आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

दिव्य मराठी विशेष:​​​​​​​त्रिरश्मी डोंगरावर बावीसशे वर्षांपूर्वीच्या अपूर्ण बुद्धलेणीचा शोध; सर्वात प्राचीन लेणी सापडली

नाशिकएका महिन्यापूर्वी
  • कॉपी लिंक
​​​​​​​त्रिरश्मी डोंगरावर सोमवारी (दि. 24) पुन्हा सापडलेली एक प्राचीन अपूर्ण बुद्धलेणी. - Divya Marathi
​​​​​​​त्रिरश्मी डोंगरावर सोमवारी (दि. 24) पुन्हा सापडलेली एक प्राचीन अपूर्ण बुद्धलेणी.
  • त्रिरश्मी बुद्धलेणी झाली अजून प्राचीन, 4 दिवसांपूर्वीच सापडली होती दोन भिक्खू निवासगृहे

चार दिवसांपूर्वी सापडलेल्या दोन भिक्खू निवासगृहांनंतर सोमवारी (दि. २४) पुन्हा एक प्राचीन अपूर्ण बुद्धलेणी त्रिरश्मी डोंगरावर सापडली. नाशिकमध्ये बौद्ध धम्माचे मोठे प्रस्थ होते हे या नवीन बुद्धलेणी सापडल्याने पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. या अपूर्णावस्थेतील भिक्खू निवासगृहाच्या संरचनेवरून व पुरातत्त्वीय अभ्यास केल्यानंतर या लेण्यांचा कोरण्याचा काळ इ.स. पूर्व २०० ते २५० असू शकतो, असे ट्रिबिल्सचे अध्यक्ष अतुल भोसेकर यांनी सांगितले. यामुळे एकंदरीतच महाराष्ट्रातील आणि भारतातील सर्व बुद्धलेणींच्या कालमापणाच्या तारखेत बदल होऊ शकतो. ही लेणी हा एक मोठा शोध आहे, असे ते म्हणाले.

नाशिकचे वरिष्ठ संरक्षक सहायक राकेश शेंडे, अतुल भोसेकर, पुरातत्त्वविद मैत्रेयी भोसेकर, लिपीतज्ज्ञ सुनील खरे, वरिष्ठ कर्मचारी सलीम पटेल आणि साक्षी भोसेकर हा चमू सोमवारी सकाळी त्रिरश्मी डोंगरावर सर्वेक्षण करत असताना एका कपारीत झाडाझुडपांनी झाकलेली ही अपूर्ण लेणी दिसली. अर्धा दगडी चौथरा तसेच लेणीच्या छपरावरचे छिन्नी-हातोड्याचे घाव हे सर्व प्राथमिक अवस्थेतील आहेत.

आजपर्यंत नाशिकची जगप्रसिद्ध त्रिरश्मी बुद्ध लेणींसमूहाचा काळ इ.स. पूर्व २०० ते इ.स. ६०० समजला जात होता. परवाच्या दोन भिक्खू निवासगृह आणि आज सापडलेली अपूर्ण भिक्खू निवासगृह हे इ.स. पूर्व २०० ते इ.स. पूर्व २५० हा काळ असावा असे पुरातत्त्वीय प्रमाणांवरून दिसते. त्यामुळे नाशिकच्या त्रिरश्मी बुद्धलेणींचे कालमापन अजून प्राचीन झाले आहे. पुरातत्त्वविद मैत्रेयी भोसेकर या लेणींचे दस्तऐवजीकरण करत असून लवकरच ते भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणला सादर केले जाणार आहे. येत्या २५६५व्या बुद्धपौर्णिमेच्या पूर्वसंध्येला सापडलेल्या या नवीन बुद्धलेणींमुळे इतिहासप्रेमी, पुरातत्त्वविद आणि लेणी संवर्धकांमध्ये उत्सुकता निर्माण झाली आहे.

लेणी कोरण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करता येईल
सोमवारी सापडलेले भिक्खू निवासगृह हे निश्चितच त्रिरश्मी बुद्धलेणी समूहापेक्षा प्राचीन आहे आणि लेणी कोरण्याची प्राथमिक अवस्था दर्शवते. ही लेणी २२०० वर्षांपेक्षा किंवा त्यापेक्षाही जुनी असावी. यामुळे संशोधकांना लेणी कोरण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करता येईल. - मैत्रेयी भोसेकर, पुरातत्त्वविद आणि लिपीतज्ज्ञ

लेणींचे संवर्धन, लवकरच पाथवे व रेलिंगचे काम
त्रिरश्मी लेणींच्या वरच्या थरावर तीन नवीन लेणी शोधल्या गेल्या आहेत. लेणींचे जतन व संवर्धन केले जाईल. रेखांकन व दस्ताऐवजीकरण कार्य होतील. लवकरच पाथवे व रेलिंगचे कामही केले जाईल. अस्तित्वात असलेल्या लेणींच्या थरापेक्षा आणखी काही लेणी अस्तित्वात असण्याची शक्यता आहे. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणतर्फे सर्वेक्षणाचे हे काम संयुक्तरीत्या केले जाईल. - राकेश शेंडे, वरिष्ठ संरक्षक सहायक,भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण

बातम्या आणखी आहेत...