Home >> Editorial >> Columns

Columns

  • महाराष्ट्र दुग्धोत्पादनातील अग्रेसर राज्य म्हणून पुढे आलेले आहे. सहकारी तत्त्वावरील दुग्धोत्पादन संस्थांचे गेल्या काही वर्षांपर्यंत या क्षेत्रावर पूर्ण वर्चस्व होते. पण अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने युक्त असे खासगी उद्योगसमूहही आता दुग्धोत्पादनाच्या क्षेत्रात आले आहेत. दुग्धनिर्मितीच नव्हे तर दुधापासून अन्य पदार्थ तयार करण्याच्या क्षेत्रातही महाराष्ट्र हे एक अग्रेसर राज्य राहिलेले आहे. चीज, आइस्क्रीम, र्शीखंड, दूधभुकटी, लोणी यासारखे पदार्थ बनवण्याचे कारखाने महाराष्ट्रात सुरू...
    July 6, 04:08 AM
  • सांप्रतकालात महाराष्ट्रीय राजकारणात बटाटावड्याला अत्यंत स्वादिष्ट दिवस आले आहेत. शिव वडा आणि छत्रपती वडा यांच्यात टपरी तसेच स्टॉलयुद्ध सुरू आहे. या युद्धात शिवसेना आणि स्वाभिमान संघटना यांनी मुंबईभर रणांगण केले आहे. अजूनही काही पक्ष, संघटना आणि स्वयंभू गट आहेत ज्यांचे वडा सैन्य असेल किंवा जमवाजमव सुरू असेल. शहरी स्वयंरोजगार क्षेत्रातील तसेच प्रचलित शिक्षणव्यवस्थेने कटाक्षाने बाहेर ठेवलेले तरुण हेच या वडा क्षेत्राचे खरे तारक आणि पोशिंदे असतात. अशा र्शमिकांच्या जिवावर कोणीही...
    July 6, 04:01 AM
  • घरात आणि घराबाहेर नको तो बाईचा जन्म असे वाटण्यासारखी परिस्थिती सतत राहिली तर आईवडिलांना व सगळ्याच कुटुंबाला मुलगी हवीहवीशी कशी वाटेल? लिंगनिदान चाचणी करणारे डॉक्टर तर कसाई आहेतच, पण या कसायाला गाय सहजासहजी धार्जिणी झालेली नाही. तिला कसायाच्या दारात ढकलले जात आहे. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी असलेल्या परळीच्या महादेवाला वैजनाथ म्हणजे वैद्यनाथ म्हणतात. वैद्यनाथ हा वैद्यांचा वैद्य, माणसाच्या सर्व पीडा तो हरण करू शकतो. देशभरातून भक्तांची परळीकडे रीघ लागते ती त्यामुळेच. त्यात मूल होऊ दे...
    July 4, 11:35 PM
  • किनवट हा दुर्गम आणि आदिवासीबहुल भाग. महाराष्ट्राचे शेवटचे टोक. याच कारणाने विकासापासून वंचित. आता कोठे विकास काही प्रमाणात झिरपण्यास सुरुवात झाली आहे. परंतु तोही कूर्मगतीने. म्हणजे किती? जिल्ह्याचे ठिकाण नांदेड ते किनवट हे अंतर १५० कि.मी. पण ते पार करण्यासाठी एस.टी. बसला तब्बल पाच तास लागतात. याच गतीने सध्या किनवटचा विकास सुरू आहे. किनवट प्रशासकीयदृष्ट्या मराठवाड्यात, पलीकडे विदर्भातील यवतमाळची हद्द तर अवघ्या ५० कि.मी.वर आंध्र प्रदेशातील आदिलाबाद गाव. कापसाची मोठी बाजारपेठ असणारं. किनवट...
    July 4, 11:32 PM
  • खाण व्यवसायामुळे एकेकाळचे समृद्ध पर्यावरणीय जीवन आता कसे उद्ध्वस्त होते आहे, हे दाखवणा-या दोन डॉक्युमेंटरी नुकत्याच प्रदर्शित झाल्या. सायमन चेंबर्स हा ब्रिटिश तरुण आणि परंजॉय गुहा ठाकुरता या दोघांच्याही डॉक्युमेंटरी आपापल्या परीने खाणविश्वाच्या दहशतीचा वेध घेण्याचा प्रयत्न करतात.ओरिसातील नियमगिरी टेकड्यांच्या परिसरात वेदान्त या बहुराष्ट्रीय खाण कंपनीने माजवलेला धुमाकूळ सायमनने काऊबॉइज इन इंडियाच्या माध्यमातून चित्रित केला आहे. त्याच्या नजरेतून हे उपेक्षितांचे जग पाहताना...
    July 3, 11:15 PM
  • मुंबईतील अंधेरी या उपनगरातल्या भवन्स कॉलेजजवळ एक छोटेसे तळे आहे. काळोख पसरू लागला की तिथे वटवाघळे येऊ लागतात. एक एक करून...पाहणा-याच्या नकळत. फ्लाइंग फॉक्स जातीची ही मोठ्ठी वटवाघळं उडताउडताच पाणी पितात. त्यांच्या या हालचालींमुळे पाण्यावर उठणारे तरंग...पाण्याचा होणारा आवाज...सगळं अद्भुत वाटू लागतं. वटवाघळांविषयी सर्वसाधारणपणे आपल्या मनात बरेचसे गैरसमज असतात. त्यांचा संबंध मृत्यू, आजार, भूतपिशाच अशा गोष्टींशी जोडला जातो. माणसांच्या मानेत सुळे घुसवून रक्त पिणा-या व्हॅम्पायरच्या रूपात...
    July 3, 11:14 PM
  • भांडवलशाही मुक्त अर्थव्यवस्थेत समाजाला आवश्यक असलेल्या प्रत्येक सेवा-सुविधेकडे बाजारपेठीय दृष्टिकोनातून पाहिले जाते. देशपातळीवरच नव्हे, तर जागतिक स्तरावर महत्त्वाचे आर्थिक केंद्र बनत असलेल्या पुण्यात शिक्षणाकडे एक बाजारपेठ म्हणून पाहिले जात आहे. यामुळेच प्राथमिक शिक्षणापासून महाविद्यालयीन विद्यापीठीय शिक्षणापर्यंतचा प्रत्येक अभ्यासक्रम हा पैशाच्या, फीच्या भाषेत मोजला जातोय. जुन्या पुण्यात १९७०पर्यंत एखादी नवीन शाळा सुरू केली की शाळाचालक, शिक्षक हे घरोघरी जाऊन मुले गोळा...
    July 2, 11:49 PM
  • दुस-या बंडाच्या वेळेस पक्ष आणि संघ अशा दोन्ही पातळ्यांवरून मुंडे यांना पाठिंबा न देण्याचीच भूमिका घेतली गेली. पक्षापेक्षा मुंडे मोठे नाहीत आणि मुंडे यांच्या मनाला येईल त्याप्रमाणे ते पक्षाला वेठीस धरू शकत नाहीत असाच संदेश या निमित्ताने मुंडे यांना देण्यात आलेला आहे. मुंडे यांचे काँग्रेस प्रवेशाचे मनसुबे काँग्रेसजनांनी उधळून लावल्यावर तर भाजपश्रेष्ठी मुंडेंबद्दल अतिआक्रमक झाले आणि मुंडेंचे बंड मग केवळ बंडाची हूलच ठरले.मुंडेंचे ते खरेच बंड होते का, ती केवळ बंडाची हूल होती? मुंडे...
    July 2, 11:46 PM
  • तेलावरून युद्ध होणार, तेलाचा ताबा मिळविण्यासाठी सर्व संघर्ष चालले आहेत, असे म्हणता म्हणता असेच एखादे संशोधन ऊर्जाक्षेत्राची दिशाच बदलून टाकेल आणि उन्हाळा, हिवाळा आणि पावसाळ्यातही ऊन पडण्यापर्यंत भारतात आणि त्यातही महाराष्ट्रातल्या उजाड माळरानांवर वीज पिकायला लागेल! माउंट अबू येथील ब्रह्मकुमारी विश्वविद्यालयात साधारण आठ वर्षांपूर्वी माध्यमांसंबंधीच्या एका कार्यक्रमांसाठी मला जाण्याची संधी मिळाली होती. तेथील आध्यात्मिक वातावरण, हवामान, सुंदर इमारती, बागा आणि एकतर व्यवस्थेने...
    July 2, 11:43 PM
  • पोलिसांच्या ताब्यात असलेल्या एका इस्रायली ड्रग माफियाच्या मैत्रिणीने थेट गृहमंत्री रवी नाईक यांचा मुलगा अमली पदार्थांच्या व्यवसायात सामील असल्याचा आरोप केला होता. पोलिसांनी ना तिची चौकशी केली, ना गृहमंत्र्यांनी तिच्यावर बदनामीचा खटला भरला. उलट काही दिवसांनंतर तो ड्रग डीलर जामिनावर सुटून सहिसलामत आधी गोव्याबाहेर आणि पुढे देशाबाहेर गायब झाला! महाराष्ट्रातही याहून वेगळी परिस्थिती नसेल. रायगडपाशी झालेल्या पार्टीचे कवित्व हेच सांगत आहे.सुबत्ता दाराशी लोळत असलेल्या तरुणाईला कधी...
    July 2, 11:40 PM
  • काही आठवड्यांपूर्वी राजमोहन गांधींचा मला फोन आला. मला आणि माझी पत्नी उषा हिला तुम्हाला भेटण्याची इच्छा आहे; तुम्हाला सवड असेल त्याप्रमाणे आम्ही येऊ, असे ते म्हणाले. अशा फोनचा कोणत्याही भारतीयाला गर्व वाटेल - तसा तो मलाही वाटला, की बापू गांधींचा नातू आणि सी. राजगोपालाचारींचा वारसदार मला भेटू इच्छितो. मी दोघांनाही दुस-या दिवशी संध्याकाळी ७ वाजता मद्यपानासाठी घरी बोलावले. ते नेमक्या वेळेला घरी आले, पण मी देऊ केलेले मद्य मात्र त्यांनी नाकारले ...कारण ते दोघेही न-मद्य-व्रती होते. मी त्यांना सरबत...
    July 1, 11:37 PM
  • भारतीय अॅथलेटिक्स क्षेत्राला सध्या जबरदस्त हादरे बसताहेत. राष्ट्रकुल क्रीडा महोत्सवातील घोटाळ्यासाठी जबाबदार धरण्यात आलेले पदाधिकारी सध्या जेलमध्ये आहेत. भारतीय अॅथलिट अलीकडे आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये प्रकर्षाने चमकायला लागले होते. आॅलिम्पिक, आशियाई, राष्ट्रकुल अशा आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये पदके पटकावत होते किंवा अंतिम फेरीपर्यंत धडक मारीत होते. भारतीय अॅथलेटिक्स महासंघाच्या योजनाबद्ध प्रशिक्षण कार्यक्रमांना अनेक वर्षांनंतर आता कुठे फळे लागत होती. तोच बुधवारी मनदीप...
    July 1, 11:26 PM
  • वसंतराव नाईक हरितक्रांतीचे प्रणेते होते. नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकयांनी आधुनिक शेती करावी, कारखानदारी उभारावी, असे त्यांचे मत होते. दुष्काळ व पाणीटंचाई निवारण - पुराणात गरिबांचा कैवार म्हणवून घेणाऱ्या दंतकथा आम्ही ऐकल्या आहेत. परंतु लाखो लोकांना अन्नधान्य, औषध, पाणी, जनावरांना चारा, पाण्याची रात्रंदिवस काळजी वाहणारी वसंतराव नाईकांशिवाय दुसरी व्यक्ती आम्हाला कोणी दिसली नाही.. मानवतेच्या न्यायासाठी समतोल साधण्यासाठी झुंज देणारे जे महामानव झाले त्यात वसंतराव नाईकांचे नाव...
    July 1, 02:32 AM
  • महाराष्ट्र पोलिसांना नागरिक ज्योतिर्मय डे यांचे रक्षण करता आले नाही तर ते पत्रकार ज्योतिर्मय डे यांचे रक्षण कसे करू शकले असते, हा प्रश्न सामान्य माणसांना पडला तरी गृहमंत्री आर. आर. पाटील व मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांना त्याची खात्री आहे. गरज आहे फक्त एका नव्या कायद्याची काठी पोलिसांच्या हाती देण्याची. मात्र प्रत्येक औषधावर उतारा हवाच म्हणत त्या कायद्यातच प्रतिबंधक कलम घुसवणार की पत्रकाराच्याही विरोधात हल्लेखोरांची जी काही तक्रार राहील तिची पण म्हणे चौकशी करू या. घ्या. म्हणजे जो...
    July 1, 02:30 AM
  • देशामध्ये ज्यांच्या हातांना रोजगार उपलब्ध आहे त्यांच्यापैकी निम्म्या लोकांचा स्वत:चा व्यवसाय आहे, असे या संदर्भात नॅशनल सॅम्पल सर्व्हे ऑफिसने (एनएसएसओ) अलीकडेच प्रसिद्ध केलेल्या आकडेवारीवरून दिसते. त्यानुसार देशातील ५१ टक्के लोकांचा स्वत:चा व्यवसाय आहे. त्याचप्रमाणे १५.५ टक्के लोक दैनंदिन रोजंदारीवर कामे करतात तसेच ३३.५ टक्के लोक सर्वसाधारण मजूर आहेत. स्वयंरोजगारक्षम असलेल्या लोकांची संख्या ग्रामीण भागात जास्त असून त्याची टक्केवारी ५४. २ टक्के इतकी भरते, तर शहरी भागात हेच प्रमाण...
    June 30, 03:11 AM
  • स्त्री आणि पुरुष यांच्यातील परस्परपूरक नातेसंबंध निसर्गसुलभ असल्याची समजूत अगदी प्राचीन काळापासून तेवत ठेवण्यात आली आहे. हे संबंध निसर्गसुलभ असले तरी एकीकडे ते वंशवृद्धीने प्रेरित आहेत, तर दुसरीकडे माझाच वंशविस्तार व्हायला हवा (अन्य जन-जमातीचा नको!) अशा वर्चस्ववादाने पीडित आहेत. स्वाभाविकच असे दिसून येते की या संघर्षमय प्रक्रियेत आणि क्रमात स्त्री-पुरुषांमधील परस्परपूरक गणलेले संबंध प्रत्यक्षात परस्परवेधी नातेसंबंध ठरले. आज तर या नात्यांनी परस्पर-भेदक असे सामाजिक संघर्ष निर्माण...
    June 30, 03:09 AM
  • अगदी अलीकडेपर्यंत शहरात फ्लॅट संस्कृतीत राहणारे उच्च आणि मध्यमवर्गीय लोक भाकरीकडे गरिबांचे किंवा गावाकडचे खाणे म्हणून पाहत असत. मराठी चित्रपटांमधूनही ग्रामीण भागातील नायिका किंवा आई नायकाला भाकर खाऊन घे पटदिशी असा आग्रह करत; तर शहरी नायिका मात्र पोळी किंवा चपाती खाऊन घे म्हणत असे. म्हणूनच कदाचित गावाकडे गेलं की शेतावर जाऊन हातावर भाकरी घ्यायची, बुक्कीने कांदा फोडायचा, वांग्याचं भरीत, सोबत हिरवी मिरची असा बेत हे शहरी लोक आवडीने करत. तसा जणू ट्रेंडच आला होता. हळूहळू हा ट्रेंड बदलतोय आणि...
    June 29, 03:06 AM
  • जंगलात माकडं जशी झाडांच्या फांद्यांवरून सहजगत्या झोके घेतात त्याच स्वाभाविकपणे उंच झोक्यांवरून झुलणारी सर्कशीतली माणसं सध्या तिशीच्या पुढे असणाऱ्या सर्वांनीच लहानपणी अनेकदा पाहिलेली असतात. या रंगीबेरंगी, चमचमणारे तंग कपडे घालून झुलणाऱ्या कलाकारांच्या अंगात जणू हाडे नसतात असे वाटायला लावणाऱ्या लवचीक हालचाली, त्यातला ताल, श्वास रोखून या कसरती पाहताना प्रेक्षकांना येणारा ताण घालवण्यासाठी अचानक विदूषकाने खाली मारलेली उडी या साऱ्यात रमला नाही असे लोक फारच कमी. मृत्युगोल, ग्लास...
    June 29, 03:03 AM
  • निर्मलकुमार फडकुलेंच्या संस्कृत साहित्याच्या प्रगाढ अध्ययनातून त्यांचा व्यासंगही नैसर्गिकरीत्या अभिव्यक्त होई. डॉ. फडकुले यांच्या पाचव्या स्मृतिदिनानिमित्त (28 जून) त्यांचे हे पुण्यस्मरण.डॉ. निर्मलकुमार फडकुले हे मराठीचे भाषाप्रभू असले तरी त्यांचा अनेक भाषांचा व्यासंग लक्षणीय होता. पंडितजी-त्यांचे वडील स्वत:च संस्कृततज्ज्ञ होते, संस्कृत पंडित होते. अनेक संस्कृत ग्रंथांचा त्यांनी अनुवाद केला होता. हा वारसा म्हणजे निर्मलकुमारांच्या घराण्याचा वारसा होता. पंडितजी पहाटेच उठून...
    June 28, 02:16 AM
  • म्यानमारमध्ये सध्या चीनने मोठ्या प्रमाणावर लक्ष घातले आहे. चीनकडून गुंतवणुकीचा ओघ या देशाकडे वळविला जात असून तेथील अनेक विकास प्रकल्पांची कामे चीनकरवीच मार्गी लावण्यात येत आहेत. याचा मागोवा घेऊन भारताने म्यानमारकडे लक्ष द्यायला हवे.१९३७ सालापर्यंत म्यानमार हा ब्रिटिश इंडिया राजवटीचा भाग होता. म्यानमार व भारतामध्ये प्रथमपासून एक आगळे सांस्कृतिक नाते आहे. म्यानमारमधील राजकीय व सांस्कृतिक स्थिती ही विलक्षण गुंतागुंतीची आहे. म्यानमारमधील लष्कराकडे तेथील सरकार, प्रशासनाची सारी...
    June 28, 02:13 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED