आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

दिव्य मराठी एक्सप्लेनर:आतापर्यंत अफगाणिस्तानचा अभेद्य किल्ला असलेले पंजशीर खोरे तालिबानसमोर किती काळ टिकेल? त्यांना आंतरराष्ट्रीय पाठिंबा मिळेल का?

2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

अफगाणिस्तान आता तालिबान्यांच्या ताब्यात गेली आहे. मात्र राजधानी काबुलपासून 125 किमी दूर असलेली पंजशीर घाटी अजूनही स्वतंत्र आहे. अफगाणिस्तानचा हा भाग अजूनही तालिबानच्या हातात आलेला नाही. पंजशीर खोरे फार पूर्वीपासून तालिबानच्या विरोधाचा गड आहे. सोव्हिएत युनियनविरुद्ध लढणाऱ्या मुजाहिदीनचा नेता अहमद शाह मसूदने या खोऱ्याला आपला गड बनवला आहे.

20 वर्षांपूर्वी जेव्हा तालिबानने अफगाणिस्तानचा ताबा घेतला होता, तेव्हा पंजशीर घाटीने स्वतःचे संरक्षण केले होते. मात्र, आता परिस्थिती बदलली आहे. तालिबान आधीच मजबूत स्थितीत आहे. अशा स्थितीत मोठा प्रश्न हा आहे की, तालिबानशी पंजशीरचे सैनिक किती काळ मुकाबला करू शकतील?

अहमद शाह मसूदचा पंजशीर सैनिकांसोबत फाइल फोटो. मसूद 2001 मध्ये आत्मघाती हल्ल्यात मारला गेला.
अहमद शाह मसूदचा पंजशीर सैनिकांसोबत फाइल फोटो. मसूद 2001 मध्ये आत्मघाती हल्ल्यात मारला गेला.

आता अहमद शाह मसूदचा मुलगा अहमद मसूदने निषेधाचा झेंडा उचलला आहे. तथापि, अहमद मसूकडे त्याच्या वडिलांचा वारसा वगळता कोणतीही मोठी ओळख नाही. उपराष्ट्रपती अमरुल्ला सालेह यांनीही येथे आश्रय घेतला आहे. पाश्चिमात्य आणि तालिबानविरोधी सरकारांशी घनिष्ठ संबंध असल्यामुळे सालेह तालिबानच्या विरोधात मसूदसोबत युती करण्याचा प्रयत्न करत आहे, पण सुरक्षा विश्लेषकांना विश्वास आहे की पंजशीर तालिबानला फारशी टक्कर देऊ शकणार नाही. याचा एक पैलू असा आहे की पंजशीरमध्ये जी बंडखोरी सुरू आहे. ती आतापेक्षा जास्त शाब्दिक आहे, कारण तालिबान्यांनी पंजशीरमध्ये प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला नाही.

पंजशीरला आंतरराष्ट्रीय पाठिंबा मिळण्याची शक्यता कमी
काबुलमधील तालिबानच्या एका सूत्राने सांगितले की, "जर तालिबानला पंजशीरवर नियंत्रण ठेवायचे असेल तर पंजशीर फार काळ टिकू शकणार नाही." "मला वाटत नाही की पंजशीर तालिबानला पंजशीर खोऱ्याच्या बाहेर कोणत्याही प्रकारचे आव्हान देण्यास सक्षम असेल, बऱ्याच अंशी तो फक्त त्याची स्वायत्तता टिकवून ठेवेल" सीआयए आणि यूएस सुरक्षा परिषद सोबत ठेवू शकतो.

तालिबानच्या विरोधात तयार होत असलेल्या गटाला मदत करण्यासाठी अमरुल्ला सालेहने आंतरराष्ट्रीय समुदायाला आवाहन केले आहे, पण मिलर म्हणतात, "मला वाटत नाही की पंजशीरला काही मदत मिळेल." जर पंजशीरचे लोक प्रतिकार करण्यास सक्षम असतील तर त्यांना अल-कायदा आणि अफगाणिस्तानातील इतर दहशतवादी गटांवर नजर ठेवण्यासाठी कमी दर्जाचे आंतरराष्ट्रीय समर्थन मिळू शकते. मला शंका आहे की त्यांना कोणतेही महत्त्वपूर्ण आंतरराष्ट्रीय समर्थन मिळेल.

आता बहुतेक देश तालिबान बरोबर

त्याचवेळी, जॉर्जटाउन विद्यापीठातील सुरक्षा अभ्यासाच्या प्राध्यापक क्रिस्टीन फेअर म्हणतात, 'मला वाटत नाही की पंजशीर तालिबानचा सामना करू शकेल. सध्या तालिबानकडे जबरदस्त अमेरिकन शस्त्रे आहेत. ब्लॅकहॉक हेलिकॉप्टरसह, एवढेच नाही तर पाकिस्तानी लोकही तालिबानला मदत करतील.

हे अफगाण सैन्याचे जवान आहेत जे अलीकडेच पंजशीरला पोहोचले होते. पंजशीरच्या लढवय्यांनी आतापर्यंत तालिबानला शरण गेले नाही.
हे अफगाण सैन्याचे जवान आहेत जे अलीकडेच पंजशीरला पोहोचले होते. पंजशीरच्या लढवय्यांनी आतापर्यंत तालिबानला शरण गेले नाही.

क्रिस्टीन म्हणते की, पंजशीर टिकून राहिले, कारण त्याला मोठ्या प्रमाणात भारत, इराण, ताजिकिस्तान आणि काही प्रसंगी अमेरिकेने पाठिंबा दिला होता, परंतु अफगाणिस्तान तालिबान्यांनी ताब्यात घेतल्यानंतर आता परिस्थिती खूप बदलली आहे. आता चीन आणि रशियासारखे देश तालिबानसोबत आहेत.

क्रिस्टीन म्हणते, 'आता रशिया तालिबानला मदत करत आहे. मला शंका आहे की तजाकिस्तान आता या खेळाचा एक भाग बनू इच्छित असेल. तजाकिस्तान भारताला कशी मदत करेल? भारत तजाकिस्तानच्या माध्यमातून अफगाण सैन्याला मदत करत होता, पण आता मला शंका आहे.

दुसरीकडे, अहमद मसूदने म्हटले आहे की, पंजशीरचे लढाऊ शेवटच्या श्वासापर्यंत लढतील, पण विश्लेषकांना विश्वास आहे की तालिबानवर पंजशीरला कोणत्याही प्रकारची धार नाही. जरी येथील लोकसंख्या अहमद शाह मसूद बरोबर आहे. अफगाणिस्तानचा बराच भाग लढाईशिवाय तालिबानला शरण गेला, पण पंजशीर ठाम राहिला. कारण स्पष्ट करताना क्रिस्टीन म्हणते, 'पंजशीरचे लोक त्यांच्या जमिनीसाठी लढायला तयार आहेत.'

अहमद मसूदला सरकारमध्ये हवा वाटा

विश्लेषकांना विश्वास आहे की पंजशीर हे तालिबानच्या विरोधातील बंडखोरीचे प्रमुख केंद्र किंवा गड बनणार नाही. कारण स्पष्ट करताना क्रिस्टीन म्हणते, 'आता पंजशीरच्या बाहेर कोणताही निषेध शिल्लक नाही. अफगाणिस्तानात अशी कोणतीही ताकद नाही जी तालिबानच्या विरोधात पंजशीरच्या समर्थनासाठी येऊ शकेल.

दरम्यान, तालिबानच्या एका गटाने शुक्रवारी पंजशीरमध्ये प्रतिनिधींची भेट घेतली. पंजशीरशी संबंधित काही सूत्रांनी दावा केला आहे की स्थानिक वडिलांनी रक्तपात थांबवण्यासाठी अमरुल्ला सालेहला घाटी सोडण्यास सांगितले आहे.

तालिबान सरकारमध्ये सामील होण्यासाठी अहमद मसूद तालिबानशी चर्चा करत आहे, परंतु त्याने शस्त्रे टाकली नाहीत. पंजशीरवर देखरेख करणाऱ्या सुरक्षा विश्लेषकाच्या मते, मसूदला सरकारमध्ये मोठा वाटा हवा आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अहमद मसूदने गेल्या काही महिन्यांपासून शस्त्रे आणि दारूगोळा गोळा केला आहे आणि नवीन लढाऊ सैनिकही तयार केले आहेत. जर तालिबान आणि पंजशीर सेनानींमध्ये युद्ध झाले तर रक्तपात होण्याची शक्यता आहे.

दरम्यान, शुक्रवारच्या घडामोडींमुळे तणावात भर पडली आहे. पंजशीर समर्थक लढवय्यांनी तालिबानवर हल्ला करून शेजारील तीन जिल्हे मुक्त केले आहेत. या लढाईत एक डझनहून अधिक तालिबान लढाऊ मारले गेले आणि काही पकडले गेले. अफगाणिस्तानमध्ये विजयाचा उत्सव साजरा करणाऱ्या तालिबान लढाऊंकडे ही बातमी पोहोचली तेव्हा त्यांचा राग वाढला. तालिबानच्या काही सूत्रांनी सांगितले की, तालिबानी लढाऊंचा एक वर्ग खूप चिडलेला आहे आणि त्याचा बदला घ्यायचा आहे.

दुसरीकडे, तालिबान नेते खलील हक्कानी यांनी दावा केला आहे की अहमद मसूदने तालिबानला पाठिंबा दिला आहे. त्यांनी अहमद शाह मसूदला शहीदही म्हटले. मात्र, नंतर तालिबानने याचा इन्कार केला. अहमद मसूद असे म्हणत आहे की जर कोणी अफगाणिस्तानला बळजबरीने काबीज केले तर पंजशीर त्याच्या विरोधात उभा राहील. आता प्रश्न असा आहे की पंजशीर उभा तर आहे, पण तालिबानसमोर तो किती काळ टिकेल हे पाहणे महत्वाचे आहे.

बातम्या आणखी आहेत...