आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

इतिहासाची पाने:नोकरशाही इंग्रजांच्या तालावर वागल्याने देशात दडपशाही

औरंगाबाद8 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

इंग्रजांना १९ व्या शतकाच्या दशकांत आपली सत्ता काही नागरी सेवांच्या आडून राखता आली. अधिकाऱ्यांना इंग्रजी नियमानुसार प्रशिक्षण दिले जात होते. त्याचा उद्देश जनतेचा आवाज दाबणे असा होता. १९३५ च्या कायद्यानंतर भारतातील सर्व राज्यांत प्रांतीय सरकारे होती. भारतात इंग्रज सत्ताकाळात ब्रिटिश व भारतीय अधिकाऱ्यांच्या कार्यशैलीत काहीच फरक नाही. उच्च नागरी सेवांच्या माध्यमातून भारतीयांना स्वयं प्रशासन कसे करावे याचे प्रशिक्षण दिले जात आहे. त्यातून पुढे फायदा होईल, असे इंग्रज सांगत होते. परंतु त्यात तथ्य नाही.

म्हणूनच नोकरशहांच्या कार्यशैलीकडे पाहिल्यास पोलिस स्टेटची स्थापना झाली होती. ब्रिटिश मॉडेलच्या नोकरशाहीतून खरी लोकशाही अशक्य आहे. वास्तविक आपली सत्ता कायम ठेवण्याची ही बचावात्मक व्यवस्था दिसते. प्रांतीय सरकारांना केंद्रातील हुकूमशाही ब्रिटिश सरकारच्या दमनाला तोंड द्यावे लागते. ब्रिटिश सीआयडी प्रांतीय सरकारी नेत्यांची हेरगिरी करते. आमच्या सर्व नेत्यांचा पत्रव्यवहार, चर्चा यावर िनगराणी ठेवली जाती होती. या हेरगिरीची कधी कबुली दिली गेली नाही. मी अनेक वर्षे कुणालाही पत्र पाठवले नाही किंवा फोन देखील केला नाही. माझी पत्रे सेन्सर केली जात होती. दुसऱ्या महायुद्धामुळे पत्रांना सेन्सर करणे गरजेचे आहे, असा दावा इंग्रज करत. परंतु त्याचा दुसऱ्या महायुद्धाशी काही संबंध नव्हता, असे मला वाटत होते. १९३९ मध्ये सरकारांनी राजीनामा दिल्यानंतर नागरी सेवेतील अधिकाऱ्यांच्या कार्यालयात उशिरा रात्रीपर्यंत दिवे दिसत नसत. दुपारी चार वाजताच टाळे दिसायचे. तसे पाहिल्यास महायुद्ध सुरू होते. नोकरशाहीच्या ब्रिटिश मॉडेलने लाेकशाही कधीही येऊ शकत नाही. अधिकाऱ्यांची सर्व बडदास्त ठेवली जात. प्रांतीय सरकारचे मंत्री रेल्वेच्या द्वितीय श्रेणीतून प्रवास करत. नागरी सेवेतील अधिकारी प्रथम श्रेणी व खासगी कोचमधूनही प्रवास करत होते. अधिकाऱ्यांचे भत्ते-वेतन मंत्र्यांपेक्षा चारपटीने जास्त होते.

स्वातंत्र्य युद्धातील प्रमुख टप्पे.. १९०५ : वंगभंग झाले, राखी बांधून विरोध राष्ट्रवादी आंदोलनात वेग आल्याने इंग्रजांनी तत्कालीन भारतातील सर्वात मोठे राज्य बंगालचे दोन भागात विभाजन. लॉर्ड कर्झनने वंगभंगचा आदेश दिला. १७६५ पासून बंगाल, बिहार, आेडिशा एक होते.

बंगालचे विभाजन रद्द -१९११ मध्ये इंग्रजांनी कलकत्ता येथून राजधानी दिल्लीला स्थलांतरित केली. विभाजन रद्द. बिहार, आेडिशा स्वतंत्र राज्ये झाली. आसाम आयुक्तांच्या निगराणीखाली आले.

वंदे मातरमचे स्वर.. -गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांच्या आवाहनावर लोकांनी वंगभंगला विरोध करत परस्परांना राखी बांधली. प्रभातफेऱ्या काढल्या. वंदे मातरमचे स्वर निनादले.

बातम्या आणखी आहेत...