Home >> Magazine >> Madhurima

Madhurima

  • आजकाल सगळीकडेच विजेवर चालणारी घड्याळं आलेली आहेत. पण चाळीसपन्नास वर्षांपूर्वी घरोघरी चावी द्यायची घड्याळं असत. चावीने स्प्रिंग ताणली जाई, आणि त्या स्प्रिंगमध्ये साठवलेली शक्ती हळूहळू वापरत एक लंबक हलत राही. या लंबकाच्या एका झोक्याला सेकंदाचा काटा पुढे जात असे. हा लंबक म्हणजे नक्की काय? आणि तो घड्याळांमध्ये का वापरला जाई? कुठलीही टांगलेली, झुलणारी वस्तू म्हणजे म्हणजे लंबक. आपण झोपाळ्यावर झोके घेतो, तेव्हा आपण आणि झोपाळा मिळून एक लंबकच झालेलो असतो. आदर्श लंबक हा एका दोरीचा किंवा एका...
    July 10, 06:20 AM
  • थिंक महाराष्ट्र डॉट कॉम हा प्रकल्प गावोगावच्या कर्तबगार व्यक्तींचा सातत्याने शोध घेऊन ती माणसे समाजासमोर मांडत अाहे. अाजच्या या सदरामध्ये महाराष्ट्राबाहेर जाऊन मोत्यांच्या शेतीसारख्या वेगळ्या क्षेत्रात कर्तृत्व गाजवणाऱ्या मयूरी खैरे-अांबटकरच्या संघर्ष अाणि जिद्दीची कहाणी. मयूरी खैरे ही बुलडाण्याच्या मध्यमवर्गीय कुटुंबात वाढलेली मुलगी. वय वर्षे केवळ २५! एमपीएससी देऊन सरकारी नोकरी करावी अशी इच्छा एकीकडे होतीच, पण ती अचानक शेतीकडे वळली. तीदेखील साधीसुधी नाही, मोत्यांची शेती!...
    July 10, 06:13 AM
  • लवकरच येणाऱ्या आषाढस्य प्रथम दिवसे म्हणजेच महाकवी कालिदास दिनानिमित्त त्यांच्या काव्यातील सौंदर्यस्थळे उलगडून दाखवणारा लेख. वैशाखाच्या उष्मादाहानंतर वर्षाऋतूची मोहक चाहूल लागते. आकाशामध्ये ढग दाटीवाटी करतात. कविमन उद्युक्त नाही झाले तर नवलच! पावसांच्या सरींबरोबर कविता, चारोळ्यांच्या सरी देखील बरसू लागतात. पर्वतीय प्रदेशामध्ये जलभारामुळे नभ जणू काही डोंगरावरच उतरले आहेत असा भास होतो. परंतु या नियमित घडणाऱ्या भौगोलिक घटनेकडे पाहून शंभर-सव्वाशे श्लोकांचे नितांत सुंदर...
    July 10, 06:04 AM
  • महिलांना २६ आठवडे भरपगारी बाळंतपणाची रजा देण्यात यावी, असं विधेयक गेल्याच आठवड्यात लाेकसभेत मंजूर झालं आहे. बाळाला इतके दिवस आईची, स्तनपानाची गरज असते, त्यातून त्याची सुयोग्य वाढ होते, व त्याच्या आयुष्याचा भक्कम सुरक्षित पाया या काळात उभा राहातो. वरकरणी हा अगदी साजरा करण्याजोगाच निर्णय. परंतु, त्याचे परिणाम काय होतील, याची कल्पना आपण करू शकतो. या निर्णयाचा आर्थिक भार संपूर्णपणे कंपनीवर पडणार. अगदी कोट्यवधीची उलाढाल असलेल्या कंपन्यांना हा आर्थिक बोजा झेपेलही, परंतु लहान कारखाने, उद्योग,...
    July 10, 05:56 AM
  • पोलीस कर्मचारी ललित साळवे नुकतेच लिंगबदल शस्त्रक्रिया करून नोकरीवर रुजू झाले अाहेत, त्यामुळे या विषयावर चर्चा होऊ लागली आहे. अशीच लिंगबदल शस्त्रक्रिया केलेल्या कोलकात्यातील एक शिक्षिकेचे हे अनुभव. या व्यक्तींचा प्रवास किती खडतर होतो, तोही निव्वळ समाजातील चुकीच्या मानसिकतेमुळे, हे सांगणारे. दुपारची वेळ. तिशीतील सुचित्रा प्राचार्यांच्या केबिनमध्ये गेल्या. इंग्रजी आणि भूगोल विषयात एमए, बीडएडची पदवी आणि जोडीला १० वर्षांचा शिकवण्याचा अनुभव असल्याने नोकरी आपल्यालाच मिळेल हा...
    July 10, 05:48 AM
  • समाजाच्या लेखी अस्पृश्य असलेल्या लैंगिक शिक्षणासारख्या गंभीर नि महत्त्वाच्या विषयाचा परिपूर्ण अभ्यास करून त्यावर स्वतंत्रपणे सातत्याने परखड विचार मांडण्यासाठी समाजस्वास्थ्य मासिकाला रधों यांनी सलग हत्यार बनवले. रघुनाथ धोंडो कर्वे (जन्म : १४ जानेवारी १८८२ मृत्यू : १४ ऑक्टोबर १९५३) हे मुळात गणित विषयाचे प्राध्यापक. त्यांच्या जडणघडणीवर प्रामुख्याने समाजसुधारक गोपाळ गणेश आगरकर यांचा प्रभाव होता. वडील धोंडो केशव कर्वे यांच्या प्रगल्भ सुधारणावादी विचारांची त्यांना प्रेरणा मिळाली...
    July 3, 05:56 AM
  • विज्ञानाची भीती अनेक विद्यार्थ्यांना वाटत असते. हे आपल्या रोजच्या जीवनाचा भाग नाही, ते आपल्याला कळणारच नाही, अशा विचारांतून आलेली ही भावना असते. नेमकं हेच लक्षात घेऊन वैज्ञानिक संकल्पना कशा शिकवायच्या, याची ही युक्ती... मुळातच ग्रॅव्हिटी, ग्रॅव्हिटेशन म्हणजेच गुरुत्वाकर्षण हे माझे आवडते विषय आणि ते शिकवायचं म्हणलं की, जाम हुरूप येतो मला. एकतर यात अनेक रोजच्या जीवनातल्या गोष्टी सांगता येतात आणि त्यांचा संदर्भही पटकन लागतो विद्यार्थ्यांना. आणि वर्ग हसताखेळता राहतो. बारावीला...
    July 3, 05:56 AM
  • चित्रपट, नाटकं, जाहिराती, आणि दूरचित्रवाणीवरील कार्यक्रम अशी सगळीच प्रसारमाध्यमं आपल्या आयुष्यात खूप महत्त्वाची भूमिका निभावत असतात. आपण कसं वागावं, कसं दिसावं याबद्दल निरनिराळे संदेश त्यातून आपल्यासमोर येत असतात. कधी पारंपरिक तर कधी अत्याधुनिक! पण हे सगळे माध्यमसंदेश आपल्याला लिंगभावाबद्दल काय सुचवतात? आणि कशासाठी? याकडे पाहण्याची वेगळी दृष्टी देण्याचा प्रयत्न करणारे हे सदर. माझी अगदी खात्रीच पटत चालली होती की, अखेर समाजसुधारकांची वर्षानुवर्षांची मेहनत फळाला आली आहे आणि...
    July 3, 12:36 AM
  • आजकाल विद्यार्थी सोशल मीडियावर किमान दोन ते तीन तास तरी घालवतात. याकरिता पालक आणि शिक्षकांच्या नाराजीलाही त्यांना सामोरं जावं लागतं. मात्र, किमान त्यातली काही मिनिटं एखाद्या विषयाला धरून शिक्षणात भर घालणारी करता येतील? अभ्यास आणि सोशल मीडियाची जोडणी करून अभ्यासाविषयी एक शिस्त निर्माण करता आली तर...? घराघरातून ऐकू येणारं एक वाक्य म्हणजे आधी तो फोन बंद कर! शाळा, कॉलेज, ऑफिस, आणि घर या सर्व ठिकाणी वापरले जाणारे माध्यम म्हणजे फोन. सोशल मीडियाचा सर्वाधिक वापरसुद्धा स्मार्टफोनद्वारे अधिक...
    July 3, 12:35 AM
  • भिडस्त व्यक्ती दयाळू, प्रेमळ असतात. खरं तर सद्गुणी माणूस म्हणून आवश्यक असणारं सारं काही त्यांच्यात असतं. नसते ती स्वअस्तित्वाची जाणीव. म्हणूनच त्यांना अशा जीवनशैलीमधून बाहेर काढून स्वत:करिता जगण्यासाठी तयार करायला हवं. आपल्या दोषांवर अधिक जोर न देता आपल्यातली गुणैवशिष्ट्ये अगदी सहजपणे सांगायला त्यांना प्रवृत्त करायला हवं. अप्पासाहेबांना कोणी फोन केला किंवा फोन त्यांनी उचलला तर ते फक्त कोण बोलतंय एवढं बोलून लगेच तो फोन त्यांच्या बायकोकडे म्हणजे सुधाकडे देत. समोरच्याला जे काही...
    July 3, 12:34 AM
  • एखाद्या कुटुंबातले सगळे सदस्य अतिशय खेळीमेळीने एका घरात नांदतात, तशा संगीतकार, गायक, कवी, चित्रकार या चारही भूमिका अतिशय सलोख्याने मिलिंद जोशी यांच्या ठायी नांदत असतात. या बहुआयामी व्यक्तिमत्त्वाशी झालेला हा कलात्मक संवाद... सं गीतकार मिलिंद जोशी यांच्या घरात हॉलच्या एका भिंतीवर हिरव्या गर्द रंगाचं एक मोठ्ठं चित्र लावलं होतं. चित्रकलेवर माझं प्रेम असल्याने मी साहजिकच त्यांना विचारलं वाह! कुणाचं पेंटिंग? ते म्हणाले, माझं! मला आश्चर्य वाटलं. बिनधास्त, गोळाबेरीज, अशाच एका बेटावर,...
    July 3, 12:33 AM
  • आम्ही लहान असताना किती खेळ खेळायचो, नदीत पोहायचो, घरी येण्यासाठी आईला हाका माराव्या लागायच्या. नाहीतर आताची मुलं, सारखं त्या मोबाइल नाहीतर टीव्हीत डोकं घालून बसलेली असतात. आम्ही लहान असताना दाणे, कुरमुरे, मऊभात, पेज, शिळी भाकरी/पोळी दह्यात कुस्करून, धपाटे वगैरे पौष्टिक खायचो. नाहीतर आताची मुलं, डाव्याउजव्या हाताने ब्रेडचे तुकडे मोडत असतात. आम्ही लहान असतानाची ही यादी कोणत्याही घरगुती समारंभात कानावर पडतेच. आताच्या पिढीचं कसं होणार, किती दुर्दैवी ही मुलं असं म्हणताना त्याचा दोष...
    July 3, 12:32 AM
  • भारतीय स्त्रीजीवनाचा इतिहास, विज्ञानाने सुसह्य केलेला स्त्रीचा वर्तमान आणि आशादायी भविष्यकाळ यांच्याकडे नीट निरखून पाहिलं तर आपले बरेचसे प्रश्न सुटू शकतात आणि सुखं वाट्याला येऊ शकतात. त्रिकालातील स्त्रीजीवनाचा वेध घेणाऱ्या सदरातला हा लेख. गेल्या दोन लेखांमध्ये आपण इतिहासाचा थोडक्यात आढावा घेतला. आता त्यापुढील काळ पाहून मग वर्तमानात प्रवेश करू. ब्राह्मण आणि क्षत्रियांखेरीज बाकीच्या जाती-जमातींचे जीवन हे दैनंदिन जगण्यातच रस असलेले असावे आणि या राजकारणात व लढायांत आणि...
    July 3, 12:31 AM
  • क्रीडा पत्रकारिता हे अगदी काही वर्षांपर्यंत पुरुषांचं क्षेत्र होतं. हाताच्या बोटावर मोजता येतील इतक्या महिला क्रीडा पत्रकार भारतभरात होत्या. १९८०च्या दशकात मुंबईत क्रीडा पत्रकार म्हणून कामास सुरुवात केलेल्या शारदा उग्रा यांपैकी एक. त्या सध्या ईएसपीएन क्रिकइन्फो संस्थेत आहेत. दोन जुलै हा दिवस जगभरात क्रीडा पत्रकार दिन म्हणून साजरा केला जातो. त्यानिमित्ताने हे मनोगत. झाॅल फुटबाॅल क्लबच्या स्पर्धा पाहायला मागच्या वर्षी गेले होते. म्हटलं तर ही स्पर्धा लहान, राज्य पातळीवरची. पण तिथली...
    July 3, 12:30 AM
  • उद्याच्या वटपौर्णिमेच्या निमित्तानं या दिवसाची खासियत वर्णन करणारी खमंग काव्यफोडणी... नारळ तसा सुखवस्तू घरातला सर्व ज्येष्ठ लोक उच्चपदस्थ, अंबानींसारखे हायराइझमध्ये निवास, जवळजवळ देशभर खूप लोकप्रिय, वयात आल्यावर सर्वत्र कडक वावर, आणि अनादिकालापासून स्वयंपाकघरात शिरकाव. एकीकडे अनेक शतकांपूर्वी मध्यपूर्वेतून जिऱ्याचे भारतात आगमन, आयुर्वेदात तिची महती आधीच वाचलेल्यांनी तिचं सगळ्यांनी केलेलं सुंदर स्वागत. वर्षानुवर्षे सर्वांनी तिला आपले मानलेले, आणि स्वयंपाकघरात मुक्त वावर....
    June 28, 11:55 AM
  • स्तनवर्धक शस्त्रक्रिया करून घेण्याकडे अनेक महिलांचा कल असतो. यामागे काय कारणं असतात आणि त्याचे परिणाम किती जणींना ठाऊक असतात? साहित्य, नाट्य, शिल्प, चित्र आणि चित्रपटात उन्नत उरोजांचा उठाव काय वर्णावा. यात, घट्ट बसत्येय, हा दोष तुझ्या कंचुकीचा नाही, असं शकुंतलेला खट्याळपणे बजावणाऱ्या कालिदासाच्या शाकुंतलमधील मैत्रिणी आहेत. सांगते उमर कंचुकी, बिचारी मुकी, सोसते भार... असे इंद्रपुरीतून खाली आलेल्या अप्सरेचे बहारदार वर्णन आहे. खजुराहोची विवस्त्र, उत्तान कामशिल्पे आहेत आणि कमनीय मिस...
    June 26, 08:56 AM
  • आभासी जगात हजारो फ्रेंड्स आणि मनातलं बोलायला कुणीच नाही अशी अनेकांची अवस्था आहे. परिणामी सामना करावा लागतो ते भयंकर नैराश्याचा. त्यात ग्रामीण भागांत तर मानसिक व मनोकायिक आजारांबद्दल प्रचंड अज्ञान असतं. यातून काय होतं? एवढ्यातच झालेल्या काही प्रसिद्ध व्यक्तींच्या आत्महत्येनं काही गोष्टींवर अजूनही विचार केला जात नाही हे लक्षात येतंय. संवेदनशील मनांना वेळोवेळी त्रास होत असतो. कुणाचा लवकर लक्षात येतो तर कुणाचा लक्षात येईपर्यंत खूप उशीर होऊन जातो. सुरुवातीला जर या हळव्या मनाच्या...
    June 26, 08:49 AM
  • प्लास्टिक बंदी आवश्यक आहे यात शंकाच नाही. मात्र त्यामुळे प्लास्टिक उत्पादक, कचरा वेचणारे यांचं काय असा प्रश्नही दुसरीकडे उपस्थित होतो. शिवाय ऊठसूट प्रत्येक गोष्टीसाठी प्लास्टिक पिशव्यांना शरण जाणारी आपण सामान्य माणसं... कळतंय, पण वळत नाही या वर्गातली. याच वृत्तीला केंद्रस्थानी ठेवत प्लास्टिक बंदीवर खुसखुशीत पण नेमकं भाष्य करणारा लेख. आम्हा बायकांचे सिक्रेट खजिने असतात. बालपणी साधारणतः गुंजा, चिंचोके, लाखेच्या खडे जडवलेल्या बांगड्यांचे तुकडे, जरीच्या चिंध्या, पतंग, गोट्या, भोवरे,...
    June 26, 08:43 AM
  • रात्री अंधार का पडतो, या साध्या प्रश्नात आपलं विश्व अनादि आहे की अनंत आहे की मर्यादित आहे, या प्रश्नाचं उत्तर दडलेलं आहे. ते उत्तर जाणून घेण्यासाठी प्रश्नाची मांडणी जास्त चांगल्या पद्धतीने करावी लागते. सातवी-आठवीतल्या मुलांना समजण्यासारखा हा विचार आहे. त्यातून मुलांच्या आणि अनेक आईवडिलांच्या बुद्धीलाही चालना मिळेल, अशी खात्री आहे. बा बा, रात्री अंधार का पडतो? असा प्रश्न अनेक लहान मुलं विचारतात. मूल लहान असेल, आणि आईबापांना अजिबात उत्साह नसेल तर रात्री सूर्यदेव झोपायला जातो, म्हणून...
    June 26, 08:35 AM
  • हिंदी सिनेमात पावसाच्या गाण्यांची बरसात आहे. शृंगारिक, विरहिणी, हसवणारी, घाबरवणारी अशी पावसाची असंख्य रूपे मनाला मोहवितात, नायक नायिकांबरोबरच आपल्यालाही भिजवतात. एखाद्या शब्दांत आणि सुरांत मात्र एवढी ताकद असते की, काही गाणी पावसाशिवायही भिजवून टाकतात. बेल्जियमला स्टेशनवर आम्ही गाडीची वाट पाहत उभे होतो. विद्यापीठांना सुट्या लागल्या असणार. गर्दी तरुण मुलामुलींचीच. निरोपांची देवाणघेवाण होत होती. त्यातच ते दोघे उभे होते. तो बहुतेक निघाला असेल त्याच्या गावाला आणि तिला ते सहनच होत...
    June 26, 08:26 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED