Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • पद्मश्रीहा मानाचा पुरस्कार जाहीर झालेल्या अरविंद गुप्तानामक माणसाचं वेडेपण आणि काम इतरांनाही झपाटून टाकणारं आहे. ते टाकाऊ वस्तूंपासून वैज्ञानिक खेळणी बनवतात. ती खेळणी वापरून विज्ञानातल्या विशेषत: भौतिकशास्त्रातल्या अनेक किचकट संकल्पना हसत-खेळत समजावून सांगत जगण्याचा नवाच आदर्श निर्माण करतात... अमेरिकेतल्या ओहायो स्टेटमधली गोष्ट. एक लहान मुलगा नऊ - दहा वर्षांचा. धडपड्या, कडकड्या, आगाऊ, खट्याळ. एका जागी स्वस्थ बसणं ही त्याच्यासाठी अशक्य गोष्ट. पत्रे, खिळे, तारा, काचेचे तुकडे,...
    February 18, 01:29 AM
  • अस्मा जहांगीर. सिर्फ नाम ही काफी है प्रकारची एकांडी शिलेदार! या महिन्याच्या ११ तारखेला वयाच्या ६६व्या वर्षी तिने जगाचा निरोप घेतला. वयाच्या १८व्या वर्षापासून तिचा जलवा याह्या खान यांच्यापासून ते नवाझ शरीफपर्यंतच्या पाकिस्तानच्या विविध राजवटींनी पाहिला. एकाही राष्ट्राध्यक्षाला तिने सोडलं नव्हतं. एवढंच नव्हे तर इम्रान खान, अल्ताफ हुसेन आणि लष्करातल्या असंख्य धेंडांना तिने आव्हान दिलं. विद्यमान भारतात सत्ताधीशांच्या विरोधात अथवा सत्ताधारी मांडत असलेल्या विचारांच्या विरोधात...
    February 18, 01:29 AM
  • मुलीदेखील बिअर पितात, हे पाहून मला आताशा काळजी वाटू लागली आहे...असं गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रिकर म्हणाल्याचं कळून मलाच काळजी वाटू लागलीये. कारण त्यांना हे अगदी नीट माहित्येय की, गोव्यात आणि देशात किंवा जगातही ख्रिश्चन समुदायात मद्यपान हा धार्मिक आणि त्यांच्या आहारविधीचाही भाग आहे. तेव्हा, पर्रिकरांना अन्य धर्मीय व पर्यायानं हिंदू धर्मीय मुलींबद्दल हे विधान करायचं होतं का? मुलीदेखील बिअर पितात, हे पाहून मला आताशा काळजी वाटू लागली आहे, असं गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रिकर...
    February 18, 01:28 AM
  • शेतकरी, शिक्षक, कामगार यांच्यापाठोपाठ स्पर्धा परीक्षांना (एमपीएससी) बसणारे शेकडो विद्यार्थीसुद्धा रस्त्यावर उतरल्याची घटना काही दिवसांपूर्वी महाराष्ट्राने अनुभवली. वर्षानुवर्षे दबल्या भावनांचा, साचल्या असंतोषाचा जणू स्फोट झाला. नोकरशाहीपूरक परीक्षा पद्धती, नियोजन आणि पारदर्शकतेचा अभाव, क्लासेसचा प्रभाव आणि विद्यार्थ्यांमधले वाढते नैराश्य आदी मुद्दे या निमित्ताने पुढे आले. त्या अनुषंगाने स्पर्धा परीक्षांच्या चक्रात अडकणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या भावनांना मोकळी वाट करून...
    February 18, 01:05 AM
  • एकेकाळची राहुल द्रविडरूपी मैदानावरची खंबीर भिंत, आता मैदानाबाहेरही कणखरतेचं दर्शन घडवतेय. खरं तर त्याच्या रूपाने १९ वर्षांखालील भारतीय क्रिकेट संघासाठी एक नैतिक अधिष्ठान निर्माण झालेलं आहे म्हणूनच त्याच्या हाताखाली तयार होणं अनेकांसाठी भाग्याचं लक्षणही आहे... शेक्सपिअरचं एक मस्त वाक्य आहे. One crowded hour of glorious life is worth an age without name. १९ वर्षांखालील भारतीय संघाने न्यूझीलंडमध्ये वर्ल्डकप जिंकल्यावर राहुल द्रविडच्या संदर्भात ते मला आठवलं. द्रविडच्या कारकीर्दीत एकच क्राउडेड अवर आला असं नाही. पण...
    February 18, 01:04 AM
  • अनिष्ट प्रवृत्तींशी लढताना गळून पडलेल्या कोरड्या पानांचे अस्वस्थ आत्मवृत्त निघत साहिबा तिची कविता सांगते आहे. हा पानांचा ढिगारा तिच्या कवितेतून आपल्या वर्तमानाचे उत्खनन करीत एका स्वर्गीय भूभागाचा राक्षसी चेहरा आपल्यासमोर उभा करतो आहे. या कवितेत पुरुषी मनोवृत्तीने घरात आणि घराबाहेर कुस्करलेल्या कैक नाजूक कळ्यांचे आत्मनिवेदन आहे. तिला कविता लिहायच्या आहेत. एकेकाळच्या पृथ्वीवरील नंदनवनाविषयी. त्याला उद्ध्वस्त करू पाहणाऱ्या हिंसक आणि विद्वेषी प्रवृत्तींविषयी. तिला बोलायचंय...
    February 18, 01:02 AM
  • मंदिरांवरील शिल्पे ही विचार आणि विवेकाचा अपूर्व संगम असतात. त्यांचे विशिष्ट ठिकाणी, विशिष्ट आकारात असणे, याला निश्चित असे प्रयोजन असते. ही शिल्पे एक प्रकारे संस्कृती, सभ्यता आणि सौंदर्याची प्रतीकेच ठरतात... मंदिरात जाताना देवदर्शन घेणे हाच उद्देश असतो, हे मानले तर त्यासाठी भक्तांचे मन कसे असले पाहिजे, हे मंदिराच्या बाह्यभिंतीवर शिल्पित केलेल्या सुरसुंदरी भक्ताला सुचवीत असतात. शास्त्रोक्तपणे दर्शन घ्यायचे तर आधी बहिर्देवपूजा अभिप्रेत असते. म्हणजे, असे की मंदिराच्या...
    February 18, 01:01 AM
  • अक्षरांचा श्रम केला । फळा आला तेणे तो।। अवघियाचा तळ धरी । जीवा उरी निरऊनी।।...तुकारामाला अपेक्षित अक्षरांचाच नव्हे तर प्रेम नामक अडीच अक्षरांचा श्रम केल्यानंतर फळाला आलेली डॉ. प्रदीप आवटे लिखित पुस्तकरूपातली ही गोष्ट आहे. या गोष्टीतला अवकाश लेखकाने स्वत: निर्माण केलेला आहे. तो अवकाश नवनिर्मितीने, लोभसवाण्या प्रेमछटांनी भारलेला आहे... उत्सव आणि उथळपणा. एक घटना, दुसरी आहे, ती स्वभावजन्य कृती. वर्तमानाच्या संदर्भात, उत्सव आणि उथळपणात परस्परसंबंध आहे का? विशेषत: प्रेम या शाश्वत भावनेला...
    February 18, 01:00 AM
  • समकालीन मराठी साहित्यातच नव्हे तर भारतीय साहित्यातही श्याम मनोहर या नावाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. आपल्या साहित्यातून अतिसामान्य माणसांपासून असामान्य माणसांपर्यंतच्या जगण्याचा समग्र वेध घेत मानवी जगण्याचे नवनवे संदर्भ शोधत राहणे व त्यासाठी साहित्यनिर्मितीच्या अनेकविध पद्धती शोधून काढणे यात ते कायम गढलेले असतात. बडोदा (गुजरात) येथे होऊ घातलेल्या ९१ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात श्याम मनोहर यांचा सत्कार आयोजित करण्यात आला आहे. शिवाय त्यांच्या प्रेम आणि खूप खूप नंतर...
    February 11, 04:44 AM
  • महाराष्ट्र शासनाने महाराजा सयाजीराव गायकवाड चरित्र साधने प्रकाशन समिती स्थापन केली. समितीने पहिल्या वर्षी सुमारे पंधरा हजार पृष्ठांच्या २५ खंडांची तयारी केली असून पहिल्या टप्यातील साडेसहा हजार पृष्ठांच्या बारा खंडांचे प्रकाशन १६ फेब्रुवारी रोजी बडोदा येथील अ. भा. मराठी साहित्य संमेलनात होत आहे. त्यानिमित्त राजाची सिंहासने बुडतात, पण मूर्ती व कला जिवंत राहतात असे मानणाऱ्या सयाजीरावांचा गुणग्राहक पैलू उलगडणारा हा लेख... राजा हा देवाचा अवतार असतो व चैन करणे हा त्याचा जन्मसिद्ध...
    February 11, 04:40 AM
  • पत्री सरकारचे शक्तिस्थळ म्हणजे तुफान सेना आणि या सेनेचे भाऊ कॅप्टन. त्यांचा इंग्रज सरकारला आणि त्या सरकारने हाताशी धरलेल्या दरोडेखोरांना जितका दरारा वाटत होता त्यांच्याबद्दल तितकंच प्रेम आणि जिव्हाळा कुस्तीगीरांना तसंच लोकचळवळीतल्या कार्यकर्त्यांना वाटत आलं आहे... मी, आलोय भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात मोलाची कामगिरी केलेल्या कुंडल या गावात. ज्या गावातील शूरांनी इंग्रजी राजवटीच्या विरोधात मोठी झुंज दिली ते हे गाव. इंग्रजी राजवट नाकारलेल्या आणि जनतेच राज्य तयार केलेल्या पत्री...
    February 11, 04:38 AM
  • चार नंबरवर मी सावकाश जेवत होतो. एका वेटरनं माझ्याकडं चक्कर मारली. काउंटरवर त्यानं मी हंडीभर भाजी आणि छत्तीस रोट्या घेतल्याचं सांगितलं. खरं- खोटं तपासण्यासाठी एकेक वेटर माझ्याकडे बघू लागला. मला काहीच कळेना. जेवण झालं आणि सगळा प्रकार लक्षात आला... मी,मुस्कटात मारलेलं कस्टमर धर्मानं मुस्लिम होतं. हॉटेलमधल्या एका वेटरनं त्याला हिंदू-मुस्लिम रंग दिला. त्यामुळे तो कस्टमर लोकं घेऊन येईल, उद्या भांडणं होतील, याची चोपडाचापडी वेटरमध्ये चालली होती. माझ्या मनात भीती पेरण्याचं काम मोठ्या चलाखीनं...
    February 11, 04:35 AM
  • कोणतेही व्यक्तिसापेक्ष आत्मचरित्र वा आत्मकथन हा काळाचा सामाजिक सांस्कृतिक आणि काही अशांने राजकीय इतिहासच असतो. त्याच अर्थाने ओमप्रकाश वाल्मीकीलिखित आणि डॉ. मंगेश बनसोड अनुवादित उष्टं नावाने प्रकाशित आत्मकथन उत्तर भारतीय पुरुषसत्ताक सरंजामी जातीयवादी मानसिकतेचा पर्दाफाश करणारा काळाचा जाहीरनामा आहे... शतकांच्या अन्याय अत्याचार, दासप्रथेहून लाजिरवाणी गुलामगिरी अन्् अनन्वित छळांच्या विरोधात ६०-६२ च्या दरम्यान अमेरिकेत आकाराला आलेली ब्लॅक पँथरही कृष्णवर्णीयांची चळवळ....
    February 11, 04:32 AM
  • आज भारतातूनच नाही, जगभरातून योनिपूजा हद्दपार झाली आहे. स्त्रीसत्तेच्या जागी पुरुषसत्ता रुजताना पुरुषप्रधान धर्माने सगळ्यात आधी नवरा नावाच्या पुरुषाशिवाय स्वतंत्र असलेल्या देवतांवर हल्ला केला. स्त्रीची योनी एका पुरुषाच्या मालकीची करत, योनिपूजेच्या जागी योनिशूचितेचं मूल्य रुजविण्यात आलं आहे. पुरुषसत्तेचा इमला योनिशूचितेच्या पायावर उभा आहे. आज एकविसाव्या शतकातही या वास्तवात बदल झालेला नाही, हे कंजारभाट समाजातील कौमार्यचाचणी ते पद्मावत सिनेमाला करणी सेनेने केलेला विरोध,...
    February 11, 04:32 AM
  • रंगमंचावरील नाटक संपते तेव्हा तो मंत्रित अवकाश आपण तिथेच विसरून येतो. पण समाजस्वास्थ्य ही नाट्यकृती तसे होऊ देत नाही. म्हणूनच ही कलाकृती सामाजिक-सांस्कृतिक सुधारणेसाठी टाकलेले, ऐतिहासिक म्हणावे असे पाऊल ठरते... स्त्रीशिक्षणासाठी उत्तुंग कार्य करणारे महर्षी धोंडो केशव कर्वे(अण्णा) यांचे ज्येष्ठ चिरंजीव म्हणजे, र.धों. कर्वे. निरलसपणे काम करणाऱ्या अण्णांच्या कामाला लोकमान्यतेबरोबरच राजमान्यताही मिळाली. भारतरत्न या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने १९५८ मध्ये त्यांना गौरवण्यात आले. मात्र...
    February 11, 04:28 AM
  • औरंगाबादचा पुरवार कुटुंबीयांचा वंशपरंपरागत वाडा हा घर कमी आणि संग्रहालय अधिक भासतो. दहा पिढ्या नांदलेल्या त्या घरामध्ये औरंगाबाद जिल्ह्याचा आणि त्याहूनही सतरा हजार वस्तूंचा सांस्कृतिक वारसा जतन करण्यात आला आहे. त्या वारशाचा संबंध काही दशकां-शतकांपूर्वीच्या वस्तूंसोबत आहेच, पण काही संदर्भ थेट हजारो वर्षांपूर्वीच्या आदिमानवापर्यंत जाऊन भिडणारे आहेत... औरंगाबाद येथील छंदवेडे व ध्येयवेडे डॉ. शांतिलाल पुरवार यांनी दुर्मिळ वस्तूंच्या संग्रहासाठी आयुष्य वेचले. स्वखर्चाने एकेक...
    February 11, 04:14 AM
  • देश स्वतंत्र झाल्यानंतर अनेक प्रवाहांना - धर्मांना, जातींना, भाषांना - भारत म्हणून एकत्र घेऊन जाण्याचे कार्य देशाचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी केले. ते साधून त्यांनी The Idea of India अर्थात, भारताचे संकल्पनाचित्र प्रत्यक्षात आणले. नेमकी हीच प्रक्रिया कंठ-संगीतात पंडित भीमसेन जोशी यांनी साध्य केली. शास्त्रीय गायकीतील वेगवेगळी घराणी स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून अस्तित्वात होतीच आणि त्यांचे कार्य अगदी उत्तम होतेच. परंतु देशातील जनतेला सुराने एकत्र जोडणारा भारतीय गायक म्हणून भीमसेन...
    February 4, 01:57 AM
  • पुरुषसत्ताक व्यवस्था स्त्रीबाबत कमालीची प्रोटेक्टिव्ह आणि पझेसिव्हअसते. पण हा प्रोटेक्टिव्हनेस किंवा पझेसिव्हनेस तिच्या योनीवर ताबा मिळवण्यातून आलेला असतो. मग पुरुषसत्तेचा धर्म हिंदू असो वा मुस्लिम, सगळ्यांचेच अंतिम उद्दिष्ट एकच असते. या ताबा ठेवण्याच्या मानसिकतेतूनच तिच्यावर जाचक प्रथा-परंपरा लादल्या जातात, तिला देवत्व बहाल करून प्रतिमेत कैद केले जाते...विचारी अभिनेत्री स्वरा भास्करने प्रतिगामी सतीप्रथेचं उदात्तीकरण करणाऱ्या पद्मावतचा दिग्दर्शक संजय लीला भन्साळीस...
    February 4, 01:56 AM
  • गायत्रीबाला यांच्या विपुल कवितालेखनातून आपणाला सामान्य माणसाच्या जगण्यातील दुःख आणि पीडा याचे भेदक चित्रण पाहायला मिळते. रोजच्या जगण्यामरण्याच्या संघर्षातून निर्माण होणाऱ्या कैक भाषिक प्रतिमांचा योग्य वापर करीत आकाराला येणारी त्यांची कविता समकालात उठून दिसते. काही वर्षांपूर्वी गायत्रीबाला पांडा या तरुण कवयित्रीचे धूप को रंग या नावाचा काव्यसंग्रह प्रकाशित झाला. उडिया कवितांचा तो हिंदीमधील अनुवाद होता. याच संग्रहातील गवाहों को थमा दिया गया हैं, रुपया / छिनी जा चुकी हैं, उनकी जीभ...
    February 4, 01:55 AM
  • मंदिर ही केवळ कर्मकांड किंवा पूजा-अर्चा करण्यासाठीची जागा नाही, तर मनातील विकार-वासना मागे सारत स्वपलीकडे जाऊन परमेश्वराशी तादात्म्य पावण्याचे स्थान आहे. मंदिरांवरील सुरसुंदरींच्या शिल्पांमागे हाच विचार प्रबळ आहे... स्त्री आणि माकड असा या लेखाचा विषय आहे. मध्ययुगीन मंदिरांच्या बाह्यांगावर स्त्री आढळते. कलाकारांच्या आवडीचा हा विषय असल्यामुळेही मंदिरावर ती वारंवार आढळते. शास्त्रग्रंथात ही आढळत नाही, हे खरे, पण ही आढळते, ती इतर सुरसुंदरींच्या समूहातच. म्हणून हिला सुरसुंदरी म्हणायचे....
    February 4, 01:28 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED