आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

सहारनपूर दंगल कुणामुळे घडली... नमाजींपेक्षा तिप्पट होते आंदोलक:शुक्रवारी मशिदीत यायचे 4-5 हजार लोक आंदोलनात आले 15 हजार

लेखक: पूनम कौशल14 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

शुक्रवारी झालेल्या हिंसक आंदोलनानंतर सहारनपूर आता शांत दिसत आहे. असे असतानाही खबरदारीचा उपाय म्हणून या परिसरात मोठा पोलिस बंदोबस्त ठेवण्यात आला आहे. मात्र, हिंसाचारग्रस्त भागातील जनजीवन आता पूर्वपदावर आले आहे. घाबरण्यासारखे सध्या काहीही नाही. त्याचबरोबर हिंसाचार भडकावण्यात ज्यांची नावे आहेत, त्यांच्या कुटुंबात दहशतीचे वातावरण आहे. ते घराचा दरवाजाही उघडत नसल्याची स्थिती आहे.

जामा मशिदीबाहेरही पूर्वीप्रमाणेच हा वर्दळ दिसू लागली आहे, मात्र शुक्रवारी येथील दुकानदारांनी पाहिलेले दृश्य त्यांच्या मनात अद्याप ताजे आहे. मशिदीतून निघालेला मोठा जनसमुदाय आणि काही तरुण संतप्त झाल्याने शहरात काहीही होऊ शकते, असा धोका निर्माण झाला होता. मात्र, प्रशासनाच्या तत्परतेमुळे परिस्थिती तितकी बिघडली नाही.

या हिंसाचारानंतर दिव्य मराठीच्या रिपोर्टर पूनम कौशल यांनी शहरातील वातावरणाचा आढावा घेतला. यात या हिंसाचाराची तयारी आधीच करण्यात आली होती, अशा काही गोष्टी समोर आल्या होत्या.

सहारनपूरच्या या मुख्य जामा मशिदीजवळ गेल्या शुक्रवारी हिंसाचार उसळला होता, मात्र आता येथील वातावरण शांत आहे.
सहारनपूरच्या या मुख्य जामा मशिदीजवळ गेल्या शुक्रवारी हिंसाचार उसळला होता, मात्र आता येथील वातावरण शांत आहे.

आम्ही मशिदीत प्रवेश केला तेव्हा संध्याकाळच्या नमाजाची वेळ झाली होती, पण मोजकेच नमाजी दिसत होते. मीडिया पाहून लोक अस्वस्थ झाले. मात्र, बऱ्याच प्रयत्नानंतर काही जण बोलण्यास तयार झाले. काही वेळातच आम्हाला मशीद सोडून बाहेर जाण्यास सांगण्यात आले.

काझी-इमाम म्हणाले, यावेळी मशिदीत कमी लोक आले

एक भीती लक्षात घेऊन यावेळी शहरातील काझी आणि जामा मशिदीच्या इमाम यांनी निर्णय घेतला की, जामा मशिदीत शुक्रवारच्या नमाजासाठी गर्दी जमू दिली जाणार नाही. लोकांना सांगण्यात आले की, त्यांनी त्यांच्या परिसरातील मशिदींमध्येच शुक्रवारची नमाज अदा करावी. प्रशासनानेही कठोरता वाढवली असून कानाकोपऱ्यावर नजर ठेवली जात आहे.

ठेलेवाले बाजारात का गेले नाहीत?

ज्या मशिदीसमोर एकेकाळी दररोज खचाखच भरलेल्या गाड्या असत ते शुक्रवारच्या हिंसाचाराच्या दिवशी गायब होते. या प्रश्नाचे उत्तर तेथील फेरीवाल्यांनीही दिले.

विशेष म्हणजे कोणीही निषेधाची हाक दिली नव्हती, मात्र व्हॉट्सअॅप आणि सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या मेसेजमुळे भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. कदाचित त्यामुळेच इथे काहीतरी गडबड होण्याची भीती लोकांना आधीच वाटत होती. सहसा जामा मशीद आणि आजूबाजूचा परिसर रस्त्यावरील विक्रेते आणि हातगाड्यांनी गजबजलेला असतो, मात्र शुक्रवारी रस्ता पूर्णपणे रिकामा होता. एकही ठेला नव्हता.

एक दुकानदार सांगतो, "माझ्या दुकानात काम करणाऱ्या मुस्लिम मुलाने मला शुक्रवारी सावध राहण्यास सांगितले आणि शक्य असल्यास दुकान उघडू नका, असेही म्हणाला."

इथेच लिंबू-सोड्याची गाडी लावणाऱ्या तरुणाने (नाव न छापण्याच्या अटीवर) आम्हाला सांगितले, "मी शुक्रवारी हातगाडी घेऊन आलो नाही, कारण दुकानदारांनी मला आधीच सांगितले होते की काहीतरी होऊ शकते. बाकी सर्व विक्रेतेही बाजारात आले नाहीत."

शुक्रवारच्या दिवशी मशिदीत पोहोचला तिप्पट जमाव

जामा मशिदीसमोर फळांचे दुकान थाटणाऱ्या मोहम्मद अमीरने शुक्रवारीही दुकान उघडले होते. आमिर म्हणतो, 'सामान्य शुक्रवारच्या तुलनेत त्या दिवशी तिप्पट गर्दी होती. येथील मशिदीसमोर विशेष काही घडले नाही, मात्र आपला निषेध नोंदवावा लागेल, असे तरुण बोलत होते. ही सर्व तरुण मुले होती. नमाजनंतर मुले घोषणा देत क्लॉक टॉवरच्या दिशेने निघाली. नेहरू मार्केटमध्ये गदारोळ झाल्याचे टीव्ही पाहिल्यावर कळले.

जामा मशिदीत साधारणपणे चार ते पाच हजार नमाजी असतात, मात्र शुक्रवारच्या दिवशी सुमारे 15 हजार लोक निदर्शनात सहभागी झाले होते. जामा मशिदीमध्ये सहारनपूर शहरातूनच नव्हे तर जवळपासच्या गावांमधूनही लोक नमाज अदा करण्यासाठी येतात.

मशिदीतील मीडिया पाहून लोक अस्वस्थ झाले आणि त्यांनी बाहेर जाण्यास सांगितले. शुक्रवारी नमाज पठणासाठी सुमारे 15 हजारांची गर्दी झाली होती. नेहमी येथे साधारणपणे 5 हजारांच्या आसपास लोक पोहोचतात.
मशिदीतील मीडिया पाहून लोक अस्वस्थ झाले आणि त्यांनी बाहेर जाण्यास सांगितले. शुक्रवारी नमाज पठणासाठी सुमारे 15 हजारांची गर्दी झाली होती. नेहमी येथे साधारणपणे 5 हजारांच्या आसपास लोक पोहोचतात.

मागच्या शुक्रवारी काय घडले?

लोक घोषणाबाजी करत जामा मशिदीपासून घंटाघरपर्यंत गेले. वाटेत कोणताही गोंधळ झाला नाही. जेव्हा जमाव क्लॉक टॉवरवर पोहोचला तेव्हा प्रशासनाचे अधिकारी तेथे आधीच उपस्थित होते. प्रशासनाला देण्यासाठी जमावाकडे कोणतेही निवेदन नव्हते. तसेच प्रशासनाशी थेट बोलू शकेल असा जमावातील एकही नेता नव्हता.

शहरातील एक मुस्लिम सामाजिक कार्यकर्ता सांगतो, "प्रेषित मुहम्मद यांच्या अपमानाच्या विरोधात लोक संतप्त झाले होते, परंतु त्यांना काय करावे हे समजत नव्हते. प्रशासनाने त्यांना त्यांच्या मागण्या विचारल्या तेव्हा त्यांच्याकडे निवेदनही नव्हते. फक्त अनेक मुलांचा जमाव होता. जमावाचे नेतृत्व केले असते तर परिस्थिती इतकी अनियंत्रित झाली नसती."

काही लोकांनी दबलेल्या आवाजात नक्कीच सांगितले की, मशिदीबाहेर मुलं जमली होती, ज्यांनी नमाजही अदा केला नव्हता. त्यांनी घोषणाबाजी सुरू केली आणि जमाव त्यांच्या मागे गेला.

आम्ही रॅलीत सहभागी लोक, स्थानिक दुकानदार आणि प्रत्यक्षदर्शी यांच्याशी बोललो. ज्यावरून एक गोष्ट समोर आली की बहुतांश आंदोलक शांततेत परतले आहेत. पाठीमागे तरुणांचा एक छोटासा गट होता, तीन-चारशे अल्पवयीन मुलं, जे विशेषतः बंद न झालेल्या दुकानांना लक्ष्य करत हाणामारी करत परतले.

ही मुले बाजारातून गोंधळ घालत परतत असताना नेहरू मार्केटमध्ये असलेले क्रॉकरी दुकान उघडे होते. दुकानाचे मालक धर्मेंद्र भुतानी यांनी घाईघाईत दुकान बंद करण्याचा प्रयत्न केला, मात्र अचानक त्यांच्या दुकानावर हल्ला झाला. एक वीट त्याच्या हाताला लागली. दुकानात त्याच्याजवळ उभा असलेला त्याचा मित्र पंकज उपाध्याय याने दोन विटा मारून एक हात तुटला तर दुसरा फाटला.

धर्मेंद्र भुतानी म्हणतात, "मुलांच्या हालचाली पाहून प्रशासन सतर्क झाले आणि जमावाला पांगवले."

धर्मेंद्र सांगतात, "जमाव शांतपणे क्लॉक टॉवरकडे गेला. आम्ही दुकान बंद केले नाही, पण जेव्हा ते परतत होते आणि गोंधळ घालत होते, तेव्हा ते परतल्यावर पुन्हा दुकान उघडतील, असा विचार करून आम्ही दुकान बंद करायला सुरुवात केली. मग अचानक हल्ला झाला. हा हल्ला पूर्वनियोजित होता असे मला वाटत नाही. गर्दीत काही अराजक घटक होते ज्यांनी संधीचा फायदा घेतला."

सूरज प्रकाश यांचे नेहरू मार्केटमध्येच कपड्यांचे दुकान आहे. दगडफेकीत त्यांच्या दुकानाच्या काचाही फुटल्या. सूरज सांगतो, "बहुतेक लोक परतले होते, पण अचानक दगडफेक झाली. आमच्या दुकानाच्या काचा फोडून एक मोठी वीट आत पडली. कोणी मारली असती तर खूप दुखापत झाली असती. जमाव चिडला होता आणि काहीही होऊ शकलं असतं. जो कोणी येत होता, ते आम्हाला दगड फेकून मारत होते. आम्हाला आमचा जीव वाचवावा लागला."

मोबाईल मार्केट हे गर्दीचे लक्ष्य असल्याचे दिव्य मराठीशी बोलताना दुकानदारांनी सांगितले. आम्हाला असे अनेक सीसीटीव्ही फुटेजही दाखवण्यात आले होते ज्यात समाजकंटक मोबाइलच्या दुकानांवर हल्ला करताना दिसत आहेत.

हिंदू व्यापाऱ्यांनी दाखवला समजूतदारपणा

येथील एका दुकानदाराने आपले नाव न सांगता म्हटले, "गोष्टी जास्त वाढल्या नाहीत कारण हिंदू व्यावसायिकांनी प्रतिक्रिया दिली नाही. आम्ही शांतपणे उभे राहून पाहत होतो. आमच्या बाजूनेही दगडफेक झाली असती तर शहराला आग लागली असती."

ते म्हणतात, "अनेक हुल्लडबाज मुलांनी आमच्या बाइक टाकल्या. त्यांनी दगडफेक केली. त्यांच्यामागून आलेल्या मुस्लिम वडिलधाऱ्यांनी बाइक पुन्हा उभ्या केल्या, त्यांना समजवण्याचा प्रयत्न केला पण ते कोणाचेच ऐकत नव्हते."

दगडफेकीत आठ दुकानांचे नुकसान

भाजप आणि व्यापारी मंडळाचे अध्यक्ष संजीव कक्कर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आठ दुकानांचे नुकसान झाले आहे. "सोशल मीडियावर व्हायरल होत असलेल्या मेसेजमुळे दुकानदारांमध्ये भीतीचे वातावरण होते. बहुतांश दुकानदारांनी दुकाने बंद केली होती. काही दुकाने उघडी होती ज्यावर हल्ला झाला," संजीव सांगतात.

संजीव सांगतात, "प्रशासनाला इथल्या परिस्थितीचा अंदाज लावता आला नाही. बहुतेक जमाव परतला होता, पण जमावातील तरुणांचा एक गट एका कटात उतरला. त्याने हल्ला करून वातावरण बिघडवले."

मोहम्मद दानिश जामा मशिदीत दिवसातून पाच वेळा नमाज अदा करतो. दानिश सांगतात, "येथे रोज येणारे बहुतेक उपासक नमाज अदा करून आधीच निघून गेले होते. मुस्लिमांनी पैगंबराच्या अपमानाबद्दल संताप व्यक्त करत आधीच दुकाने बंद केली होती. जे काही घडले ते येथे नाही तर भविष्यात घडेल."

'मास्टरमाइंड'च्या घरावर बुलडोझरची भीती

पोलिसांनी मुझम्मिल नावाच्या मुलाचा हिंसाचार भडकावणारा मास्टरमाइंड असल्याचे सांगितले आहे. तो भाड्याच्या घरात राहतो. त्या घराचे गेट बुलडोझरने पाडण्यात आले.
पोलिसांनी मुझम्मिल नावाच्या मुलाचा हिंसाचार भडकावणारा मास्टरमाइंड असल्याचे सांगितले आहे. तो भाड्याच्या घरात राहतो. त्या घराचे गेट बुलडोझरने पाडण्यात आले.

पोलिसांनी आतापर्यंत शुक्रवारच्या हिंसाचार आणि गोंधळात सहभागी 84 लोकांना अटक केली आहे आणि 100 हून अधिक लोकांना ओळखले आहे. दोन भामट्यांच्या घरावर बुलडोझरही चालवण्यात आला आहे. यातील एक घर मुजम्मिलचे असून तो विद्यार्थी आहे. पोलीस मुझम्मिलला दंगलीचा मास्टरमाइंड म्हणत आहेत. सहारनपूर पोलिसांनी आम्हाला असे व्हिडिओ दाखवले आहेत ज्यात मुजम्मिल तरुणांना भडकावताना दिसत आहे.

मुझम्मीलचे कुटुंब भाड्याच्या घरात राहते. प्रशासन बुलडोझर घेऊन येथे पोहोचले असून त्यांच्या घराचे दार तोडण्यात आले आहे.

मुझम्मिलची बहीण मुस्कान त्याचे आधार कार्ड दाखवते आणि म्हणते, "माझा भाऊ मदरशात शिकला आहे आणि आता तो 10वीपर्यंत शिकला आहे. तो अलिगढमध्ये पेपर देण्याची तयारी करत होता. त्याला का अटक करण्यात आली हे आम्हाला माहिती नाही. आम्हाला फक्त हेच हवे आहे. जर त्याने काही चुकीचे केले असेल तर सरकारने तो लहान आहे असे समजावे. मुलाला इतकी कठोर शिक्षा देऊ नये."

मास्टरमाइंडच्या घरावर बुलडोझरची कारवाई

अब्दुल बासित यांचे हे घर आहे. पोलिस त्याला हिंसाचाराचा मुख्य सूत्रधार मानत आहेत. त्यांच्या घरावर बुलडोझरची कारवाई करण्यात आली.
अब्दुल बासित यांचे हे घर आहे. पोलिस त्याला हिंसाचाराचा मुख्य सूत्रधार मानत आहेत. त्यांच्या घरावर बुलडोझरची कारवाई करण्यात आली.

सहारनपूरचा खातखेडी परिसर लाकूडकामासाठी प्रसिद्ध आहे. येथे शेकडो फर्निचरचे कारखाने आहेत. खातखेडी परिसरात अब्दुल बासित यांचे घर असून त्यांची भिंत प्रशासनाने बुलडोझरने तोडली आहे. हिंसाचाराच्या मुख्य सूत्रधारांमध्ये अब्दुल बासितचा समावेश करण्यात आला आहे.

मीडियाचे नाव ऐकताच अब्दुल बासित यांच्या कुटुंबीयांनी दरवाजा बंद केला. अनेकदा विनंती करूनही ते बोलत नाहीत. त्याचा भाऊ फक्त म्हणतो, "माझ्या अल्पवयीन भावाला सर्वात मोठा दंगलखोर बनवण्यात आले आहे. आमचा मीडियावर अजिबात विश्वास नाही."

येथील एका व्यावसायिकाने आपले नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितले की, "काही निवडक लोकांच्या कृत्यामुळे संपूर्ण शहराची बदनामी झाली आहे. प्रशासन आता जी कठोर कारवाई करत आहे त्यामुळे लोक घाबरले आहेत. इतकी घबराट आपण यापूर्वी कधीही पाहिली नव्हती."

बुलडोझर आणि पोलिसांच्या कारवाईबाबतची भीती स्पष्टपणे दिसून येत होती. ज्यांना अटक करण्यात आली आहे त्यांचे कुटुंबीय प्रसारमाध्यमांशी बोलणे टाळताना दिसत होते. पोलीस आणि प्रशासनाने अटक केलेल्यांच्या घरांची तपासणी केली आहे. यापुढे बुलडोझरची कारवाई होऊ शकते, असे अधिकाऱ्यांनी दिव्य मराठीशी बोलताना सांगितले.

आरोपींची घरे पाडण्याबाबत प्रशासनाकडून केवळ बेकायदा बांधकामांवरच कारवाई होत असल्याचा युक्तिवाद केला जातो, मात्र ज्यांची भूमिका समोर येत आहे, त्यांच्याच घरांवर ही कारवाई का केली जात आहे, असा सवाल अधिकाऱ्यांना केला असता त्यांच्याकडे स्पष्ट उत्तर नव्हते.

सहारनपूर पोलिसांकडून व्हायरल व्हिडिओची चौकशी

एसएसपी आकाश तोमर सांगतात की, पोलिसांनी एकाही निर्दोषाला अटक केलेली नाही. तुरुंगात पाठवण्यात आलेल्या सर्वांविरुद्ध पोलिसांकडे पुरावे आहेत. तथापि, आम्हाला आमच्या तपासात असे आढळून आले की असे बरेच लोक आहेत जे घटनेच्या वेळी जामा मशिदीत किंवा आसपासही नव्हते आणि त्यांना अटक करण्यात आली. दिव्य मराठीच्या वृत्तानंतर सहारनपूर पोलिसांनी व्हायरल व्हिडिओचा तपास सुरू केला आहे. एसपी सिटी राजेश कुमार या व्हिडिओची चौकशी करत आहेत.

आंदोलनामागे एक व्हॉट्सअप संदेश

सहारनपूरमध्ये तपासादरम्यान या निषेधामागे एक व्हॉट्सअप मेसेज असल्याचे समोर आले. या मेसेजमागे कोण आहे हे कळू शकलेले नाही. या संदेशात शुक्रवारच्या दिवशी नमाज अदा केल्यानंतर प्रेषित मोहम्मद यांच्या अपमानाचा निषेध करण्याचे आवाहन करण्यात आले होते.

अनेकांच्या फोनवर हा मेसेज आला होता. स्थानिक पत्रकारांनाही हा संदेश मिळाला. सहारनपूरमधील एक स्थानिक मुस्लिम पत्रकार सांगतात, "हा संदेश दोन दिवसांपासून ग्रुप्समध्ये फिरत होता. प्रशासनालाही याची माहिती होती, पण एवढा मोठा विरोध होईल याचा अंदाज कोणीही लावू शकले नाही."

व्यापारी मंडळाचे अध्यक्ष संजीव कक्कड सांगतात, “काही दुकानदारांनी आम्हाला सांगितले की अनेक मुस्लिम कुटुंबांनी नेहमीपेक्षा जास्त रेशन खरेदी केले आहे. म्हणजेच, दोन-तीन दिवस बाजार बंद राहू शकतो, अशी त्यांना कल्पना होती. आम्हाला असे वाटते की कुठेतरी काही तयारी होती आणि त्यामागे मोठे षडयंत्र होते.

प्रशासनालाही या आंदोलनाची माहिती असून प्रशासनाने धार्मिक नेत्यांच्या बैठकाही घेतल्या होत्या. शुक्रवारच्या नमाजानंतर लोकांना समजावून सांगू, असे आश्वासन धर्मगुरूंनी प्रशासनाला दिले होते.

एसपी सिटी राजेश कुमार म्हणतात, “धार्मिक नेत्यांनी आम्हाला आश्वासन दिले होते की ते परिस्थिती हाताळतील. त्यांनी प्रयत्नही केले पण परिस्थिती नियंत्रणात आणता आली नाही.

या निदर्शन आणि उपद्रवामागे काही षडयंत्र असू शकते का, यावर एसएसपी आकाश तोमर म्हणतात, "आतापर्यंतच्या तपासात आम्हाला वाटतंय की काहीतरी कट असू शकतो, जसजसा तपास पुढे जाईल तसतसा हा कटही उघड होईल."

आणखी एक शहर पोलीस अधिकारी म्हणतात, “अद्याप कोणत्याही कटाचा कोणताही ठोस पुरावा नाही. जणू काही तरुणांना राग आला आणि जमाव चालून गेला. अचानक झालेल्या उद्रेकामुळे हा प्रकार घडला असावा. ही लहान वयाची मुले स्वयंप्रेरित होती. सध्या तपास सुरू आहे.”

बातम्या आणखी आहेत...