आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

तो सीटजवळ आला, झिप उघडली आणि लघवी करू लागला:एअर इंडियाने नियमांनी कारवाई केली असती तर काय शिक्षा झाली असती?

एका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

न्यूयॉर्क-दिल्ली फ्लाइटमध्ये एका महिलेवर लघवी करणाऱ्या पुरुषाची एअर इंडियाच्या कर्मचार्‍यांनी पीडितेशी पुन्हा भेट घडवून दिली जेणेकरून तो माफी मागू शकेल आणि अटकेपासून वाचू शकेल. 4 जानेवारीला नोंदवलेल्या एफआयआरसोबत जोडलेल्या पत्रातून महिलेचा हा अनुभव समोर आला आहे. महिलेच्या पत्रात अशा अनेक गोष्टी आहेत ज्यामुळे एअर इंडियाच्या कर्मचाऱ्यांवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

आधी जाणून घ्या पीडित महिलेसोबत काय झाले? मग या प्रकरणात एअर इंडियाने कुठे चूक केली आणि सर्वकाही नियमानुसार झाले असते तर दोषीला काय शिक्षा झाली असती? हे सांगू...

काय आहे संपूर्ण प्रकरण...

26 नोव्हेंबर 2022 ची गोष्ट आहे. एअर इंडियाचे विमान क्रमांक 102 हे न्यूयॉर्कहून दिल्लीला रवाना झाले. यामध्ये मद्यधुंद अवस्थेत एका व्यक्तीने आपल्या पँटची झिप उघडून बिझनेस क्लासमध्ये बसलेल्या महिलेवर लघवी केली. यावेळी महिलेने त्याला थांबवण्याचा प्रयत्न केला, मात्र तो त्याचे लिंग बाहेर काढून तिथेच उभा राहिला.

तेथे बसलेल्या प्रवाशांनीही त्या व्यक्तीला लघवी करताना पाहिले. दुसऱ्या प्रवाशांनी त्याला तिथून जाण्यास सांगेपर्यंत तो माणूस तिथून हलला नाही. जेव्हा महिलेने क्रूला सांगितले की तिचे कपडे, शूज आणि बॅग लघवीने भिजली आहे, तेव्हा क्रू मेंबरनी तिला कपडे आणि चप्पल देऊन तिच्या सीटवर बसण्यास सांगितले. महिलेने त्या सीटवर बसण्यास नकार दिल्यावर तिला नॉर्मल क्लासमध्ये जागा देण्यात आली.

महिलेचा दावा आहे की, 'मी ताबडतोब त्या व्यक्तीच्या अटकेची मागणी केली, परंतु क्रूने सांगितले की त्याला माफी मागायची आहे. यानंतर, त्या व्यक्तीला पुन्हा माझ्यासमोर हजर करण्यात आले. मला त्याचे तोंडही बघायचे नाही असे मी स्पष्ट सांगत होते. तो रडायला लागला, माफी मागितली आणि मला पोलिस तक्रार न करण्याची विनंती केली. मी त्रस्त झाले होते म्हणून अटकेचा आग्रह धरला नाही.'

नंतर महिलेने टाटा समूहाच्या चेअरमनकडे तक्रार केल्यावर हे प्रकरण पुन्हा एकदा उजेडात आले.

एअर इंडियाने सांगितले की, महिलेकडून मिळालेल्या तक्रारीच्या आधारे विमान उतरल्यानंतर दोन्ही पक्षांमध्ये लेखी समझोता झाला. त्यानंतरच आरोपीला जाऊ दिले. एक अंतर्गत समिती स्थापन करण्यात आली होती, त्याच्या शिफारशीनुसार त्या व्यक्तीवर 30 दिवस प्रवास बंदी घालण्यात आली आहे.

दिल्ली पोलिसांनी सांगितले की, त्यांना 28 डिसेंबर 2022 रोजी एअर इंडियाकडून तक्रार मिळाली होती. 4 जानेवारी 2023 रोजी महिलेशी बोलल्यानंतर पोलिसांनी याप्रकरणी गुन्हा दाखल केला आहे.

अशा कृत्यासाठी जे काही केले गेले आहे, ते खूप उशिरा आणि अपुरे आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. प्रवाशाने प्रवासी नियमांचे उल्लंघन केले आहे. हा गुन्हा आहे. या संपूर्ण प्रकरणात पायलट हा गुन्हेगार आहे, कारण क्रू मेंबर त्याच्याकडूनच सूचना घेतात.

आता 6 प्रश्नांमध्ये जाणून घ्या, विमान प्रवासात प्रवाशांच्या वागणुकीबाबत काय नियम आहेत…

प्रश्‍न-1: मद्यपान आणि वाईट वर्तणूक याबाबत काय नियम आहेत?

उत्तर: नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय म्हणजेच DGCA ही सरकारची नियामक संस्था आहे, जी नागरी उड्डाणांचे नियमन करते. यामध्ये प्रामुख्याने विमान अपघात आणि इतर घटनांचा तपास केला जातो.

DGCA भारतीय विमान नियम, 1937 च्या तरतुदी 22, 23 आणि 29 नुसार विमानात गोंधळ घालणे, जास्त मद्यपान किंवा शिवीगाळ केल्यावर प्रवाशांना प्रवास करण्यापासून रोखले जाऊ शकते किंवा त्यांना विमानातून उतरवले जाऊ शकते.

तरतुद 23 मध्ये असे म्हटले आहे की जर अल्कोहोल किंवा ड्रग्सच्या नशेत प्रवासी विमान किंवा एखाद्या व्यक्तीची सुरक्षितता धोक्यात आणत असेल तर त्याला विमानातून बाहेर काढले जाऊ शकते.

प्रश्न-2: हे नियम परदेशात हवाई प्रवासादरम्यानही लागू होतात का?

उत्तर: हे नियम भारतात येणाऱ्या सर्व आंतरराष्ट्रीय विमानांना लागू होतात. या प्रकरणात डीजीसीएचे सर्व नियम लागू होतील. जर घटना परदेशात घडली असेल आणि एअरलाइनही परदेशी असेल तर हे नियम लागू होणार नाहीत.

प्रश्‍न-3 : विमानात दारू पिऊन गोंधळ घातल्यास कोण कारवाई करते?

उत्तरः सर्वोच्च न्यायालयाचे वरिष्ठ अधिवक्ता विराग गुप्ता म्हणतात की अशा प्रकरणांमध्ये कारवाईचा निर्णय जागेनुसार केला जातो. म्हणून...

  • विमानतळावरील घटनेच्या बाबतीत, संबंधित पोलिस स्टेशन किंवा जबाबदार सुरक्षा एजन्सी.
  • विमानतळावर उभ्या असलेल्या विमानासंदर्भात DGCA.
  • एखाद्या देशाच्या हवाई हद्दीत त्या देशाच्या कायद्यानुसार.

12 नॉटिकल मैलांपासून दूर आंतरराष्ट्रीय अवकाशात विमान असेल तर अनेक देशांचे कायदे लागू होऊ शकतात.

  • जेथे विमान नोंदणीकृत आहे
  • विमान कुठे जात आहे
  • पीडिताचा देश
  • आरोपी ज्या देशाचा आहे
  • क्रू आणि कर्मचाऱ्यांचा देश

प्रश्न-4: काही आंतरराष्ट्रीय नियम देखील आहेत का?

उत्तर: आंतरराष्ट्रीय प्रकरणांत विविध देशांतील समन्वय आणि असे गुन्हे थांबवण्यासाठी आंतरराष्ट्री नागरी विमान वाहतूक संघटना म्हणजेच ICAO ची स्थापना झाली आहे. या अंतर्गत अनेक आंतरराष्ट्रीय करार झाले आहेत.

  • 1944 शिकागो करार
  • 1963 टोकियो करार
  • 1958 जिनिव्हा करार- यानुसार आंतरराष्ट्रीय सीमा निश्चित केली जाते.
  • 1971 मॉन्ट्रियल करार
  • 1979 न्यूयॉर्क करार

हे काही उदाहरणांवरूनही समजून घेतले जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, 2013 मध्ये पाकिस्तान एअरलाइन्सच्या पायलटने जास्त दारू प्यायली होती, मात्र त्याच्यावर ब्रिटनच्या कायद्यानुसार कारवाई करण्यात आली होती. अपहरण प्रकरणातील आरोपी, पीडित, विमान आणि कर्मचारी यांच्यानुसार सर्व देश त्यांच्या कायद्यानुसार कारवाई करण्याचा प्रयत्न करतात आणि वाद झाल्यास आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात म्हणजे ICJ मध्ये निर्णय घेतला जातो.

भारतात 2017 मध्ये नो फ्लाय लिस्ट अंतर्गत कारवाई सुरू झाली, यासाठी DGCA नियामक बनले आहे.

प्रश्न-5: सरकार अशा प्रवाशाला विमानाने प्रवास करण्यापासून रोखू शकते का?

उत्तरः 2017 मध्ये नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करताना, नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाने वारंवार गैरवर्तन करणाऱ्या प्रवाशांना नो-फ्लाय लिस्टमध्ये टाकण्याबाबत म्हटले होते. जगातील अनेक देशांमध्ये ही व्यवस्था आहे. यामध्ये गैरवर्तन करणाऱ्या किंवा हिंसाचार करणाऱ्या हवाई प्रवाशांना नो-फ्लाय लिस्टमध्ये टाकले जाते.

या यादीत येण्याचा अर्थ असा आहे की ती व्यक्ती पुन्हा त्या एअरलाइनसह प्रवास करू शकत नाही. ही बंदी कायमची किंवा काही वर्षे किंवा महिन्यांसाठी असू शकते. या नियमानुसार सध्या 30 दिवसांसाठी बंदी घालण्यात आली आहे.

भारताच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाने वाईट वर्तनाची 3 श्रेणींमध्ये विभागणी केली आहे. या अंतर्गत, बंदीची मर्यादा 3 महिने ते 2 वर्षांपर्यंत किंवा अनिश्चित काळासाठी देखील असू शकते.

1. चुकीचे हावभाव, शिवीगाळ करणे आणि मद्यपान करणे. असे करणाऱ्या प्रवाशांवर तीन महिन्यांसाठी बंदी घातली जाऊ शकते.

2. ढकलणे, लाथ मारणे, अयोग्यरित्या स्पर्श करणे यासारखे शारीरिक अपमानास्पद वर्तन. असे करणाऱ्या प्रवाशांवर 6 महिन्यांची बंदी घातली जाऊ शकते.

3. विमानाचे नुकसान करणे, एखाद्याला जीवे मारण्याची धमकी देणे आणि प्राणघातक हल्ला करणे यासारख्या गुन्ह्यांचा समावेश आहे. असे करणाऱ्या प्रवाशांवर किमान 2 वर्षे किंवा अनिश्चित काळासाठी बंदी घातली जाऊ शकते.

यासाठी पायलट-इन-कमांडला याबाबत एअरलाइन्स अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करावी लागते. त्यानंतर अंतर्गत समिती 10 दिवसांत त्याची चौकशी करते. त्यानंतर प्रवाशाच्या वर्तनाचे गांभीर्य ठरवले जाते.

तपास सुरू असताना, अशा लोकांवर 10 दिवसांसाठी बंदी घातली जाऊ शकते. तपासाच्या निकालानंतर, एअरलाइन त्या व्यक्तीला नो-फ्लाय लिस्टमध्ये ठेवू शकते.

प्रश्न-6: ​​नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय या घटनेची चौकशी करू शकते का?

उत्तरः होय, कारण भारतात येताना विमानात ही घटना घडली होती आणि हे विमान भारताचे होते. अशा परिस्थितीत भारताचे विमान वाहतूक मंत्रालय या प्रकरणाची चौकशी करू शकते. यामुळेच डीजीसीएने या प्रकरणी एअर इंडियाकडून 2 आठवड्यांत उत्तर मागितले आहे. तसेच कोणतीही कारवाई न करता आरोपींला सोडून देणे ही अव्यावसायिक वृत्ती असल्याचे सांगितले आहे.

आता शेवटी जाणून घ्या की FIR नंतर महिलेवर लघवी करणाऱ्याला कोणत्या कलमांमध्ये शिक्षा होऊ शकते?

सर्वोच्च न्यायालयाचे वकील विराग गुप्ता यांनी सांगितले की, आयपीसीचे एकूण 4 कलम आणि भारतीय विमान कायद्याच्या कलम 23 अंतर्गत गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

IPC चे कलम 294: सार्वजनिक ठिकाणी अश्लील कृत्य करणे, अश्लील गाणी गाणे किंवा महिलेचा विनयभंग करणारे शब्द वापरणे हा गुन्हा आहे. यासाठी 3 महिन्यांची शिक्षा आणि दंड होऊ शकतो. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निर्णयानुसार खासगी ठिकाणी अश्लील कृत्ये करणे हा आयपीसी अंतर्गत गुन्हा मानला जाऊ शकत नाही.

सर्व प्रवासी फ्लाइटमध्ये प्रवास करतात म्हणून ते सार्वजनिक ठिकाण मानले जाऊ शकते. दुसऱ्या एका निकालात सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले होते की, गुन्हा सिद्ध करण्यासाठी असभ्य वर्तनाचा तसेच दुसऱ्याचा छळ केल्याचा पुरावा असावा.

IPC चे कलम 354: कोणत्याही महिलेच्या विनयशीलतेला धक्का पोहोचवण्यासाठी केलेला हल्ला किंवा गुन्हेगारी कृत्य हा IPC च्या कलम 354 नुसार गुन्हा आहे. लैंगिक छळाच्या या गुन्ह्यासाठी किमान एक वर्षाच्या शिक्षेसह दंडही होऊ शकतो. हा दखलपात्र गुन्हा आहे.

IPC चे कलम 509: महिलेच्या लज्जेचा अनादर करण्याच्या हेतून एखादी गोष्ट म्हणणे किंवा प्रदर्शित करणे ज्याने त्या महिलेच्या गोपनीयतेचे उल्लंघन होईल. यानुसार हा गुन्हा मानला जाऊ शकतो. यामध्ये एक वर्ष ते 3 वर्षांपर्यंत शिक्षा होऊ शकते. हा जामीनपात्र आणि दखलपात्र गुन्हा आहे.

IPC चे कलम 510: जो कोणी, नशेच्या अवस्थेत, कोणत्याही सार्वजनिक ठिकाणी गैरवर्तन करतो आणि दुसर्‍याला त्रास देतो, त्याला 24 तासांपर्यंत कारावासाची आणि दंडाची शिक्षा होऊ शकते.

विराग म्हणाले की, एफआयआरमध्ये नमूद केलेल्या कलमांनुसार अटक आणि तपास केला जाईल. अशा प्रकरणांमध्ये सामान्यतः जामीन मंजूर केला जाऊ शकतो, परंतु पुराव्यांशी किंवा साक्षीदारांशी छेडछाड होण्याची शक्यता असल्यास, दंडाधिकारी जामीन देण्यास नकार देऊ शकतात.

बातम्या आणखी आहेत...