आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Today History (Aaj Cha Itihas) 11 May Twenty five Years Ago, Five Atomic Bombs Were Tested In Pokhran, Rajasthan | Marathi News

आजचा इतिहास:24 वर्षांपूर्वी राजस्थानच्या पोखरणमध्ये 5 अणुबॉम्बची चाचणी झाली, अमेरिकेलाही लागली नाही भनक

11 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

वर्ष होते 1998. भारतातील राजकीय उलथापालथ शिगेला पोहोचली होती. अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वाखाली सरकारने कामाची सुरुवात केली होती. अशा परिस्थितीत 11 आणि 13 मे रोजी त्यांनी असा पराक्रम करून दाखवला की सारे जग थक्क झाले. राजस्थानच्या पोखरण फील्ड फायरिंग रेंजमधील खेतोलाई गावाजवळ एकूण पाच अणुचाचण्या घेण्यात आल्या. हे सर्व इतके गुपचूप घडले की, उपग्रहाच्या साह्याने जगभरातील अणु प्रकल्प आणि लष्करी हालचालींवर नजर ठेवणारी अमेरिकाही थक्क झाली.

या चाचण्यांनंतर वाजपेयी म्हणाले, 'आज 15:45 वाजता भारताने पोखरण रेंजमध्ये भूमिगत अणुचाचणी केली'. ते स्वतः स्फोटाच्या ठिकाणी गेले होते. माजी राष्ट्रपती एपीजे अब्दुल कलाम यांनी ही चाचणी यशस्वी घोषित केली होती. कलाम यांनी एका मुलाखतीत सांगितले होते की, त्यावेळी भारतावर आंतरराष्ट्रीय दबाव खूप जास्त होता, परंतु तत्कालीन पंतप्रधान वाजपेयी यांनी ठरवले होते की ते पुढे जाऊन चाचणी करतील. त्यामुळे भारत अणुशक्ती बनला. वाजपेयींनी जय जवान, जय किसान आणि जय विज्ञान अशा घोषणा दिल्या. या कारणास्तव हा दिवस दरवर्षी राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिन म्हणून साजरा केला जातो.

चाचणीसाठी पोखरणची निवड करण्यात आली कारण जैसलमेरपासून 110 किमी अंतरावर जैसलमेर-जोधपूर रस्त्यावरील एक प्रमुख शहर आहे . 1974 नंतर भारताने 11 मे 1998 रोजी पोखरणमध्ये अणुचाचणी केली तेव्हा इस्रायल वगळता जगातील सर्व देश भारताच्या विरोधात उभे ठाकले. अमेरिकेसह अनेक देशांनी भारतावर आर्थिक निर्बंध लादले होते. यापूर्वी, 18 मे 1974 रोजी तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या सूचनेनुसार पोखरणमध्येच पहिली अणुचाचणी झाली होती. त्याचे नाव होते- बुद्ध स्माइलिंग (बुद्ध हसत आहेत). 1998 च्या अणुचाचण्या सोप्या नव्हत्या. आंतरराष्ट्रीय दबावामुळे भारताने 1995 मध्ये आपल्या चाचण्या पुढे ढकलल्या होत्या. तेव्हापासून जगभरातील अनेक देशांनी भारतावर पाळत ठेवली होती.

माजी राष्ट्रपती डॉ.ए.पी.जे.अब्दुल कलाम यांच्या नेतृत्वाखाली हे मिशन अमेरिकेसह संपूर्ण जगाला कळणार नाही अशा पद्धतीने पार पडले. वास्तविक, अमेरिकेची गुप्तचर संस्था सीआयए भारतावर लक्ष ठेवून होती आणि पोखरणवर लक्ष ठेवण्यासाठी त्यांनी 4 उपग्रह स्थापित केले होते. सीआयए आणि त्यांच्या उपग्रहांना चकमा देत भारताने अणुचाचणी केली.

छद्मनावापासून ते प्रकल्पाच्या प्रत्येक टप्प्यावर दक्षता
प्रकल्पाशी संबंधित शास्त्रज्ञ आपापसात सांकेतिक भाषेत बोलायचे. सर्व शास्त्रज्ञांची एकमेकांसाठी सांकेतिक नावे होती. हे इतके लोकप्रिय झाले होते की अनेक शास्त्रज्ञ एकमेकांची खरी नावेही विसरले होते.

सैन्याच्या गणवेशात शास्त्रज्ञांची ड्युटी अशी लावली गेली की परदेशी गुप्तचर यंत्रणांना फक्त लष्करातील सैनिकच ड्युटीवर आहेत असे वाटले. मिसाइलमन अब्दुल कलाम हे देखील लष्कराच्या गणवेशात होते. हे नंतर आलेल्या चित्रांवरून समोर आले.

रिपोर्ट्सनुसार डॉ.कलाम यांना कर्नल पृथ्वीराज म्हटले जात होते. ते कधीही ग्रुपमध्ये चाचणीच्या ठिकाणी जात नसत. कोणाला संशय येऊ नये म्हणून एकटेच जात होते. 10 मेच्या रात्री योजनेला अंतिम रूप देत या ऑपरेशनला 'ऑपरेशन शक्ती' असे नाव देण्यात आले.

11 मे रोजी पहाटे 3 च्या सुमारास लष्कराच्या चार ट्रकमधून अणुबॉम्ब हस्तांतरित करण्यात आले. तत्पूर्वी ते भारतीय हवाई दलाच्या विमानाने मुंबईहून जैसलमेर तळावर आणले होते.

कारवाईदरम्यान दिल्लीतील कार्यालयातील संभाषण कोडवर्ड्समध्ये होते. अणुबॉम्ब पथकाला ताजमहाल असे संबोधले जात होते, तर व्हाईट हाऊस आणि कुंभकरण हे देखील या प्रकल्पातील काही कोड शब्द होते.

हे मिशन पूर्ण करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी वाळवंटात मोठ्या विहिरी खोदल्या. त्यात अणुबॉम्ब ठेवण्यात आले होते. विहिरींवर वाळूचे डोंगर बांधले होते, त्यावरून जाड तारा बाहेर आल्या होत्या. या स्फोटामुळे आकाशात धुराचे लोट उठले आणि एक मोठा खड्डा तयार झाला. काही अंतरावर उभा असलेला 20 शास्त्रज्ञांचा गट या संपूर्ण घटनेवर लक्ष ठेवून होता.

पोखरण रेंजमध्ये 5 अणुबॉम्बच्या चाचण्या घेऊन अण्वस्त्र प्रसारबंदी करारावर स्वाक्षरी न करणारा भारत हा पहिला अणुशक्ती असलेला देश ठरला. त्यामुळे अनेक देशांनी भारतावर आर्थिक निर्बंधही लादले होते.

या घटनांसाठी 11 मे हा दिवस देशात आणि जगातही स्मरणात आहे-
2008
मध्ये, न्यूयॉर्कमधील कॉर्नेल विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांनी देशातील पहिला जनुकीय सुधारित मानवी भ्रूण तयार केला.

2000 मध्ये पॉप्युलेशन वॉच नुसार भारताची लोकसंख्या एक अब्जाच्या पुढे गेली होती.

1998 मध्ये युरोपातील एकल चलन, युरोचे पहिले नाणे तयार झाले.

1995 मध्ये, 170 हून अधिक देशांनी न्यूयॉर्क शहर येथे अण्वस्त्र प्रसारबंदी करारावर स्वाक्षरी केली.

1988 मध्ये या दिवशी फ्रान्सने अणुचाचणी केली होती.

1965 मध्ये 11 मे रोजी बांगलादेशात आलेल्या चक्रीवादळामुळे 17 हजार लोकांचा मृत्यू झाला होता.

1951 मध्ये या दिवशी राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांनी नव्याने बांधलेल्या सोमनाथ मंदिराचे उद्घाटन केले.

1833 मध्ये, लेडी ऑफ द लेक जहाज अमेरिकेहून क्विबेकला जाणारे जहाज हिमखंडाशी आदळले आणि अटलांटिक महासागरात बुडाले तेव्हा 215 लोक मरण पावले.

1784 मध्ये या दिवशी ब्रिटिश आणि म्हैसूरचा शासक टिपू सुलतान यांच्यात करार झाला होता.

बातम्या आणखी आहेत...