथमच, नॉर्थ ईस्ट फ्रंटियर एजन्सी (NEFA) चा चित्ररथ प्रजासत्ताक दिनाच्या सोहळ्यात समाविष्ट करण्यात आला होता. फोटोत ईशान्य भागातील लोक लोकनृत्य करताना दिसत आहेत. स्वातंत्र्यापूर्वी ईशान्येतील अनेक राज्यांचे विलीनीकरण करून ब्रिटिशांनी NEFA या नावाने राज्य निर्माण केले होते. 1987 मध्ये नेफाला अरुणाचल प्रदेशच्या रूपाने वेगळ्या राज्याचा दर्जा मिळाला.

8. 26 जानेवारी 1963: प्रथमच RSS च्या तुकडीने प्रजासत्ताक दिनाच्या परेड सोहळ्यात भाग घेतला

देशाला स्वातंत्र्य मिळून 15 वर्षांनंतर म्हणजे 26 जानेवारी 1963 ची ही गोष्ट आहे. या दिवशी, प्रथमच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे 3 हजारांहून अधिक कार्यकर्ते राजपथावर परेडसाठी आले, तेव्हा 'भारत माता की जय'च्या गगनभेदी घोषणा दिल्या गेल्या. चीनकडून झालेल्या पराभवानंतर उर्वरित देशवासीयांमध्ये पुन्हा एकदा देशासाठी मरण्याची भावना निर्माण झाली. राजपथाच्या दोन्ही बाजूंनी खचाखच भरलेल्या गर्दीत पुन्हा एकदा उत्साह संचारला होता. पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी स्वतः आरएसएसला या परेडमध्ये सहभागी होण्याचे निमंत्रण दिले होते.

9. 26 जानेवारी 1967: पहिल्यांदाच देशाच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी लोककलाकारांसोबत नृत्य केले

हा फोटो 54 वर्षांपूर्वीचा आहे. या फोटोमध्ये तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी कलाकारांसोबत नाचताना दिसत आहेत. खरे तर 1966 मध्ये देशाचे पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्री यांच्या निधनानंतर गुंगी गुडिया म्हणून प्रसिद्ध झालेल्या इंदिराजींच्या हातात देशाची सत्ता आली. पंतप्रधान झाल्यानंतर एक वर्षानंतर प्रजासत्ताक दिनाच्या सोहळ्यात इंदिराजी स्वतःला आवर घालू शकल्या नाहीत आणि लोककलाकारांसोबत नृत्य केले. त्यावेळी इंदिरा गांधींच्या या फोटोने देश-विदेशातील माध्यमांमध्ये खळबळ उडवून दिली होती.

10. 26 जानेवारी 1973: प्रथमच जमिनीवरून हवेत मारा करणारे क्षेपणास्त्र लोकांसमोर आणले गेले

बांगलादेशच्या फाळणीनंतर दोन वर्षांनी प्रजासत्ताक दिनाच्या सोहळ्यादरम्यान काढलेला हा फोटो आहे. यावेळी भारत आणि पाकिस्तानमधील संबंध खूपच तणावपूर्ण होते. अशा परिस्थितीत प्रजासत्ताक दिनानिमित्त भारताने प्रथमच राजपथावर आपले शौर्य आणि सामर्थ्य दाखवले. जेव्हा स्वयंचलित जमिनीवरून हवेत मारा करणारे क्षेपणास्त्र लोकांमध्ये आणले गेले तेव्हा संपूर्ण राजपथवर टाळ्यांचा गजर झाला.

11. 26 जानेवारी 2008: पहिल्या महिला राष्ट्रपती प्रतिभासिंह पाटील यांनी परेडला सलामी दिली

स्वातंत्र्याच्या 60 वर्षांनंतर प्रतिभासिंह पाटील या देशाच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती झाल्या. या अभिमानास्पद छायाचित्रात राष्ट्रपती प्रतिभासिंह पाटील राजपथावर परेडची सलामी घेत आहेत. प्रजासत्ताक ज्याने महिला आणि पुरुषांना समान अधिकार दिले. याच प्रजासत्ताकाने एका महिलेला देशाच्या सर्वोच्च पदावर बसवले. राजपथावरील भव्य कार्यक्रमात साडी परिधान केलेल्या या भारतीय महिलेला लष्कर आणि निमलष्करी दलाच्या जवानांकडून सलामी घेताना पाहून सर्वजण रोमांचित झाले.

12. 26 जानेवारी 2016: प्रथमच परदेशी सैनिकांच्या तुकडीने राजपथ परेडमध्ये भाग घेतला

या छायाचित्रात फ्रेंच सैनिक राजपथावर परेड करताना दिसत आहेत. देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर पहिल्यांदाच 2016 मध्ये प्रजासत्ताक दिनानिमित्त परेडमध्ये परदेशी सैन्याच्या जवानांनी भाग घेतला होता. 130 सैनिकांची तुकडी राजपथावर कूच करत असल्याचे फोटोत दिसत आहे. त्या वर्षीच्या प्रजासत्ताक दिनानिमित्त फ्रान्सचे तत्कालीन राष्ट्रपती फ्रान्स्वा ओलांद भारताचे प्रमुख पाहुणे म्हणून परेडचे साक्षीदार होते.

13. 26 जानेवारी 2021: राजपथावर लडाखचा चित्ररथ प्रथमच दिसला

हा फोटो 2021 च्या प्रजासत्ताक दिनाचा म्हणजेच गेल्या वर्षीचा आहे. स्वातंत्र्याच्या 73 वर्षांनंतर राजपथावर लडाखचा चित्ररथ पहिल्यांदाच पाहायला मिळाला. कलम ३७० रद्द केल्यानंतर आणि जम्मू-काश्मीरपासून वेगळे झाल्यानंतर लडाखचा चित्ररथ राजपथावर पहिल्यांदाच पाहायला मिळाला. लडाखची हिरवळ आणि तिथली संस्कृती आणि समाज दाखवण्याचा प्रयत्न या चित्ररथाद्वारे करण्यात आला. हा चित्ररथ लोकांना खूप आवडला.

14. 26 जानेवारी 2021: प्रथमच महिला पायलटने परेडमध्ये फ्लाय पास्टचे नेतृत्व केले

हे छायाचित्र लेफ्टनंट स्वाती राठौर यांचे आहे. स्वाती भारतातील कोट्यावधी मुलींसाठीच नव्हे तर करोडो मुलांसाठी प्रेरणा बनल्या आहेत. गेल्या वर्षी राजपथवरील परेडदरम्यान पहिल्यांदाच महिला पायलट स्वाती राठौरने फ्लाय पास्टचे नेतृत्व केले होते. स्वातीने फ्लायपास्टचे नेतृत्व करत इतिहास रचला. कोरोनामुळे 2021 मध्ये 144 सैनिकांऐवजी फक्त 96 सैनिक तुकडीत सामील झाले होते. सहसा एका पथकात 12 ओळी आणि 12 कॉलम असतात, परंतु यावेळी 12 कॉलममध्ये फक्त आठ ओळी होत्या.

15. 26 जानेवारी 2021: प्रजासत्ताक दिनी पहिल्यांदाच देशाची मान खाली गेली

हे छायाचित्र देशासाठी लज्जास्पद आहे. 26 जानेवारी 2021 रोजी शेतकऱ्यांनी तीन नवीन कृषी कायद्यांच्या निषेधार्थ दिल्लीच्या रस्त्यावर ट्रॅक्टर रॅली काढण्याची घोषणा केली. एकीकडे राजपथावर प्रजासत्ताक दिन साजरा होत होता. दुसरीकडे, लाखो शेतकरी दिल्लीच्या रस्त्यांवर ट्रॅक्टर रॅली काढत होते. यादरम्यान काही समाजकंटक सर्व सुरक्षा बॅरिकेड्स तोडून लाल किल्ल्यावर पोहोचले. फोटोमध्ये दिसत आहे की लाल किल्ल्याच्या बुरुजावर चढून समाजकंटक तिरंग्याशेजारी धार्मिक ध्वज फडकवत आहेत. पहिल्यांदाच देशाच्या राजधानीत असे घडले. या घटनेमुळे संपूर्ण देशाची मान खाली गेली.

बातम्या आणखी आहेत...