आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

पाच राजयोगात आज देवउठनी एकादशी:शुक्र अस्तामुळे विवाहाचा पहिला मुहूर्त 22 नोव्हेंबरला, पुढील वर्षी 59 मुहूर्त

एका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक

आज देवउठनी एकादशी आहे. चातुर्मासातील चार महिने योगनिद्रात राहिल्यानंतर भगवान श्रीविष्णू या दिवशी जागे होतात. म्हणून याला देव प्रबोधिनी एकादशी असेही म्हणतात. विवाह, गृहप्रवेश आणि शुभ कार्य या दिवसापासून सुरू होतात.

4 नोव्हेंबरपासून विवाह आणि इतर शुभ कार्ये सुरू होऊ शकणार नाहीत कारण सध्या शुक्र तारा अस्त होत आहे. जो 18 नोव्हेंबरपासून उदय होईल. त्यामुळे या दिवसानंतर बहुतांश विवाहसोहळे सुरू होतील. असे असले तरी काही ठिकाणी देव प्रबोधिनी एकादशीला स्वयंसिद्ध मुहूर्त मानल्यामुळे 4 नोव्हेंबरपासून विवाहसोहळे होत आहेत.

एकादशीच्या दिवशी चातुर्मास संपल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी तुळशी विवाहाचे आयोजन केले जाते. या वर्षी शनिवार 5 नोव्हेंबर तुळशी विवाहाला प्रारंभ होणार आहे. 5 नोव्हेंबर रोजी संध्याकाळी 06.09 वाजता द्वादशी तिथी सुरू होईल. द्वादशी तिथी रविवार 6 नोव्हेंबर संध्याकाळी 05:05 मिनिटांपर्यंत राहील.

हा देवाच्या लग्नाचा देखील दिवस आहे. घरोघरी उसाचे मंडप सजविण्यात येणार असून सायंकाळी तुळस-शाळीग्राम विवाह होईल. मंदिरांमध्येही विशेष पूजा होईल. यावेळी एकादशीला मालव्य, शश, पर्वत, शंख आणि त्रिलोचन असे पाच राजयोग तयार होत आहेत. तसेच तूळ राशीमध्ये चतुर्ग्रही योग तयार होत आहे. या शुभ संयोगात देव प्रबोधिनी एकादशीची पूजा केल्यास अक्षय पुण्य प्राप्त होईल. अनेक वर्षांनी असा योग एकादशीला जुळून आला आहे.

(डॉ. गणेश मिश्र, पुरी आणि काशी विद्या परिषदेचे प्रा. रामनारायण द्विवेदी यांच्या मते)

शुक्र अस्त परंतु स्वयंसिद्ध मुहूर्तामुळे विवाह होतील
ज्योतिषशास्त्रीय ग्रंथात देवउठनी एकादशीला स्वयंसिद्ध मुहूर्त म्हटले गेले आहे. म्हणजेच पंचांग न पाहता या दिवशी शुभ कार्य करता येते. या परंपरेमुळे या दिवशी अनेक जोडपी लग्न करणार आहेत. त्याचबरोबर ज्योतिषी सांगतात की, जर तुम्हाला लग्नासाठी आवश्यक तिथी, ज्ञानी, नक्षत्र मिळाले नाही तर या दिवशी तुम्ही लग्न करू शकता. परंतु जर शुक्र ग्रह अस्त झाला असेल तर स्वयंसिद्ध मुहूर्तावरही लग्न करू नये.

देव जागे झाल्याने आता लग्नसराईचा हंगाम सुरू होणार आहे. मात्र यावेळी शुक्र अस्तामुळे हंगामाचा पहिला मुहूर्त 22 नोव्हेंबरला आहे. यासह 9 डिसेंबरपर्यंत विवाहासाठी 9 दिवस शुभ राहणार आहेत. त्यानंतर धनुर्मास सुरू झाल्यामुळे पुढील वर्षी 15 जानेवारीपासून विवाहसोहळे सुरू होतील. जे 28 फेब्रुवारीपर्यंत चालणार आहेत.

मार्च आणि एप्रिल 2023 मध्ये एकही मुहूर्त नाही
पुढील वर्षी मार्चमध्ये होळाष्टक आणि मीन मास असेल. म्हणजेच सूर्य, गुरूच्या मीन राशीत राहील. असे असल्यास विवाह होत नाहीत. एप्रिलमध्ये बृहस्पति अस्त होणार असल्याने या दोन महिन्यांत लग्नाचा मुहूर्त नाही. 4 मे 2023 पासून लग्नाचा मुहूर्त पुन्हा सुरू होईल, जो 27 जूनपर्यंत चालेल. याच्या एका दिवसानंतर 29 जून रोजी देवशयनी एकादशी होणार असून, या दिवशी पुन्हा चार महिने सर्व शुभकार्य थांबतील.

शंख वाजवून भगवान विष्णूंना जागे केले जाते
या दिवशी ब्रह्म मुहूर्तावर पवित्र स्नान करून, शंख आणि घंटा वाजवून आणि मंत्रोच्चार केरत भगवान विष्णूंना जागे केले जाते. नंतर त्यांची पूजा केली जाते. सूर्यास्ताच्या वेळी भगवान शाळीग्राम आणि तुळशीचा विवाह होतो. यासोबतच घर आणि मंदिरात दीपदान केले जाते.

देव जागे होणे आणि तुळशी विवाहाशी संबंधित कथा...

1. चार महिन्यांनी योगनिद्रातून देव जागे होतात
शिवपुराणानुसार भगवान श्रीविष्णू आणि शंखासुर यांच्यात खूप काळ युद्ध झाले होते. शंखासुराचा वध करून भगवान श्रीविष्णू खूप थकले. त्यानंतर भाद्रपदाच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला क्षीर समुद्रात येऊन झोपले. ब्रह्मांड चालवण्याचे काम त्यांनी भगवान शंकरावर सोपवले. त्यानंतर कार्तिक शुक्ल पक्षातील एकादशीला विष्णू जागृत झाले. त्यानंतर शिवासह सर्व देवी-देवतांनी भगवान श्रीविष्णूची पूजा केली आणि ही जबाबदारी पुन्हा त्यांच्यावर सोपवली. म्हणून कार्तिक शुक्ल पक्षातील एकादशीला देव प्रबोधिनी म्हणतात.

2. चार महिने पाताळलोकात घालवल्यानंतर देव परत येतात
वामन पुराणात म्हटले आहे की, सत्ययुगात भगवान श्रीविष्णूने वामन अवतार घेतला आणि राजा बळीला तीन पावले जमीन दान करण्यास सांगितले. मग विशाल रूप धारण करून पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग दोन पावलांमध्ये मोजले. बळीने तिसरा पाय डोक्यावर ठेवण्यास सांगितले. पाय ठेवताच बळी पाताळलोकात गेला. परमेश्वराने प्रसन्न होऊन त्याला पाताळलोकाचा राजा बनवले आणि त्याला वरदान मागायला सांगितले.

बळी म्हणाला, तुम्ही माझ्या महालात राहावे. देवाने हे वरदान दिले. पण देवी लक्ष्मीने बळीचा भाऊ बनवले आणि श्रीविष्णूला वैकुंठाला नेले. ज्या दिवशी विष्णू-लक्ष्मी वैकुंठाला गेले त्या दिवशी एकादशी होती.

3. वृंदाच्या शापामुळे देव दगडाचे शाळीग्राम बनले
शिवपुराणानुसार जालंधरचा जन्म शिवाच्या तेजापासून झाला. इंद्राचा पराभव करून तो तिन्ही जगाचा स्वामी झाला. शिवजींनी त्याला समजावले पण त्याने त्याचे क्रौर्य सोडले नाही. तेव्हा महादेवांनी त्याच्याशी युद्ध केले परंतु पत्नी वृंदाच्या सतीत्व सामर्थ्यामुळे जालंधरचा पराभव करणे कठीण होते. त्यानंतर श्रीविष्णूने जालंधरचे रूप धारण करून वृंदाचे सतीत्व भंग केले आणि जालंधर मरण पावला.

वृंदाला हे समजल्यानंतर तिने श्रीविष्णूला दगड होण्याचा शाप दिला. लक्ष्मीजींनी विष्णूला शापापासून मुक्त करण्यासाठी वृंदाची विनवणी केली. वृंदाने विष्णूंना नेहमी तिच्यासोबत राहण्याच्या अटीवर मुक्त केले आणि स्वतः सती झाली. वृंदाच्या राखेतून वनस्पतीचा जन्म झाला. ब्रह्माजींनी तिचे नाव तुळशी ठेवले. श्रीविष्णूनेही तुळशीला शाळीग्राम स्वरुपासोबत नेहमी आपल्यासोबत राहण्याचे वरदान दिले. तेव्हापासून तुळशी-शाळीग्राम विवाहाची परंपरा सुरू आहे.

बातम्या आणखी आहेत...