Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • हिंदी भाषेच्याप्रख्यात लेखिका कृष्णा सोबती यांना अलीकडेच प्रतिष्ठेचा ज्ञानपीठ पुरस्कार जाहीर झाला. सबंध कारकीर्द निर्भयतेवर उभारलेल्या सोबती यांच्या लेखन कर्तृत्वाचा हा मनोज्ञ वेध... निवडणुकांच्या वातावरणात साहित्यिक क्षेत्रातील एका बातमीकडे कदाचित आपलं दुर्लक्ष झालं असेल. ही बातमी म्हणजे, हिंदीतल्या एका जेष्ठ लेखिकेला जाहीर झालेल्या साहित्यातील सर्वोच्च म्हणजेच ज्ञानपीठ पुरस्काराची. खरं तर बातमी अशी असायला हवी होती की, पुरस्कार स्वीकारण्यास होकार कळविल्याने कृष्णा सोबती...
    December 10, 06:50 AM
  • जोसेलिन बेल ही वैज्ञानिक आहे, त्याचबरोबर तिला कवितांचे, साहित्याचे प्रेम आहे. जेव्हा तिने प्लॅनेटेरियम ही अॅड्रिएन रिचची कविता वाचली, तेव्हा तिला पल्सारच्या उल्लेखातून स्वतःची प्रतिमा ताबडतोब जाणवली आणि कॅरोलिन हर्शेल आणि जोसेलिन बेलमधला धागाही जाणवला... अचानकच अॅड्रिएन रिच या स्त्रीवादी कवयित्रीची प्लॅनेटेरियम नावाची कविता सामोरी आली. कॅरोलिन हर्शेल या आद्य अवकाशवैज्ञानिक स्त्रीच्या सन्मानार्थ लिहिलेली ही कविता. १७५० ते १८४८ या काळात जगलेल्या कॅरोलिनचं आयुष्य टायफॉइडमुळे...
    December 10, 06:49 AM
  • नुकतीच वयाची ७५ वर्षे पूर्ण केलेले लुईस बँक्स हे भारतीय जॅझ संगीताचे पितामह. पाश्चिमात्य संगीतावर विलक्षण प्रभुत्व असलेल्या लुईस यांनी आपल्या संगीताने रसिकांना व स्वत:ला चिरतरुण ठेवले. त्यांच्या पंचाहत्तरीनिमित्त मुंबईत झालेल्या एका कार्यक्रमात अनेक नामवंत गायक-वादकांनी आपली कला सादर करुन बँक्सच्या प्रदीर्घ संगीत कारकीर्दीला मानाचा मुजरा केला. बँक्स यांच्या सांगीतिक कारकीर्दीबद्दल त्यांचे मित्र संगीतकार अशोक पत्की यांच्याशी साधलेल्या संवादावर आधारित हा लेख... मिले सूर मेरा...
    December 10, 06:49 AM
  • वैद्यकीय क्षेत्र हे मुळातच आव्हानांचा डोंगर असलेले, म्हणूनच त्यातल्या अनुभवांचे म्हणून एक वेगळेपण असते, परंतु केवळ अनुभव वेगळे असून भागत नाही, त्याला चिंतनाची जोड असेल तर शब्दरूपात उतरणारा ऐवज कायमस्वरूपी लक्षात राहणारा ठरतो, हीच अनुभूती प्रस्तुत पुस्तक आपणास देते... आव्हानांची पार्श्वभूमी असलेल्या अनुभवकथनाला चिंतनाची डूब दिल्याने पुस्तकरूपात उतरलेले लेखन किती उंची गाठू शकते, याचा प्रत्यय डॉ. सुलभा ब्रह्मनाळकर यांचे डॉक्टर म्हणून जगताना, जगवताना हे ताजे पुस्तक देते. लेखिका जरी...
    December 10, 06:48 AM
  • म्हाइंभटांनी मुलूख मुलूख फिरत चक्रधर स्वामींच्या लीळा गोळा केल्या; तसंच तर केलंय नामदेवने. म्हणून पाहता पाहता त्याची चळवळ साहित्यजगतात कमी अवधीत फोफावली. अन् या चळवळीचं नाव ठळक झालं, ते म्हणजे वाघूर... वाघूर एक नदी वाघासारखी घूरघूर करत वाहणारी शूर वाघालाही वाहून नेणारी वाघाचं ऊर असणारी तिने शब्दालाच दिलीय घूरघूर... वाघूर एक शस्त्र शब्दांनी अचूक नेम भेदणारं वाघूर एक चळवळ बिनरस्त्यावर उतरुन शब्दांचा धगधगता विस्तव चेतवणारी वाघूर तुमच्या माझ्यामधलं सत्त्व उजागर करणारं एक मिथक...
    December 10, 06:47 AM
  • हिंदी चित्रपटसृष्टीत नैसर्गिक अभिनयाचा वारसदार म्हणून आणि नाट्यचळवळीचा पालक म्हणून आपला ठसा उमटवलेले शशी कपूर यांच्या जाण्याचे अनेकांनी अनेक अर्थ लावले. पण, ज्येष्ठ चित्रकार सुभाष अवचट यांच्या आयुष्यात आलेले शशी कपूर हे एक काहीसे गूढ असलेले, काहीसे विरक्त आणि समाधिस्थ असे व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचेच हे मनोवेधक शब्दचित्र... महिना डिसेंबरचा आणि बाहेर पाऊस पडतोय. मान्सूनातल्या सारखा. शहरी झमेल्यात मनाला कातावून टाकणारा. या पावसात शशी कपूर अखेरच्या प्रवासाला निघालाय. डिसेंबरात कधी...
    December 10, 06:46 AM
  • स्वत्व आणि शैली याचा अपूर्व संगम असलेले ज्येष्ठ अभिनेते दिलीपकुमार यांचा ११ डिसेंबर हा वाढदिवस. यंदा वयाची ९५ वर्षे पूर्ण करणाऱ्या या नटश्रेष्ठाच्या अभिनयातली सौंदर्यस्थळे उलगडून सांगणारा हा लेख... एकाच वेळी नट म्हणून सामान्यांना आवडणारा आणि त्याच वेळी आपल्या उत्तुंग अभिनयानं जाणकारांचे लक्ष वेधून घेणारा अभिनेता म्हणजे दिलीपकुमार. भरतमुनींनी नाट्यशास्त्रात नायकाचे धीरोदात्त, धीरोदत्त, धीरललित आणि धीरप्रशांत, असे चार प्रकार सांगितले आहेत. नाटक या पूर्ण प्रकारासाठी धीरोदात्त,...
    December 10, 06:45 AM
  • नजर हटी, दुर्घटना घटी... गुजरातच्या संदर्भात असाच अनुभव गेल्या तीन-साडेतीन वर्षांत भाजपने घेतला.गुजरात आनंदीबेन पटेलांकडे सोपवून मोदी पंतप्रधानपदी काय विराजमान झाले, पाटीदार आंदोलन, मग शेतकरी आंदोलन, दलित अत्याचारविरोधी आंदोलन, व्यापाऱ्यांचा संताप अशा घटना घडत गेल्या. जाणकार म्हणतात, नाराजी होतीच, मोदींमुळे ती दबून राहिली होती. पण तेच मोदी पूर्ण ताकदीनिशी गुजरातच्या निवडणुकीत उतरले. काँग्रेसच्या मुसंडीने निकालांचे अंदाज हेलकावे खात असताना, भाजप सन्मानपूर्वक निवडणूक जिंकणार की...
    December 10, 06:44 AM
  • न्याय सर्वांना समान मिळायला हवा, पण प्रत्यक्षात काय होते? गेल्याच आठवड्यात नितीन आगे हत्याप्रकरणी नगरच्या जिल्हा सत्र न्यायालयाने १० आरोपींची पुराव्याअभावी निर्दोष सुटका केली. यातला पुराव्याअभावी हा शब्द अत्यंत महत्त्वाचा आहे. इतर वेळी तपास, पुरावे, चौकशी, साक्षीदार आणि सरतेशेवटी न्याय हे सारे कायद्याला धरून व्हावे, ही अपेक्षा असते. पण मुख्यत: तपासाच्या प्रक्रियेत सामाजिक-राजकीय-सांस्कृतिक दबाव प्रभाव महत्त्वाची भूमिका बजावतात का? कोर्टात साक्षीदार फिरणे, आश्वासन दिल्याप्रमाणे...
    December 3, 03:06 AM
  • हॉटेलातला हेल्पर हा हेल्पर असतो. वेळ आणि काळ पाहून इतरांच्या सोयीनुसार तो वापरला जातो. अशावेळी हेल्परला नाही म्हणण्याची मुभा नसते, पण हीच अपरिहार्यता त्याचं अनुभवविश्वही विस्तारत जाते... रोजचा उगवणारा सूर्य आपली लाल-तांबूस किरणं सगळ्यात अगोदर माझ्या शटरच्या अपार्टमेंटवर सोडायचा. सकाळची ही किरणं मला अलगद जागं करायची. कोणी याला शटर म्हणोत वा दुकानासारखी खोली, पण मला ती अत्यंत आवडायची. मी कुणालाही माझा पत्ता सांगाताना वर अपार्टमेंट खाली शटर आणि तळघरात हॉटेल, असाच सांगायचो. माझी ही...
    December 3, 03:05 AM
  • हल्ली माणुसकी राहिलीच नाही असे सातत्याने आपल्या आजूबाजूला बोलले जात होते. त्यात भर म्हणून आता समाजाचे मानसिक आरोग्य खालावले आहे असे बोलले जात आहे. वास्तवात नेमकं काय होत आहे? आणि कशामुळे होत आहे? युलाल हरारी या इतिहासकाराच्या मते, जगाला झपाट्याने बदलवणारी तिसरी क्रांती येऊ घातली आहे. मानवी इतिहासात प्रथम शेतीच्या क्रांतीने आमूलाग्र बदल घडवून आणला. शेतीच्या क्रांतीने रानटी अवस्थेचे असणाऱ्या माणसाचे स्थिर आणि टोळी समाजात रुपांतर घडवून आणले. त्यातून कुटुंब संस्था, विवाह संस्था,...
    December 3, 03:04 AM
  • सत्याचा शोध घ्यायचाय... आपल्याला, त्यांना, सगळ्यांना... पण सत्य म्हणजे काय गुलबकावलीचं फूल आहे, विकत घेतलं आणि धरलं हातात... सत्य हे सूर्याइतकं प्रखर आहे, त्याचा दाह सहन होण्यातला नाही... तरीही कुणीतरी मायेचा पूत बुद्धिला स्मरून पुढे येतो. तो पुढे आला की, मागून कोरस सुरू होतो - भेजे की सुनेगा तो... आपण निवांत आहोत. निवांत राहूया. निवांत राहणं, हा आपला जन्मसिद्ध अधिकार आहे. तो आपल्याला वेगळा मिळवावा लागत नाही. आपण सगळे असतोच, निवांत. काहीही झालं तरी आपल्या निवांतपणाची इस्त्री बिघडत नाही. निवांतपणा...
    December 3, 03:02 AM
  • केंद्रीय समाजकल्याण राज्यमंत्री रामदास आठवले यांच्या मातोश्री हौसाबाई आठवले यांचं अलीकडेच निधन झालं. हौसाबाई काळाच्या पडद्याआड गेल्या खऱ्या; पण त्यांचं कर्तृत्व, त्यांचा ठसा, ढालेवाडीत कायमस्वरूपी कोरला गेला... रामदास आठवले पहिल्यांदा मंत्री झाले तेव्हा त्यांची आई सावळजच्या शिवारात शेतमजुरीला गेली होती. सांगलीवरून पत्रकार त्यांना रानात भेटायला गेले. तिथे हौसाबाई भेटल्या त्यांना पत्रकारांनी विचारलं, तुमच्या पोराचं काय कळलं का? त्या घाबरून म्हणाल्या, काय झालं? त्यो मंबईला...
    December 3, 03:02 AM
  • धुकर नेराळे म्हणजे तमाशा कलेचा ज्ञानकोश. त्या कलेविषयी नुसते पढतपांडित्य असलेला हा गृहस्थ नाही तर प्रत्यक्ष त्या मैदानात उतरून तमाशा कला जिवंत राहावी म्हणून झगडलेली ही असामी आहे. नेराळे यांना राज्य शासनातर्फे विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार जाहीर झाला आहे. त्या निमित्ताने मधुकर नेराळे यांच्याशी साधलेला हा सहजसंवाद. पोटासाठी नाचते मी पर्वा कुनाची? ही लावणी कुठेही ऐकली तरी ओठांवर नाव येत, ते विठाबाई भाऊ मांग नारायणगावकर यांचेच. त्यांनी ही लावणीच काय तर संपूर्ण तमाशा कलाच...
    December 3, 03:01 AM
  • आजच्या कंठाळी वातावरणात समाजाला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडणारे, आत्मपरीक्षण करायला लावणारे क्षण अभावानेच येतात. मात्र र. धो. कर्वेंचे संघर्षमय जगणे मांडणाऱ्या समाजस्वास्थ्य नाटकाच्या सुवर्णमहोत्सवी प्रयोगाच्यानिमित्ताने ही संधी अलीकडेच चालून दिली. त्या अनुषंगाने हे टिपण... नाटककार अजित दळवीलिखित समाजस्वास्थ्य नाटकाचा पन्नासावा प्रयोग पाहण्याची नुकतीच संधी मिळाली. एका दुर्लक्षित व्यक्तिमत्वाची अनेक वर्षानंतर नव्याने ओळख झाली. अतुल पेठे यांनी दिग्दर्शनासोबतच या नाटकात...
    December 3, 03:00 AM
  • लौकिकात अलौकिक असे ज्यांचे वर्णन केले जाते, त्या ज्येष्ठ-श्रेष्ठ पार्श्वगायिका लता मंगेशकर यांच्या गानकीर्दीचे हे अमृतमहोत्सवी वर्ष. सन १९४२ मध्ये कारकीर्दीस प्रारंभ केलेल्या लताबाईंच्या स्वराने सीमेवरच्या सैनिकापासून शेतात राबणाऱ्या शेतकरी बाया-बापड्यांपर्यंत आणि चंद्रमौळी झोपडीत राहणाऱ्या निर्धनापासून गगनचुंबी इमारतीच्या पेंट हाऊसमध्ये राहणाऱ्या गर्भश्रीमंतांपर्यंतच्या सगळ्यांना भरभरून आनंद दिला. त्यांच्या स्वरानेे कितीतरी आयुष्ये सावरली. बहरली. त्यातूनच त्यांच्यावर...
    November 26, 09:05 AM
  • जेथे सप्तसूर नतमस्तक होतात, ते नाव म्हणजे, लता मंगेशकर. प्रारंभीच्या काळातील संघर्ष असो की लोकप्रियतेच्या शिखरावर विराजमान झाल्याचा काळ असो ही महान गायिका कायमच आपली मुळं धरून राहिली. या काळात अनेक माणसे त्यांच्या जीवनात आली, चढ-उतार आले. अनेक अनुभव आले. त्यातून अनेक किस्से घडले. त्यातील हे काही वेचक किस्से. तेरा पिछा ना छोडूंगा. लता दीदींच्या संघर्षकाळातील हा किस्सा आहे. त्यावेळी लता दीदी रेकॉर्डिंगसाठी लोकल ट्रेने जात. दररोज एक तरूण त्यांचा ट्रेनमध्ये त्यांच्या मागे असायचा. तो...
    November 26, 09:02 AM
  • भारतीय सिनेमा साऊंडच्या माध्यमातून बोलू लागला, त्याला ८६ वर्ष पूर्ण झाली आहे. त्यातील ७५ वर्ष लता नावाचा कल्पवृक्ष अढळ स्थान पटकावून आहे. त्यांची प्रेरणा घेऊन पुढच्या तीन पिढ्या या चैतन्यदायी वटवृक्षाखाली मोठं होत गेल्या. आणि इथेच खरा पेच आहे. कुठलेही रोपटे स्वतःची वेगळी ओळखअसून सुद्धा कल्पलते पुढे खुजेच राहिले. लताच्या अमृतमहोत्सवी कारकीर्दीचा सन्मान करताना हा देखील एक पैलू लक्ष वेधून घेणारा आहे... अमर अकबर अँथनीमधल्या हमको तुमसे हो गया है प्यार, क्या करे या गाण्यात एक गंमत आहे....
    November 26, 09:00 AM
  • गायनकलेविषयी अढळ श्रद्धा आणि निष्ठा ही लता मंगेशकरांच्या व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये आहेतच. पण सतत शिकण्याची ऊर्मी, नवतेबद्दलचं कुतूहल आणि खोलवर जिज्ञासा या गुणांमुळे त्यांनी संस्कृत-उर्दूसारख्या परस्परभिन्न भाषांतील सौंदर्यस्थळंही आत्मसात करून गायकीला पूर्णत्व दिले आहे... भारतीय चार गोष्टींवर जगतात, असे म्हटले जाते. यातील तीन म्हणजे अन्न, पाणी, हवा आणि चौथी म्हणजे, लता मंगेशकरांचे सूर! आनंद, दुःख, विरह, भक्तिभाव, प्रार्थना अशा कोणत्याही मूडमध्ये आपण असलो, तरी त्या-त्या मूडमध्ये...
    November 26, 08:59 AM
  • काळ सरतो. सरताना आठवणी, स्मृती भूतकाळाच्या कप्प्यात जमा करत जातो. पण भारतरत्न लता मंगेशकरांच्या गाण्यांबाबतीत तो आभाळाएवढी सहृदयता दाखवतो. अमरत्वाचं वरदान जणू त्यानं दिलेलं असतं. म्हणूनच १९४२ ते २०१७ इतक्या मोठ्या, जवळपास सहा ते सात पिढ्यांनी व्यापलेल्या काळात त्यांचं गाणं रोज नवा आनंद देत राहतं. कधी लडिवाळ, कधी करूण, कधी धीरगंभीर, कधी प्रेममयी, कधी व्याकूळ तर कधी खट्याळ अशा कितीतरी रूपांत ते रसिकांना भेटत राहतं. एक क्षण असा येतो, मन स्वत:लाच भिववणारा प्रश्न करतं- या जगात लता मंगेशकरांचं...
    November 26, 08:55 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED