Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • आजवर दैवतानिर्मिती ही जड किंवा आध्यात्मिक प्रतिमांद्वारे होत होती. मात्र, आता व्हर्च्युअल रिअॅलिटीतील देवही बनू शकतात, असं मला वाटू लागलंय. यासाठी सर्वात शक्तिमान, सर्वव्यापी, सर्वज्ञानीगुगलशिवाय आणखी कोण असणार?... गणपती ही विद्येची देवता आहे, अशी मान्यता आहे. विद्यार्जनासाठी अभ्यासाच्या मार्गाने या देवतेला प्रसन्न करून घेता येते, अशी हिंदू भाविकांची श्रद्धा आहे. मी विवेकवाद, तार्किक दृष्टिकोन, श्रद्धा-अंधश्रद्धा या बाबी थोड्या बाजूला ठेवतोय. मात्र, लोकमान्यतेला धरून काही गोष्टी...
    September 16, 07:22 AM
  • सत्तेचं सत्तापण बहुतांशी काल्पनिक शत्रू उभा करण्यावरच टिकून असतं. आताचा काळ हा दरदिवशी रोज नवा आणि पहिल्यापेक्षा अधिक ड्रेडेड शत्रू जनतेच्या मनावर ठसवण्याचा आहे. यातून जे सामाजिक-राजकीय पर्यावरण आकारास येतंय, ते सर्वार्थाने प्रश्न विचारणाऱ्यांनाच नजरकैदेत टाकणारं आहे... सध्याचा काळ अतिशय वेगवान घडामोडींचा आहे. तसा तर तो आधीपासूनही होताच, पण आपल्याला मात्र तो जाणवत नव्हता. कारण, आपल्यापर्यंत त्या घडामोडींची माहिती काहीशा धीमेपणाने येत होती. आता मात्र देशाच्याच नव्हे, तर जगाच्या...
    September 16, 07:18 AM
  • अल्पसंख्यांतले अल्पसंख्य असलेल्या समलिंगी समूहांना लैंगिक स्वातंत्र्य बहाल करणारा ऐतिहासिक निकाल सर्वोच्च न्यायालयाने दिला. पण, हा कुणी प्रभावी दबावगट नाही की मतपेढी. त्यामुळे भाजप-काँग्रेससह अनेक पक्षनेत्यांच्या चेहऱ्यावरची रेघ हलली नाही. तर सत्तासमर्थकांनी अनैसर्गिक, विकृत अशी दूषणे देऊन प्रतिगामी मनोवस्थेचे दर्शन घडवले. समलिंगींना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठीचा यापुढचा लढा कदापि सोपा नाही, हेच यातून स्पष्ट झाले... खासगी जागेत होणाऱ्या समलिंगी संबंधांना मान्यता देऊन सर्वोच्च...
    September 16, 07:02 AM
  • आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे जलतज्ज्ञ माधवराव चितळे सेवानिवृत्तीनंतर औरंगाबादला वास्तव्यास आले. मात्र, २० वर्षांचे इथले वास्तव्य संपवून अलीकडेच त्यांनी इंदूरला स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला. अर्थात, औरंगाबादला निरोप देण्यापूर्वी अनुभवसंपन्नतेची साक्ष देणाऱ्या चितळे यांनी शेती, पाणी, समाज-संस्कृती-परंपरा, उद्योग, कार्यसंस्कृती, विज्ञान, तंत्रज्ञान आदी विषयांवर दिव्य मराठी कार्यालयात उपस्थितांशी मनमोकळा संवाद साधला. त्याचाच हा संपादित अंश... केरळात अलीकडेच पूर येऊन गेला. त्याचे नाना...
    September 16, 07:01 AM
  • अनेक गौरवग्रंथ आजवर व्यक्तिगत स्वरूपाच्या पातळीवर भाष्य नोंदवणारे आत्मस्तुतीपर ऐवज ठरले आहेत. परंतु फुले-आंबेडकरी चळवळीतील प्रा. अविनाश डोळस या सृजनशील कार्यकर्ता-लेखकाचा डोळस हा गौरवग्रंथ समाजनिष्ठ भूमिका साकारणारा समाजसन्मुख गौरवग्रंथ ठरला आहे... मानवी स्वभाव विविधांगी गुणांनी युक्त असतो. प्रेयस, तापस, श्रेयस, लोभस व मानस या गुणवैशिष्ट्यांनी बांधला व तेवढ्याच ध्येयनिष्ठेनं साधला गेलेला डोळस, अर्थात प्रा. अविनाश डोळस हा गौरव ग्रंथ होय. खरं तर, मराठी वाङ्मयसृष्टीला गौरव ग्रंथांची...
    September 16, 06:56 AM
  • एक दोरी अर्थसत्तेच्या हाती. एक दोरी राजकीय सत्तेच्या हाती. दोन्ही सत्ता संगनमताने सामान्य माणसाचे जगणे ताब्यात घेऊ पाहतात. त्यासाठी नाना क्लृप्त्या आणि कारस्थाने रचली जातात. अस्तित्वाला धोका असल्याची भयशंका एकदा का पेरली की, अवघा समाज राजकीय सत्तेच्या जाळ्यात अडकून राहतो. अशा आव्हानात्मक प्रसंगी लेखकाला वैयक्तिक अविष्कारावर बंधन न आणता आपले सामाजिक जीवन सार्थ कसे करता येईल? कोणती संकल्पना लेखकाच्या स्वतंत्र नि निर्भर कृतीला भक्कम वैचारिक आधार पुरवेल? - औरंगाबाद येथील नाथ ग्रुप आणि...
    September 16, 06:53 AM
  • एक दोरी अर्थसत्तेच्या हाती. एक दोरी राजकीय सत्तेच्या हाती. दोन्ही सत्ता संगनमताने सामान्य माणसाचे जगणे ताब्यात घेऊ पाहतात. त्यासाठी नाना क्लृप्त्या आणि कारस्थाने रचली जातात. अस्तित्वाला धोका असल्याची भयशंका एकदा का पेरली की, अवघा समाज राजकीय सत्तेच्या जाळ्यात अडकून राहतो. अशा आव्हानात्मक प्रसंगी लेखकाला वैयक्तिक आविष्कारावर बंधन न आणता आपले सामाजिक जीवन सार्थ कसे करता येईल? कोणती संकल्पना लेखकाच्या स्वतंत्र नि निर्भर कृतीला भक्कम वैचारिक आधार पुरवेल? -औरंगाबाद येथील नाथ ग्रुप आणि...
    September 16, 12:30 AM
  • माणूस जाडजूड चरित्रातून कळतो, त्याहून अधिक तो क्षणांतून जन्माला येणाऱ्या गोष्टींतून उमगतो. या गोष्टीत अवघं जगणं सामावलं असतं. जगण्याचा अर्थ ठासून भरलेला असतो. प्रसाद कुमठेकर याच छोट्या छोट्या गोष्टींतून अस्सल देशी कादंबरी आकारास आणतात... परिघावरील जग माझ्या आस्थेचा विषय. हा परीघ जसा मानवी जनसमूहाशी निगडित आहे, तसाच परिसराशीसुद्धा संबंधित. दूरवर पसरलाय आपला महाराष्ट्र. ज्यातील दहा-बारा जिल्हे अजून मी पाहिलेसुद्धा नाहीत. तुळजापूरची भवानी, अंबाजोगाई, पैठण-जायकवाडी, नाशिक, नागपूर,...
    September 9, 07:52 AM
  • भारतातील अनेक मनोहारी स्त्री-शिल्पांत गणना व्हावी अशा एका शिल्पप्रकाराला संज्ञा दिली गेलीय, ती शालभंजिका अशी. अशा शालभंजिका शिल्पांनी संस्कृत कवींना, साहित्यकारांना मोह पाडला होता. त्याचे प्रत्यंतर येते ते विद्वशालमंजिका नामक नाटकामुळे. खरे तर शिल्पातून दृश्य होणाऱ्या भारतीय संस्कृतीसंबंधीच्या काही संकल्पनांचा प्रेरणादायी श्रोत म्हणजे, संस्कृत साहित्य होय, असे म्हणणे अतिशयोक्तीचे ठरणार नाही. म्हणजेच असेही म्हणता येईल, की साहित्य आणि कला भारतीय संस्कृतीचा आरसाच आहे......
    September 9, 07:52 AM
  • धर्माइतक्याच धर्मसंस्थादेखील पवित्र मानल्या जातात. त्यावर वर्चस्व असलेले संतमहंत, मुल्ला-मौलवी, पाद्री सारेच पवित्र ठरवले जातात. त्याचमुळे बाललैंगिक शोषणाच्या घटना उघडकीस येतात, तेव्हा धर्माच्या कह्यात गेेलेला समाज मौनात जातो. हे मौनात जाणंच विकृतीला खतपाणी घालणारं ठरतं... शासकीय वसतिगृहै असोत किंवा धर्मसंस्थांनी चालवलेल्या निवासी शाळा असोत, यांपैकी कोणतीच जागा बालकांसाठी, अठरा वर्षांखालील मुलामुलींसाठी सुरक्षित असू नये, ही अत्यंत लाजिरवाणी बाब आहे. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे,...
    September 9, 07:27 AM
  • आधी येतं जगणं. मग स्फुरतो विचार. विचारातून जन्माला येतं तत्त्वज्ञान. तत्त्वज्ञानाच्या घुसळणीतून घडतं संभाषण-लेखन. लेखकाचं जग असं आकारास येतं. पण त्या जगापर्यंत पोहोचणं असतं, कमालीचं अवघड. कारण, प्रत्येक टप्प्यावर असते एक बंद खिडकी. प्रज्ञावंत लेखक विलास सारंग त्यातली प्रत्येक खिडकी उघडून आपल्याला काफ्का, सार्त्र, बेकेट आणि काम्यू आदी थोर लेखकांच्या वैचारिक समतोलाचं दर्शन घडवणाऱ्या अद्भुत साहित्यविश्वात घेऊन जातात... एकोणएेंशी-ऐंशीच्या आसपास अकरावी-बारावीत असताना लेखक विलास...
    September 9, 07:21 AM
  • वाडा तालुक्यातल्या आश्रमशाळेत शिकणारी १४ वर्षांची मुलगी कुपोषणाला नुकतीच बळी पडली. हा व्यवस्थानिर्मित सापळा आहे. सापळा लावणारे अनेक आहेत, पण सोडवणारे कमी. मेळघाटात आजवर असे अनेक सापळे लावले गेलेत. त्यात आदिवासी मुलं कुपोषणाला बळी पडताहेत. हिरा बंबई आणि दादरा नावाच्या गावातले आजचे वर्तमान त्याचीच साक्ष देतेय... मुंबई...! कधीकाळची बंबई...! धष्टपुष्ट लोकांची, करोडपतींची...! दादरसुद्धा...! इथे सुखावलेले, धडधाकट आणि सुदृढ लोक सगळीकडे पाहायला मिळतील, याच शहरात लाखो रुपयांचं उष्ट अन्न कचऱ्यात...
    September 9, 07:16 AM
  • वैचारिक विरोधकांविषयी जनतेच्या मनात संशय, संताप आणि घृणा निर्माण करण्याचे सत्ताधायांचे डाव नवे नाहीत. आतासुद्धा नक्षलवाद्यांचे समर्थक असल्याच्या आणि पंतप्रधानांच्या हत्येचा कट रचल्याच्या संशयावरून जनहक्क चळवळीत सामील बुद्धिवाद्यांची ऐन निवडणुकांच्या हंगामात धरपकड होणे हा त्याच कारस्थानाचा एक भाग आहे. मुख्यत: आर्थिक-सामाजिक स्तरावरचे अपयश झाकण्यासाठी विद्यमान सत्ताधायांनी उचललेले हे पाऊल दडपशाहीचा धडधडीत पुरावा आहे... एकोणिसशे नव्वदचं ते दशक होतं. राजस्थानातल्या देवडुंगरी...
    September 9, 07:09 AM
  • तब्बल ६९ पदकं पटकावून भारतीय क्रीडापटूंनी आजवरच्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत सर्वोच्च कामगिरी नोंदवली. लगोलग सरकारच्या वतीने बक्षिसांचा वर्षाव झाला. ऑलिम्पिकमध्ये यापेक्षा मोठं यश मिळवा, अशा शुभेच्छा पंतप्रधानांनी दिल्या. तर स्पोर्ट्स सुपरपॉवर बनण्याचं स्वप्न गृहमंत्री राजनाथसिंगांनी दाखवलं. पूर्वीच्या तुलनेत आजचं यश मोठंच, पण या यशाचे खरे शिल्पकार कोण? झारीतले शुक्राचार्य कोण? त्याचाच हा लेखाजोखा... एशियाड किंवा ऑलिम्पिक सुवर्णपदकामधलं सहा ग्रॅम सोनं सव्वाशे कोटी...
    September 9, 07:01 AM
  • वस्त्रहरणहे रंगभूमीला पडलेलं खुमासदार स्वप्न आहे. हा तांबड्या मातीतला अस्सल लोककलाकेंद्री फार्स आहे. आजवर पाच हजाराहून अधिक प्रयोग झालेल्या या नाटकाने खऱ्या अर्थाने मराठी रंगभूमीला पांढरपेशा संस्कृती-सभ्यतेच्या अनावश्यक दडपणातून मुक्त केलं आहे. असं हे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक-सामाजिक चलनवलनावर प्रभाव टाकणारं सदाबहार नाटक पुन्हा एकदा नव्या संचात रंगभूमीवर अवतरलंय. त्या निमित्ताने वस्त्रहरणमुळे आलेल्या झपाटलेपणाचा काळ जागवणारा हा फर्मास लेख... रात्रौचे जास्त नाही, साडे आठच...
    September 2, 07:38 AM
  • मीडिया-सोशल मीडियाच्या कल्लोळापलीकडे अनेक घटकांचा जीवन-मरणाचा लढा सुरू आहे. याच्याशी निगडित प्रश्नांवरून लक्ष विचलित करण्यासाठी समाज गटांत फूट पाडून सत्ता बळकट करण्याचा फॉर्म्युला विद्यमान सत्ताधारी भीडभाड न बाळगता राबवताहेत. अशा प्रसंगी सत्ताधाऱ्यांना परिस्थितीवर ताबा मिळवण्याची संधी न देता उजव्यांना असो वा डाव्यांना समान न्यायाने प्रश्न विचारलेच पाहिजेत... आज हे पुन्हा एकदा सिद्ध झालं की तू कुंपणावरचा आहेस. तुला एक तर विषय माहीत नाही किंवा तू संधिसाधू तरी आहेस, लज्जास्पद!...
    September 2, 07:33 AM
  • ३१ ऑगस्टचा स्वातंत्र्य दिन हा सोहळ्याचा दिवस नाही. आजही तो वेदना, संताप मुखर करण्याचा आणि संघर्षाचा ऐलान करण्याचा दिवस आहे. ३१ ऑगस्ट १९५२ रोजी ब्रिटिशनिर्मित १८७१च्या गुन्हेगार जमातीच्या कायद्याने भटक्या जमातींवर मारलेल्या गुन्हेगार या शिक्क्यातून अनेक जाती-जमाती औपचारिकरीत्या मुक्त झाल्या हे तर खरंच. तरी गेल्या पासष्ट वर्षांत त्या शिक्क्यांचे ठसे नि अवशेष नष्ट होण्याच्या दिशेने झालेला प्रवास अतोनात संथ गतीने सुरू आहे. त्यांच्या मुक्तीचा दिवस पुढच्या शंभर वर्षांनी तरी उजाडेल का,...
    September 2, 07:31 AM
  • भारतीय साहित्यात फाळणीला केंद्रीभूत ठेवून अतिशय सकस साहित्य लिहिले गेले आहे. त्यामध्ये मंटो ते खुशवंतसिंग नि गुलजार ते शिव कुमार यांच्या अ रिव्हर विथ थ्री बँक या साहित्यकृतीची प्रामुख्याने दखल घेतली जाते. आणि त्यातच बिंदू भट्ट यांच्या आखेपातर अर्थात अक्षयपात्र या कादंबरीचीही प्रामुख्याने नोंद घ्यावी लागेल... पंधराव्या शतकातील आद्यकवी नरसी मेहता यांचा एकूणच गुजराती साहित्य- समाजमनावर विशेष प्रभाव राहिलेला आहे. त्या काळामध्ये वैष्णव जणांची व्याख्या सांगताना या संतकवीने लिहिले...
    September 2, 07:19 AM
  • विद्यार्थी हा जसा निव्वळ परीक्षार्थी असता कामा नये, तसा शिक्षकही निव्वळ अर्थार्जनाचे साधन म्हणून या क्षेत्राकडे पाहणारा असता कामा नये. पण जेव्हा, या एकंदर ज्ञानव्यवहारात शिक्षकाला अतोनात महत्त्व दिले जाते, तेव्हा विद्यार्थीच काय, तर ज्ञानदेखील दुय्यम ठरायला लागते. भक्तसंप्रदाय निर्माण केला जातो. भाबडेपणावर पोसलेली व्यवस्था निर्माण होते. सबंध ज्ञानव्यवहारच धोक्यात येतो... गुरुपौर्णिमा-शिक्षकदिन जवळ आला, की शाळा-महाविद्यालयांतल्या विद्यार्थ्यांची लगबग सुरू होते. सोहळे करायचे....
    September 2, 07:16 AM
  • आपली आपल्याला वाट सापडेपर्यंतचा प्रवास खूप खडतर असतो. स्वभावातले बंड उसळ्या मारत असते. बेफिकिरी, बेपर्वाई टोक गाठून असते. आसपासच्या सगळ्यांनीच खोल दरीत आपला शेवट गृहीत धरलेला असतो. पण केवळ प्रकाशवाट दाखवणाराच नव्हे, तर जगणं शिकवणारा शिक्षक ढाल होऊन आयुष्यात येतो आणि मातीमोल आयुष्याचं सोनं होऊन जातं... अत्यंत व्रात्य मुलगा म्हणून मी गल्लीत, गावात, शाळेत, नातेवाइकांत कुख्यात होतो. चंचल मनोवृत्तीचा हा मुलगा हळूहळू वाया जात आहे या निष्कर्षाप्रत तमाम लोक आले होते. एक वाया गेलेला मुलगा अशी...
    September 2, 07:05 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED