Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • गाता येतं म्हणून संगीतकारही व्हावं आणि संगीत देता येतं म्हणून गाऊनही घ्यावं, असा संगीतविश्वाचा सध्याचा शिरस्ता झालेला आहे. यात ना निर्माण झालेल्या गाण्यात जीव असतो, ना आत्मा; पण लता मंगेशकर उर्फ आनंदघन यांनी जेव्हा संगीत दिग्दर्शनात स्वत:ला आजमावलं होतं, तेव्हा त्यात नि:संशय कलाविषयक निष्ठा होतीच, पण त्याला संगीताच्या जाणकारीची, मातीच्या गंधाची आणि चिंतनाच्या खोलीचीही अपूर्व साथ होती. म्हणूनच लताबाईंचा पार्श्वगायिका म्हणून लागणारा स्वर जितका उच्च प्रतीचा होता, तसाच आनंदघन म्हणून...
    November 26, 04:55 AM
  • जसा गणपती, जशी सरस्वती, तशीच लता.किंबहुना लता हीच साक्षात सरस्वती आहे, असं म्हणायला हरकत नाही. लताकडून नवीन पिढीला काय शिकण्यासारखे आहे? सरस्वतीकडून आपण काय शिकतो? खरं तर सरस्वतीकडून किंवा लताकडून शिकणे हा वाक्प्रचार चुकीचा आहे. आपण लताकडून शिकत नाही, तर लता शिकतो. लता ही शिक्षिका नाहीये, लता हीच अभ्यासक्रम आहे... तुम्ही लताचं गाणं पहिल्यांदा कधी ऐकलंत? प्रश्न थोडा विचित्र वाटेल. पण मला स्वत:ला जर हा प्रश्न विचारला तर लताचं गाणं आयुष्यात पहिल्यांदा कधी ऐकलं हे मला नाही सांगता येणार....
    November 26, 04:52 AM
  • प्रदीर्घ काळ श्रवणीयता टिकवून गाता गळा राखणे ही किमया शास्त्रीय संगीतात मोजक्या कलावंतांनी साधली. ती साधताना शास्त्रीय संगीतातला अंगभूत ठहराव आणि अवकाश उपयोगातआणला, पण पार्श्वगायनात तशी कोणतीही मोकळीक नसताना लतादीदींनी आपला स्वर उन्नत केला...पार्श्वगायन कलेस आभाळाएवढी उंची मिळवून दिली... लतादीदींच्या आवाजाचे गिफ्टेड व्हॉइस यापेक्षा अधिक चांगले वर्णन असू शकत नाही. परमेश्वराने आवाजाची दुर्मिळ अशी देणगी त्यांना प्रदान केली आहे. मात्र, या गिफ्टेड देणगीवर त्यांनी स्वत: केलेले...
    November 26, 04:52 AM
  • जसं सगळ्यात सोप्या भाषेत लिहिणं हीजगातली सगळ्यात अवघड गोष्ट असते, तसंच सोपं भासणारं गाणं गाणे हीसुद्धा एक अवघड गोष्ट असते. लतादीदींचं गाणं असं वरवर खूप सोपं वाटतं, पण जेव्हा एखादी गायिका ते गाण्याचा प्रयत्न करते, ते शिवधनुष्य पेलण्याइतके अशक्यप्राय असते... लता मंगेशकर यांचे गाणे, त्यांचे करिअर, त्यांचे आयुष्य या साऱ्या गोष्टी त्यांच्यानंतरच्या पिढ्यांतील प्रत्येक गायिका अभ्यासत आल्या आहेत. खरंतर लता मंगेशकरांना आदर्श मानूनच अशा शेकडो गायिकांचे करिअर घडले आहे. हे करताना त्यांचे...
    November 26, 04:46 AM
  • लता मंगेशकर म्हणजे पवित्र... पाक... आणि बेदाग शुद्धता. त्यांची सूरसाधना ही सर्वोत्कृष्टतेचे दुर्मिळ उदाहरण आहे. त्या आदर्श आहेत. त्या विद्यापीठ आहेत. त्या महाग्रंथ आहेत. गायनकलेच्या त्या गीता, कुराण, बायबल, वेद, उपनिषद असे सारे काही आहेत. मुख्तसर सी बात कहुँ तो... त्या सरस्वतीचे रूप आहेत. त्या विशाल वृक्ष आहेत. त्या वृक्षाच्या छायेतली आम्ही छोटी छोटी रोपटी आहोत... अजूनही मला आठवते, लता मंगेशकरांचा आवाज पहिल्यांदा रेडिओवरून मी कधी ऐकला ते. शनिवारी-रविवारी शाळेला सुटी असायची. रेडिओवर सकाळी...
    November 26, 04:46 AM
  • पहिलं गाणं लता मंगेशकरांच्या सांगण्यानुसार त्यांना पार्श्वगायनाची पहिली संधी मिळाली, ती-१९४२ मध्ये. त्यावेळी सदाशिव नेवरेकर यांनी किती हसालया मराठी चित्रपटासाठी लताबाईंचे एक गाणे रेकॉर्ड केले. मात्र, चित्रपटाच्या संकलनात ते गाणे काढून टाकले गेले. त्यामुळे दृश्य स्वरुपात आलेले आप की सेवामें आणि मजबूर या चित्रपटांतले गाणे त्यांचे प्रारंभाचे गाणे म्हणून नोंदणे भाग पडले... अलिकडचं गाणं प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे अलिकडच्या काळात लताबाईंनी गाणं थांबवलं असलं तरी २०१५ मध्ये त्यांनी...
    November 26, 01:13 AM
  • पायोजी मैने रामरतन धन पायो... हे गाणे ऐकूनच त्यावेळी मी फलंदाजीसाठी जायचो. हे गाणे मला आत्मविश्वास द्यायचे. एरवीसुद्धा, मूडमध्ये असलो की मी दीदींची गाणी आवर्जून ऐकायचो, अजूनही ऐकतो... माझे वडील विजय मांजरेकर पट्टीचे भजन गायक होते. त्यांची फलंदाजी जितकी नजाकतदार होती. तितकेच त्यांचे भजनही सुश्राव्य होते. कदाचित तोच वारसा माझ्याकडेही आला असावा. शिस्तबद्ध फलंदाजीच्या जोडीने मी गायनाकडेही तितक्यात आत्मियतेने लक्ष पुरवले. फलंदाजीतील नैपुण्य, नजाकत, सहजसुंदरता गाण्यातून प्रकट करण्याचा...
    November 26, 01:04 AM
  • क्रिकेट सामने खेळताना जेव्हा मी आनंदी असायचो, तेव्हा लतादीदींची प्रसन्न मूडमधली गाणी ऐकायचो. कधी करूण रसातली गाणी एेकायचो. कधी प्रेरणादायी गाणी ऐकायचो. या सगळ्या गाण्यांचा मला आव्हानात्मक सामने खेळताना खूप आधार मिळायचा... लतादीदींच्या गाण्याबाबत बोलावे, म्हटले तर त्याबाबतीत मी फारच सामान्य माणूस आहे,अशी माझी भावना आहे. त्याचमुळे त्या किती उच्च कोटीच्या गायिका आहेत, हे देखील मी सांगण्याची गरज नाही. मात्र एक गोष्ट मी नक्की सांगू इच्छितो की, त्यांच्या गाण्यांचे माझ्या जीवनात खूपच मोठे...
    November 26, 01:02 AM
  • जाणिवेच्या मर्यादित परिघात माणुसकीला आव्हान देणाऱ्या घटना घडतच राहतात, तेव्हा नकारात्मकतेच्या अतिरेकाला उत्तर म्हणून जाणिवा बोथट करणारा सकारात्मकतेचा आभासी अट्टाहास नाही धरता येतं. कारण घडलेली घटना संवेदनशील माणसाला मुळांसकट हादरवणारी असते. अशीच एक घटना नागपूर जिल्ह्यातल्या रामटेकमध्ये घडली.वैकुंठ चतुर्दशीनिमित्त काढलेल्या शोभायात्रेत आत्महत्या करणाऱ्या शेतकऱ्यांची (विभागीय आयुक्त कार्यालयाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार सरत्या वर्षात मराठवाड्यात ८१४ तर विदर्भात ११३३...
    November 19, 01:06 AM
  • जाहिरातींचं एक तंत्र असतं. ते स्वत:च्या मर्यादा आणि तारतम्य राखून नाही वापरलं तर अंगलट येतं. नेमकं असंच काहीसं फडणवीस सरकारबाबत घडतंय. आपल्या कार्यक्षमतेचा पुरावा सादर करण्याच्या धुंदीत हे सरकार स्वत:चं हसू आणि लाभ घेणाऱ्यांची(?) कायमस्वरुपी अडचण करून ठेवतंय... औद्योगिकरणानंतरच्या काळात उत्पादकतेत स्पर्धा सुरू झाली आणि उत्पादनांच्या जाहिरातींचा काळ सुरू झाला. ग्राहककेंद्री व्यवस्था बळकट होत गेली, आणि जाहिरातींच्या सर्जकतेचं पर्व सुरू झालं. उद्योग, उत्पादनच नव्हे, तर राजकारण, कला,...
    November 19, 01:05 AM
  • पश्चिमेत लॉरेन्स ऑलिव्हिए किंवा लिव उलमनसारख्या प्रथितयश कलावंतांच्या आत्मचरित्रांची जशी परंपरा आहे, तशी ती आपल्याकडे नाही. पण म्हणून दिग्गज कलावंतांची अगदीच टाकाऊ वा उथळ स्वरूपाची आत्मचरित्रंही आजवर प्रकाशित झालेली नव्हती. मात्र, अलीकडे बॉलीवूडमधील नट-नट्यांच्या प्रकाशित आत्मचरित्रांनी ती पायरीसुद्धा ओलांडली आहे. त्यातल्या नवाजुद्दीनने उठवळ स्वरूपाचं आत्मचरित्र लिहून त्या बदलौकिकात भर घातली आहे इतकेच... अष्टपैलू अभिनेता अशी ज्याची ओळख झाली, ज्याच्या संघर्षाच्या मिथक कथा...
    November 19, 01:04 AM
  • रूढी-परंपरांतून स्फुरलेले दसरा-दिवाळी यांसारखे सण आनंदाचा ठेवा ठरतात, हे अगदी खरं. पण हिजडा, जोगती, अराधी या समूहांसाठी हे विधान नेहमीच अर्धसत्य ठरतं... वर्षातला सप्टेंबर- ऑक्टोबर हा मातृकापूजनाचा काळ, मग ती नवरात्री असो किंवा दिवाळीचे लक्ष्मीपूजन असो. मातृका नवनिर्मितीला जन्म देतात, त्यांच्या दैवतीकरणाचा हा सण. खरं तर त्यांनी त्यांचे खरे स्वरूप आणि अधिकार कधी मागू नये, यासाठी सोयीने गाभाऱ्यात बंदिस्त करण्याची ही परंपरा. या परंपरेचा वापर सदैव सोयीचा राहिलाय. तिचं हे देवी असणं इथे...
    November 19, 01:03 AM
  • खूपच विचित्र अवस्था होती ती. म्हणजे मी हेल्परचा वेटर बनण्याच्या वेडात होतो आणि जो वेटर म्हणून नोकरी करत होता तो परिस्थितीला कंटाळून स्वत:लाच संपवू पाहत होता... वेटर बनण्याच्या भुतानं मला चांगलंच झपाटलं होतं. त्यात अंबादास आणि ठाकूर वस्तादनंही माझ्या विचाराला खतपाणी घातलं होतं. एकेदिवशी दुपारी जेवणाचं टेबल लागलेलं होतं. मी डिनर प्लेट साफ केल्या. लिंबू कापून झाल्यावर कांद्याच्या स्लाइस कापत होतो. मोरीवाली बाई जेवण करत होती. कांदा कापता कापता म्हणालो, मावशी, वस्ताद आणि अंबादास मला हे...
    November 19, 01:02 AM
  • भेदाभेद आणि राजकारण या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू. भेदाभेदातून राजकारण निपजतं आणि राजकारणातून भेदाभेद निर्माण करता येतो. विद्यापीठात शाकाहारी विद्यार्थ्यालाच सुवर्णपदक मिळावे, चित्रपट महोत्सवात आम्ही म्हणून त्याच चित्रपटांना प्रवेश मिळावा, ही याचीच उपपत्ती...अवघं समाजमन गढूळ करणारी... आमच्या कंपनीचं एअर फ्रेशनर टॉयलेटमध्ये लावलंत तरच तुम्हाला सभ्य म्हणता येईल... अशी एक जाहिरात काही महिन्यांपूर्वी लागायची. त्याला कोणी आक्षेपही घेऊ शकत नाही. कोणी कुणाला सभ्य म्हणावं, हा ज्याचा त्याचा...
    November 19, 01:01 AM
  • सारा खेळ साधू म्हणजे देव-धर्म, साधू म्हणजे कर्मकांड, साधू म्हणजे अखंड वैराग्य या प्रतिमांना छेद देणारं हे व्यक्तिमत्त्व आहे. या व्यक्तिमत्त्वाला अध्यात्माचं महत्त्व तर कळलेलंच आहे. पण देवाचं असणं-नसणंसुद्धा पुरेपूर आकळलं आहे... तीर्थ ते पाणी देव तो दगड। दिसते हे उघड मजलागी। स्नान केल्यावर जाते म्हणे पाप। नका मारू थाप मजपाशी। दगडाचे दर्शन घेता झाला मुक्त। दाखवावा भक्त एक मज। ताना म्हणे, तुम्हा मूर्ख भेटले गुरू। कल्पांती उद्धार होणे नाही। तीर्थी धोंडा पाणी देव रोकडा सज्जनी या संत...
    November 19, 01:00 AM
  • सिनेमाचं वय प्रेक्षकांच्या प्रगल्भतेवर ठरत असतं, हा काही नवा शोध नाही. मुद्दा, हिंदी सिनेमा त्या दिशेला जातोय का, हा आहे. अलीकडे प्रदर्शित रुख सिनेमाने प्रगल्भतेकडे जाणारी दिशा पकडली आहे... लिओ टॉलस्टॉय च्या अॅना कॅरेनिना या कादंबरीच्या प्रारंभी कुटुंबव्यवस्थेचं एक मूलभूत तत्त्व मांडलं आहे. Happy families are all alike; every unhappy family is unhappy in its own way म्हणजेच, सुखी कुटुंब एकसारखीच असतात. मात्र, प्रत्येक दुःखी कुटुंबाची कहाणी वेगळी असते. आपण कधीही विचार करू न शकणाऱ्या वेगवेगळ्या पातळीवरच्या दुःखाच्या शक्यता...
    November 12, 01:07 AM
  • कलाकृती साकारताना कल्पनेचं घेतलेलं स्वातंत्र्य अमान्य असण्याचा प्रश्नच नाही. मात्र, कलाकृतीचं माध्यमांतर घडवून आणताना स्मरणरंजनाचा इतिहास डावलला जातो, मूळ कलाकृतीत समाविष्ट पात्रांची निरागसता आणि प्रभावपतिता संपवून टाकली जाते, तेव्हा चिकित्सा अगत्याची ठरते. याला संदर्भ नुकत्याच प्रदर्शित फास्टर फेणे चित्रपटाचा आहे. यातला फाफे आपलं मूळ रूप हरवून कधी शेरलॉक होम्सगिरी कधी बाँडगिरी करत लेखक भा. रा. भागवतांच्या कल्पनेशीच नव्हे, फाफेच्या व्यक्तिवैशिष्ट्यांशी प्रतारणा करणारा ठरला...
    November 12, 01:05 AM
  • स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध अधिकार आहे, असे ब्रिटिश सरकारला ठणकावून सांगणाऱ्या लो. टिळकांनी रशियातील क्रांतीची जाहीरपणे पाठराखण केली होती. त्याचेच प्रतिबिंब त्यावेळच्या केसरीमध्ये प्रकाशित अग्रलेखांमध्ये उमटले होते. क्रांतीच्या शताब्दी वर्षात त्याचेही स्मरण करणे उचित ठरावे... रशियामध्ये प्रत्यक्ष क्रांती जरी फेब्रुवारी १९१७ मध्ये (त्या काळात रशियात वापरण्यात येत असलेल्या ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार मार्च)जरी झाली असली तरी तिच्याकडे १९०५ मध्ये झालेल्या उठावाचे फळ म्हणून...
    November 12, 01:04 AM
  • कला-संस्कृती आणि साहित्याच्या परिघात मुंबई-पुण्यात जेवढं घडतं, त्याचीच दखल घ्यायची, तेवढ्यावरून सांस्कृतिक राजधानीचा दर्जा वगैरे बहाल करून टाकायचा आणि यापलीकडच्या घडामोडींची दखलच घ्यायची नाही, हे चक्र दिव्य मराठी लिटरेचर फेस्टिव्हलने गेल्या वर्षी पहिल्यांदा भेदले. यंदा सलग दुसऱ्या वर्षी या महोत्सवाचे यशस्वी आयोजन झाले. यामध्ये महत्वाचे सहकार्य होते ते राजहंस प्रकाशन व कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान यांचे. राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय पातळीवरच्या कलावंत-लेखक-नाटककार-व्यंगचित्रकार आदींनी...
    November 12, 01:03 AM
  • हे व्यवस्थेने ठरवून केलेलं कारस्थान आहे की तात्पुरतं दुर्लक्ष, ही राज्यकर्त्यांची बेफिकिरी आहे की निव्वळ तांत्रिक अडचण? कारणं काहीही असोत. कळमनुरी तालुक्यातलं करवाडी हे आदिवासी गाव आजवर रस्ताच नसल्याने चिखलात रुतून बसलंय. आरोग्य-शिक्षण आणि रोजगारासाठी विलक्षण अशी तडफडही अनुभवतंय... त्याचीच ही कहाणी... दूर डोंगरात वसलेली करवाडी... हिंगोली जिल्ह्यातल्या कळमनुरी तालुक्यातलं हे एक दुर्गम आदिवासी गाव. गावाला चारही बाजूंनी डोंगराचा विळखा. २०० लोकवस्तीच्या या गावात इनमीन ४० उंबरे. सगळी...
    November 12, 01:02 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED