आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Dvm originals
  • Vijay Rupani Resigns | Reasons Why BJP Party Changed CM In Gujarat? Hardik Patel Patidar Andolan And Election

एक्सप्लेनर:गुजरातमध्ये नरेंद्र मोदी वगळता भाजपचा कोणताही मुख्यमंत्री 5 वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करू शकला नाही, निवडणुकीपूर्वी मुख्यमंत्री का बदलते भाजप?

15 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

गुजरातचे मुख्यमंत्री विजय रुपाणी यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आहे. रुपाणी यांनी शनिवारी राज्यपाल आचार्य देवव्रत यांची भेट घेऊन राजीनामा दिला, जो स्वीकारला गेला आहे. राजीनामा दिल्यानंतर रुपाणी म्हणाले की ही "भाजपची परंपरा" आहे आणि सर्व कार्यकर्त्यांना समान संधी देण्यावर पक्षाचा विश्वास आहे. 65 वर्षीय रुपाणी यांना ऑगस्ट 2016 मध्ये मुख्यमंत्री बनवण्यात आले, जेव्हा आनंदीबेन पटेल 75 वर्षांच्या झाल्या. वयाच्या आधारावर त्यांनी राजीनामा दिला. रूपाणी यांच्या नेतृत्वाखालीच पाटीदार आरक्षण आंदोलन असूनही 2017 च्या विधानसभा निवडणुका भाजपने जिंकल्या होत्या. गुजरातमध्ये 2022 मध्ये विधानसभा निवडणुका होणार आहेत, अशा परिस्थितीत अवघ्या वर्षभरापूर्वी मुख्यमंत्रिपद सोडण्याबाबत अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

गुजरातमध्ये हे पहिल्यांदाच घडत आहे का?
गुजरातमध्ये पुढील वर्षी ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये विधानसभा निवडणुका होणार आहेत. अशा परिस्थितीत हा बदल अँटी इन्कमबन्सी कमी करण्यासाठी एक कवायत म्हणून मानला जात आहे. याआधी, 2017 च्या गुजरात विधानसभा निवडणुकीच्या एक वर्ष आधी आनंदीबेन पटेल यांच्या जागी विजय रुपाणी यांना मुख्यमंत्री बनवण्यात आले होते.

नरेंद्र मोदी पंतप्रधान झाल्यानंतर मे 2014 मध्ये आनंदी बेन या पदावर आल्या. अशाच बदलानंतर मोदी स्वतः पहिल्यांदा राज्याचे मुख्यमंत्री झाले. ऑक्टोबर 2001 मध्ये जेव्हा नरेंद्र मोदींना पहिल्यांदा मुख्यमंत्री बनवण्यात आले तेव्हा भाजपचे केशुभाई पटेल यांनी त्यांचा चार वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण केला होता.

अशा बदलाचे कारण काय आहे?
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, राजकीय पक्ष मुख्यमंत्री बदलून चार वर्षांत निर्माण झालेली सत्ताविरोधी सत्ता संपवण्याचा प्रयत्न करतात. दुसरीकडे, पक्षातील विरोधी गटांचा निवडणुकीपूर्वी प्रयत्न केला जातो.

भाजपमध्ये अशा बदलाचे एक कारण असेही म्हटले जाते की आरएसएसला मिळालेला अभिप्राय. जेव्हा आरएसएसला मुख्यमंत्र्यांविरोधातील असंतोष ग्राऊंड लेव्हलवरुन कळतो, तेव्हा तो अशा बदलाची मागणी करतो.

तर भाजप प्रत्येक निवडणुकीपूर्वी गुजरातमध्ये मुख्यमंत्री बदलते का?
1995 मध्ये भाजप पहिल्यांदा गुजरातमध्ये सत्तेवर आले. त्यावेळी केशुभाई पटेल राज्याचे मुख्यमंत्री झाले. केवळ 221 दिवसांनंतर सुरेश मेहता यांना त्यांच्या जागी मुख्यमंत्री बनवण्यात आले. वास्तविक शंकरसिंह वाघेला आणि दिलीप पारिख यांचा गट वाघेला यांना मुख्यमंत्री बनवण्याची मागणी करत होता. त्यांचे बंड दडपण्यासाठी मेहतांना केशुभाईंच्या जागी मुख्यमंत्री बनवण्यात आले. भाजपचा हा निर्णयही फारसा चालला नाही. एका वर्षानंतर, वाघेला बंड करून वेगळे झाले आणि भाजप सरकार पडले. वाघेला मुख्यमंत्री झाले पण तेही कार्यकाळ पूर्ण करू शकले नाहीत.

1998 मध्ये मध्यावधी निवडणुका झाल्या आणि भाजपा 182 पैकी 117 जागा जिंकून पुन्हा सत्तेवर आली. यावेळी केशुभाई पटेल मुख्यमंत्री झाले. केशुभाई यावेळीही त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण करू शकले नाहीत. 2002 च्या निवडणुकीच्या एक वर्ष आधी, भाजप हायकमांडने त्यांच्या जागी नरेंद्र मोदींना मुख्यमंत्री बनवले. मोदींच्या नेतृत्वाखाली भाजपने 2002 च्या निवडणुका जिंकल्या. मोदी हे भाजपचे पहिले मुख्यमंत्री होते ज्यांनी एक नव्हे तर दोन वेळा कार्यकाळ पूर्ण केला. 2014 मध्ये पंतप्रधान होईपर्यंत मोदी गुजरातचे मुख्यमंत्री होते. पण, मोदींनी केंद्रीय राजकारणात प्रवेश केल्यानंतर भाजप पुन्हा त्याच पॅटर्नवर परतला आहे. ज्यात निवडणुकीच्या सुमारे एक वर्ष आधी मुख्यमंत्री बदलला जातो.

मग हे फक्त गुजरातमध्ये घडते का?
असे नाही. हे अलीकडच्या काही उदाहरणांवरून समजले जाऊ शकते. उत्तराखंडप्रमाणे मार्च 2022 मध्ये निवडणुका आहेत. त्याच्या जवळपास एक वर्ष आधी भाजपने त्रिवेंद्र सिंह रावत यांची जागा घेऊन तिरथ सिंह रावत यांना मुख्यमंत्री केले. तिरथ रावत यांची बदली अवघ्या 114 दिवसांत झाली. त्यांच्या जागी पुष्कर धामी यांना मुख्यमंत्री करण्यात आले. कर्नाटकातही, बसवराज बोम्मई यांना अलीकडेच व्ही. एस. येडियुरप्पा यांच्या जागी मुख्यमंत्री बनवण्यात आले आहे. मे 2023 मध्ये कर्नाटकातही निवडणुका होणार आहेत.

ही भाजपची कार्यशैली आहे की इतर पक्षांमध्येही ही प्रथा आहे?
गुजरातविषयी बोलायचे झाले तर 1957 मध्ये झालेल्या दुसऱ्या विधानसभा निवडणुकीनंतर एका विधानसभा कार्यकाळात एकापेक्षा जास्त मुख्यमंत्री असण्याची प्रथा सुरू झाली होती. दुसऱ्या विधानसभेच्या वेळी काँग्रेसकडे तीन मुख्यमंत्री होते. चौथ्या विधानसभेतही काँग्रेसने निवडणुकीपूर्वी मुख्यमंत्री बदलला होता. पाचव्या विधानसभेत तीन मुख्यमंत्री होते. तथापि, प्रत्येक वेळी वेगळ्या पक्षाचा नेता मुख्यमंत्री झाला. सोलंकी 1980 ते 1985 पर्यंत मुख्यमंत्री होते. सोलंकी यांच्याकडे सर्वात कमी वेळ मुख्यमंत्री राहण्याचा विक्रमही आहे. 1989 मध्ये ते फक्त 83 दिवसांसाठी मुख्यमंत्री झाले. मुख्यमंत्री म्हणून पाच वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करणारे नरेंद्र मोदी हे सोलंकीनंतर गुजरातचे तिसरे नेते होते. मोदींनी हा करिष्मा दोनदा केला.

असे नाही की हा ट्रेंड फक्त गुजरात किंवा भाजपमध्ये आहे. अशी अनेक उदाहरणे देशातील उर्वरित राज्यांमध्ये आणि काँग्रेसमध्येही आहेत ज्यात निवडणुकीपूर्वी मुख्यमंत्री बदलले गेले.

सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की जर रुपाणी यांनी राजीनामा दिला तर पुढील मुख्यमंत्री कोण असतील?
भाजपने उद्या गांधीनगरमध्ये विधिमंडळ पक्षाची बैठक बोलावली आहे, ज्यात नवीन मुख्यमंत्री निवडला जाऊ शकतो. केंद्रीय आरोग्य मंत्री मनसुख मंडाविया , केंद्रीय मत्स्यव्यवसाय आणि पशुसंवर्धन मंत्री पुरुषोत्तम रूपाला, गुजरातचे उपमुख्यमंत्री नितीन पटेल आणि गुजरात भाजपचे अध्यक्ष सीआर पाटील यांची नावे नवीन मुख्यमंत्र्यांच्या शर्यतीत आहेत. त्यामध्ये मंडाविया यांचे नाव आघाडीवर असल्याचे सांगितले जात आहे.

बातम्या आणखी आहेत...