आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Today History (Aaj Cha Itihas) Itihas 3 June | Mountbatten And The Partition Of India | Marathi News

आजचा इतिहास:75 वर्षांपूर्वी भारत-पाक फाळणीची घोषणा, यातील एका अटीतून स्वातंत्र्यासोबत सुरु झाली काश्मीर समस्या

एका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

आजपासून बरोबर 75 वर्षांपूर्वी भारताचे दोन तुकडे करण्याची घोषणा करण्यात आली होती. 3 जून 1947 रोजी व्हाईसरॉय लॉर्ड माउंटबॅटन यांनी भारत आणि पाकिस्तान असे विभाजन करण्याची घोषणा केली. या फाळणीने लाखो लोकांना त्यांच्याच देशात निर्वासित केले. या काळात सुमारे १.२५ कोटी लोक विस्थापित झाल्याचे सांगण्यात येते. कोणत्याही राजकीय कारणास्तव इतिहासातील हे सर्वात मोठे विस्थापन होते. फाळणीच्या काळात झालेल्या दंगलीत लाखो लोक मरण पावले.

15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारत स्वतंत्र झाला, पण या स्वातंत्र्यासोबतच भारताची फाळणीही झाली. भारताच्या स्वातंत्र्याच्या एक दिवस आधी 14 ऑगस्ट 1947 रोजी पाकिस्तान हा नवा देश बनला.

खरे तर दुसरे महायुद्ध संपल्यानंतर एकीकडे देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी आवाज उठवला जात होता, तर दुसरीकडे धार्मिक शक्तीही डोके वर काढत होत्या. सर्वत्र जातीय दंगली झाल्या. देशात अशांततेचे वातावरण होते. अखेरीस, फेब्रुवारी 1947 मध्ये, ब्रिटिश सरकारने भारताच्या स्वातंत्र्याची घोषणा केली, ज्याची जबाबदारी तत्कालीन भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड माउंटबॅटन यांच्याकडे सोपवण्यात आली.

जवाहरलाल नेहरू आणि लियाकत अली खान पालम विमानतळावर माउंटबॅटन यांना घेण्यासाठी आले होते. स्वातंत्र्यानंतर नेहरू भारताचे तर लियाकत अली खान पाकिस्तानचे पंतप्रधान झाले.
जवाहरलाल नेहरू आणि लियाकत अली खान पालम विमानतळावर माउंटबॅटन यांना घेण्यासाठी आले होते. स्वातंत्र्यानंतर नेहरू भारताचे तर लियाकत अली खान पाकिस्तानचे पंतप्रधान झाले.

माउंटबॅटन यांनी एक योजना आणली ज्याद्वारे त्यांनी प्रांतांना स्वतंत्र उत्तराधिकारी राज्य घोषित करावे आणि नंतर संविधान सभेत सामील व्हायचे की नाही हे निवडण्याची परवानगी दिली. या योजनेला 'डिकी बर्ड प्लॅन' असे नाव देण्यात आले. जवाहरलाल नेहरूंनी या योजनेला विरोध केला आणि त्यामुळे देशाचे तुकडे होईल आणि अराजकतेचे वातावरण निर्माण होईल, असे सांगितले. ही गोष्ट एप्रिल 1947 ची आहे.

त्यानंतर माऊंटबॅटन यांनी काँग्रेस आणि मुस्लिम लीगच्या नेत्यांशी दीर्घ चर्चा केल्यानंतर 3 जून 1947 रोजी भारताचे दोन देशांत विभाजन करण्याची योजना मांडली. भारताची राजकीय समस्या सोडवण्यासाठी फाळणी हा शेवटचा पर्याय असल्याचे ते म्हणाले.

भारताचे दोन वेगवेगळ्या भागात विभाजन करून दोन देश निर्माण केले जातील, असे या योजनेत म्हटले होते. एक भारत आणि दुसरा पाकिस्तान. दोन्ही देशांची स्वतंत्र राज्यघटना असेल आणि स्वतंत्र संविधान सभा स्थापन केली जाईल. भारतातील रियासतांना एकतर पाकिस्तानचा भाग होण्याचे किंवा स्वतःच्या मर्जीने भारतात राहण्याचे स्वातंत्र्य देण्यात आले. 18 जुलै 1947 रोजी ब्रिटिश संसदेने ही योजना मंजूर केली.

माउंटबॅटन योजनेतून भारताला स्वातंत्र्य मिळाले, पण त्यासोबतच काश्मीरसारखी गुंतागुंतीची समस्याही उभी राहिली, जी आजही दोन्ही देशांमधील वादाचे एक मोठे कारण आहे.

ऑपरेशन ब्लू स्टारची सुरुवात, जे इंदिरा गांधींच्या हत्येचे कारण बनले
१९८४ मध्ये या दिवशी भारतीय लष्कराने ऑपरेशन ब्लू स्टार सुरू केले होते. पंजाबमधील अमृतसर येथे स्थित हरमंदिर साहिब किंवा सुवर्ण मंदिर परिसर खलिस्तान समर्थक जर्नेल सिंग भिंडरावाला आणि त्यांच्या समर्थकांनी ताब्यात घेतला होता. सुवर्ण मंदिर खलिस्तानींच्या तावडीतून मुक्त करण्यासाठी सुरू झालेली ही कारवाई ३ दिवस चालली.यामध्ये 500 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला. यामध्ये लष्कराचे जवान आणि अधिकारी यांचा समावेश होता. जोरदार गोळीबारानंतर, भिंडरावाला अखेर मारला गेला आणि 7 जून रोजी भारतीय सैन्याने सुवर्ण मंदिराचा ताबा घेतला.

या कारवाईमुळे शीख समुदायात पंतप्रधान इंदिरा गांधींविरोधात संताप निर्माण झाला, ज्याचा परिणाम 4 महिन्यांनंतरच समोर आला. 31 ऑक्टोबर 1984 रोजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची त्यांच्याच दोन शीख सुरक्षा कर्मचाऱ्यांनी हत्या केली.

3 जूनला इतिहासातील इतर कोणत्या महत्त्वाच्या घटना लक्षात ठेवल्या जातात?
2014
: कॅबिनेट मंत्री गोपीनाथ मुंडे यांचा रस्ता अपघातात मृत्यू झाला.
2009: मीरा कुमार यांची लोकसभेच्या अध्यक्षपदी निवड झाली. त्या लोकसभेच्या पहिल्या महिला सभापती झाल्या.
1999: कारगिल युद्धादरम्यान पाकिस्तानी सीमेवर गेलेले फ्लाइट कॅप्टन नचिकेता राव यांना पाकिस्तानने भारताच्या ताब्यात दिले.
1965: एड व्हाईट स्पेसमध्ये चालणारे अमेरिकन अंतराळवीर बनले.
1962: एअर फ्रान्सचे विमान 007 ऑर्ली विमानतळावर कोसळले. विमानातील 132 प्रवाशांपैकी 130 प्रवाशांचा मृत्यू झाला.
1930: माजी संरक्षण मंत्री आणि समाजवादी नेते जॉर्ज फर्नांडिस यांचा जन्म.
1924: तामिळनाडूचे माजी मुख्यमंत्री एम. करुणानिधी यांचा जन्म.
1915: ब्रिटिश सरकारने रवींद्रनाथ टागोर यांना नाइटहूड ही पदवी प्रदान केली. जालियनवाला बाग हत्याकांडाच्या निषेधार्थ टागोरांनी ही पदवी परत केली.
1890: खान अब्दुल गफार खान यांचा जन्म.

बातम्या आणखी आहेत...