आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

कामाची गोष्टलंपीचा धोका: चुकुनही पिऊ नका कच्चे दूध:नाहीतर आजारी पडाल, बचावासाठी काय करावे, जाणून घ्या...

लेखक: अलिशा सिन्हा19 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

गाय हे भारतातील अनेकांच्या उपजीविकेचे साधन आहे. संध्याकाळी दोन-चार गाई वेळेवर घरी आल्या नाहीत तर लोक त्यांना शोधायला बाहेर पडतात. पण राजस्थानमध्ये लंपी विषाणूमुळे सुमारे 75 हजार गाय-वासरांचा मृत्यू झाला आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार ही संख्या 43 हजार आहे.

मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि गुजरातमध्येही गाईंमध्ये लंपी विषाणूचा प्रसार होत आहे. त्यामुळे दूध व दह्याचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. या सगळ्यात असा प्रश्न पडतो की, लंपी विषाणूची लागण झालेल्या गाईच्या दुधातही असे संक्रमण आहे का, जे मानवी शरीरात जाऊन त्यांना आजारीही पाडू शकते?

जाणून घेऊया तसं आहे की नाही...

आमचे आजचे तज्ञ डॉ. प्रदीप कुमार एनके, मुख्य पशुवैद्यकीय अधिकारी, कर्नाटक, डॉ. ओम साहू, मुख्य पशुवैद्यकीय अधिकारी, उदयपूर, डॉ. गीताली भगवती, सल्लागार प्रमुख, सूक्ष्मजीवशास्त्र आणि संसर्ग नियंत्रण विभाग आणि डॉ. एल.एम. जोशी, पशुवैद्यकीय डॉक्टर आहेत.

प्रश्न- लंपी व्हायरस म्हणजे काय, ज्यामुळे गाई मरत आहेत?
उत्तर-
ग्लोबल अलायन्स फॉर व्हॅक्सिन अँड इम्युनायझेशन (GAVI) नुसार, लंपी विषाणू हा गायी आणि म्हशींमधील एक रोग आहे. हा एक प्रकारचा त्वचा रोग आहे, जो विषाणूमुळे होतो. याला Capripoxvirus असेही म्हणतात.

डॉ. गीताली भगवती, सल्लागार प्रमुख, सूक्ष्मजीवशास्त्र आणि संसर्ग नियंत्रण विभाग यांच्या सूचनांकडेही लक्ष द्या-

ग्लोबल वॉर्मिंग आणि ग्लोबलायझेशनमुळे व्हायरस त्याचे वर्तन बदलू शकतो. नंतर हा विषाणू मानवांमध्ये पसरण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे आपण सावध असणे आवश्यक आहे.

जर तुम्ही लंपी व्हायरसने संक्रमित गाई-म्हशींपासून दूध काढत असाल, तर स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी हे उपाय करा-

  • मास्क लावून दूध काढा.
  • हाताच्या स्वच्छतेची काळजी घ्या.
  • दूध काढल्यानंतर हात स्वच्छ करा.
  • दूध काढण्यापूर्वी हात धुवा.
  • दूध काढताना हातात हातमोजे घाला.

प्रश्न- सामान्य माणसाला तो पीत असलेले दूध संक्रमित आहे की नाही हे माहीत नसते. अशा परिस्थितीत ते आजारी पडू नयेत यासाठी काय उपाययोजना करू शकतात?
उत्तर-
पशुवैद्य डॉ. एल.एम. जोशी यांच्या मते, दूध कमीत कमी 15 मिनिटे चांगले उकळले पाहिजे, जेणेकरून त्यात असलेले बॅक्टेरिया बर्‍याच प्रमाणात नष्ट होऊ शकतात. त्याच वेळी, कर्नाटकचे मुख्य पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ प्रदीप कुमार एन म्हणतात की, कोणत्याही परिस्थितीत कच्चे दूध पिऊ नका आणि ते मुलांना देऊ नका.

प्रश्न- गाय आणि म्हशीच्या दुधात संसर्ग कसा होतो?
उत्तर-
डॉ प्रदीप कुमार एन यांच्या मते, ब्रुसेला आणि साल्मोनेला रोगामुळे गायी आणि म्हशींना संसर्ग होतो. म्हणजेच ज्या जनावरांना हे आजार असतील त्यांच्या दुधातही संसर्ग होईल.

प्रश्‍न- गाय आणि म्हशीचे संक्रमित दूध पिल्‍याने कोणते रोग म्‍हणजे झुनोटिक रोग मानवांना होऊ शकतात?
उत्तर-
हे सहा आजार असू शकतात...

  1. ब्रुसेलोसिस
  2. क्षयरोग (टीबी)
  3. क्लोस्ट्रिडियल संसर्ग
  4. बोटुलिझम
  5. क्रिप्टोस्पोरिडिओसिस
  6. कॅम्पिलो बॅक्टेरियोसिस

डॉ.एल.एम.जोशी सांगतात की, दूध देणाऱ्या जनावराला टीबीचा आजार असल्यास त्याचे विषाणू दुधात येऊ शकतात. ते प्यायल्यानंतर एखादी व्यक्ती आजारी देखील पडू शकते. यासोबतच गाय किंवा म्हशीने कासेतून दूध काढण्यापूर्वी घाणेरड्या पाण्यात आंघोळ केली तर त्या घाणीचे जीवाणूही दुधात येऊ शकतात.

प्रश्न- दूध उकळल्याने बॅक्टेरिया आणि विषाणू बर्‍याच प्रमाणात नष्ट होतात, पण त्यानेही नष्ट होत नाही अशी कोणती गोष्ट आहे?
उत्तर:
केमिकल. होय, दूधवाल्याने त्यात केमिकल मिसळले असेल तर ते उकळल्यानंतरही ते नष्ट होत नाही. त्यामुळे केमिकलयुक्त दूध मिळण्याची शक्यता किंवा चर्चा असलेल्या दुकानातून किंवा ठिकाणांहून दूध न घेण्याचा प्रयत्न करा.

प्रश्न- गाय आणि म्हशीमध्ये आढळणाऱ्या लंपी विषाणूवर उपचार काय आहे?
उत्तर-
यासाठी अँटीव्हायरल औषध उपलब्ध नाही. तज्ज्ञांच्या मते, त्याचा प्रसार रोखण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे संक्रमित गायी आणि म्हशींना किमान 28 दिवस वेगळे ठेवणे. या काळात त्यांच्या लक्षणांवर उपचार केले पाहिजेत.

प्रश्न- देशात लंपी विषाणूचे नियंत्रण कसे केले जात आहे?
उत्तर-
गोट पॉक्स लस दिली जात आहे. नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्डाने गोटपॉक्स लसीचे 28 लाख डोस गुजरात, राजस्थान आणि पंजाबमध्ये ढेकूण रोखण्यासाठी पाठवले आहेत.
केंद्र सरकारने लंपीसाठी Lumpi-Provac IND नावाची नवीन स्वदेशी लस लाँच केली आहे. हे भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) च्या हिस्सार आणि बरेली युनिट्सने विकसित केले आहे.

जाता-जाता
तुमच्या गाय किंवा म्हशीला लंपी व्हायरसची लागण झाली आहे की नाही हे कसे ओळखावे?

लक्षणांवरून ओळखता येते. जसे-

  • गाय किंवा म्हशीला खूप ताप येतो आणि अंगावर गुठळ्या होतात.
  • या विषाणूमुळे आजारी गाय किंवा म्हशीमध्ये वंध्यत्व येऊ शकते.
  • जलद वजन कमी होऊ शकते आणि त्यांची दूध देण्याची क्षमता देखील कमी होते.

संसर्ग झालेल्या गाय किंवा म्हशीमध्ये लक्षणे कशी दिसतात ते समजून घ्या-

  • संसर्ग झाल्यानंतर, लक्षणे दिसण्यासाठी 4-7 दिवस लागतात. सुरुवातीला गाय किंवा म्हशीच्या नाकातून पाणी वाहू लागते, डोळ्यातून पाणी वाहू लागते आणि तोंडातून लाळ पडू लागते.
  • नंतर उच्च ताप येतो, जो सुमारे एक आठवडा टिकू शकतो.
  • मग जनावराच्या शरीरावर 10-50 मिमी गोलाकार गुठळ्या येतात. शरीरात जळजळ देखील होते.
  • प्राणी खाणे बंद करतो कारण त्याला चघळण्यास आणि गिळण्यास त्रास होऊ लागतो. त्यामुळे दुधाचे उत्पादन कमी होते.
  • ज्या गायी जास्त दूध देतात त्यांना लंपीचा धोका अधिक असतो, कारण त्यांची शारीरिक आणि मानसिक शक्ती दूध उत्पादनात जाते, ज्यामुळे त्या कमकुवत होतात.
  • कधीकधी लंपी संसर्ग झालेल्या गाईंना एक किंवा दोन्ही डोळ्यांमध्ये खोल फोड येतात, ज्यामुळे त्यांना अंधत्वाचा धोका असतो.
  • वंध्यत्व आणि गर्भपाताच्या समस्या प्राण्यांमध्ये दिसतात. प्राणी खूप अशक्त होतो.
  • ही लक्षणे 5 आठवडे टिकतात. उपचार न केल्यास मृत्यूही होऊ शकतो.
बातम्या आणखी आहेत...