Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • मधुपानात मग्न असलेल्या मिथुनाची वर्णने आणि त्यावर आधारलेली शिल्पे प्राचीनकालीन कलेत आढळतात. संस्कृत वाङ्मयात तसेच गाथा सप्तशतीसारख्या प्राकृत साहित्यातही या संबंधीची रसभरीत वर्णने आलेली आहेत. अमरकोशात मद्याच्या २४ संज्ञा आढळतात, त्यावरून प्राचीनकाळी मद्याच प्रभाव किती होता, हे लक्षात यावे. वेदकाळात सोम आणि सुरा या मादक पेयांचा उपयोग केला जात असे. महाभारतकालीन यादव मंडळी, तर यात अग्रणी होती. बलरामाच्या प्रतिभेत त्याच्या एका हातात नांगर (हल) तर दुसऱ्या हाती मद्याचा चषक दिसतो....
    October 7, 09:30 AM
  • लेखक आणि वाचक हे वाङ्मयीन संस्कृतीचे दोन ठळक मूलाधार. लेखक आणि वाचक या दरम्यान असणाऱ्या विविध संस्थात्मक घटक आणि व्यवहारांतूनच वाङ्मयीन संस्कृती घडत असते. ही वाङ्मयीन संस्कृती, त्या समाजाच्या विशिष्ट सामाजिक-राजकीय-आर्थिक-वैचारिक परिवेशातून प्रत्यही आकारत असते. त्या संदर्भातच लेखकाची आणि वाचकाची जबाबदारी समजून घेणे आवश्यक ठरते. लेखकाची (आणि अर्थातच वाचकाची) संकल्पना काळाच्या विविध टप्प्यांवर सतत बदलत आली आहे. लेखक म्हणजे, शब्दांचा स्वामी, शब्दप्रभू मानला जायचा. इंग्रजीतला Author हा...
    October 7, 09:26 AM
  • १९९५-९६ च्या सुमारास मेळघाटातून येणाऱ्या कुपोषण आणि बालमृत्यूच्या बातम्या समाजमन ढवळून काढत होत्या. त्या संकटावर मात करण्यासाठी पुण्यातील ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते अनिल शिदोरे यांनी काही जिंदादिल तरुणांना आवाहन केलं. त्या आवाहनाला प्रतिसाद देत कुपोषित आदिवासींचे दुःख वाटून घेण्यासाठी अनेक शिक्षित तरुण मेळघाटाकडे सरसावले, रामभाऊ फड त्यातलेच एक. रामभाऊंचं औरंगाबादला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विद्यापीठात एमएपर्यंतचं शिक्षण झालं होतं. पुढे बीएड किंवा एमएड करून त्यांचा प्राध्यापक...
    October 7, 09:11 AM
  • आपण मातृभाषेशिवाय दुसरी भाषा शिकलो की आपली मातृभाषा अधिक समजू-उमजू लागते. कारण समांतर वाटांनी जातानाच, प्रत्येक वाटेचं वैशिष्ट्यही कळतं. तसंच कधी कधी वेगवेगळ्या कलाकृतींचा एकत्र विचार केला, एक मोठा सांस्कृतिक अवकाश आपल्याला गवसतो. या अवकाशाचा अदमास घेतानाचं पहिलं नाटक आहे, दत्ता भगत यांचं १९८६ सालचं अश्मक. या नाटकाचा कालखंड वैदिक संस्कृतीचा पुन्हा नव्याने होणारा उदय आणि बौद्ध संस्कृतीचा ऱ्हास या सीमारेषेवरील आहे. लोकशाही जीवनपद्धती स्वीकारून ४०-४५ वर्षं झालीत. याच तत्त्वज्ञानाचा...
    October 7, 09:02 AM
  • आधी पुण्याच्या शेतकी कॉलेजात प्राध्यापकी. त्यानंतर मुंबई महानगरीतल्या कॉर्पोरेट क्षेत्रात प्रवेश. आयुष्याचा असा सरळरेषी आलेख असताना क्षितिजापलीकडच्या जगाचा शोध घेण्याची दृष्टी त्यांना माणसाच्या सुप्त-असुप्त मनातल्या वैचित्र्याचा शोध घेणाऱ्या नव कथेकडे घेऊन गेली. अरविंद गोखले नावाच्या या लेखकाने मराठी नवकथेची नाममुद्रा भारतीय साहित्यात सुवर्णाक्षरांत कोरण्यात महत्त्वपूर्ण कामगिरी बजावली. पण, १९ फेब्रुवारी २०१८ रोजी त्यांचे जन्मशताब्दी वर्ष सुरू झाले, हे किती साहित्य...
    September 30, 07:37 AM
  • गर्भपाताच्या कृतीवर संस्कृती,धर्म आणि समाज व्यवस्था आदींचा ताबा राहिला आहे. तो हटावा यासाठी कायद्याने हस्तक्षेपही केलेला आहे. गर्भपातास परवानगी नाकारून वा बेकायदेशीरपणे ती देऊन स्त्रीच्या जिवाशी खेळ चालले आहेत, अवांछित गर्भामुळे तिच्यावर एकप्रकारे कैद लादली जात आहे... परवा म्हणजे २८ सप्टेंबरला जागतिक सुरक्षित गर्भपात दिवस पाळला गेला. तसं पाहिलं तर सण-सणवार, तिथ्या, जयंत्या-मयंत्या आणि साजरे केलेच पाहिजेत अशा महापुरुषांचे (महास्त्री नाही तरी आपण मानत नाहीच!) दिवसही आपण साजरे करतो,...
    September 30, 07:30 AM
  • कोकणातल्या खोतांनी वंचित समूहातल्या कातकऱ्यांना, गवळी-धनगर समूहाला निमसरंजामी व्यवस्थेतल्या गुलामांसारखंच आजही पदरी बांधलेलं आहे. त्या ज्वलंत स्फोटक परिस्थितीत शाळा चालवताना मुलांचे कोणकोणते अनुभव येत गेले,याचा अस्वस्थ करणारा पण तितकाच मनोज्ञ आविष्कार मोरमित्रांची शाळा या पुस्तकातून साक्षात झाला आहे. वंचितांच्या घरात, वाडीत म्हणजेच त्यांच्या भाषिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, जैविक पर्यावरणात शाळा आणून शोषित-वंचितांच्या औपचारिक शिक्षणाची अनौपचारिक वाट कशी मोकळी झाली हे नोंदवणारा हा...
    September 30, 07:21 AM
  • रावबहादूर महादेव विश्वनाथ धुरंधर ऊर्फ चित्रकार धुरंधर यांच्या दीडशेव्या जयंतीनिमित्त मुंबईतील राष्ट्रीय आधुनिक कलादालनात एक सर्वव्यापी प्रदर्शन भरवण्यात आले आहे. हे प्रदर्शन ११ सप्टेंबर ते १३ ऑक्टोबर या कालावधीत सोमवार आणि सुट्यं व्यतिरिक्त रोज ११ ते ६ वाजेपर्यंत रसिकांसाठी खुले असणार आहे. त्यानिमित्त... रावबहादूर महादेव विश्वनाथ धुरंधर, यांच्या रावबहादूर या पदवीपेक्षा चित्रकार धुरंधर ही पदवी वा ओळख, एकूणच चित्रकारांना समाजात मानाचे स्थान देणारी आहे. ब्रिटिश सरकारने दिलेली...
    September 30, 07:11 AM
  • जिथे सिंधी तोच सिंध असे मानत, एक मोठा सिंधी समूह इथे राहिला. तो पाकिस्तानातून इथे स्थलांतरित झाला नि इथल्या संस्कृती-परंपरांचा अविभाज्य घटक बनला. त्या अनुषंगाने गेली दोन दशके सिंधी समूहाच्या भावभावनांचा आविष्कार आपल्या साहित्यातून रेखांकित करणाऱ्या नामांकित सिंधी कवयित्री म्हणून विम्मी सदारंगानी यांचा उल्लेख निश्चितच प्राधान्याने करावा लागेल... काही हजार वर्षांची समृद्ध परंपरा लाभलेली सिंधी ही भारतीय उपखंडातील अतिप्राचीन भाषांपैकी एक प्रमुख भाषा होय. या भाषेतील साहित्याने...
    September 30, 07:03 AM
  • जनमताचा रेटा म्हणा वा आगामी निवडणुकीसाठी मतांची बेगमी, रा. स्वं. संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी तीन दिवसीय व्याख्यानमालेत संघाच्या बदलत्या राजकीय भूमिकांचे दर्शन घडवत भागवत यांनी काँग्रेस मुक्त नव्हे युक्त भारत, मुस्लिमांसह हिंदू राष्ट्र आदी मुद्दे आग्रहाने मांडले. याच व्याख्यानमालेत त्यांनी बंच ऑफ थॉट्स या वादग्रस्त भाषणसंग्रहातून प्रसृत झालेले गोळवलकर गुरूजींचे काही विचार कालबाह्य झाल्याचे म्हटले. योग असा की, ज्येष्ठ विचारवंत, समीक्षक डॉ. रावसाहेब कसबे यांचे या पुस्तकाची...
    September 30, 06:56 AM
  • २ ऑक्टोबर १८६९ ही महात्मा गांधींची जन्मतारीख. म्हणजेच येता २ ऑक्टोबर हा शतकोत्तर सुवर्णमहोत्सवी जयंती वर्षाचा प्रारंभ. मोहनदास करमचंद गांधी नावाची ही कुणी एक व्यक्ती नव्हे, तर स्वातंत्र्योत्तर काळातला प्रत्येक क्षण व्यापून असलेला सत्य आणि अहिंसेचे तत्त्वज्ञान मांडणारा शाश्वत असा विचार आहे. मात्र, विचार बाजूला सारून आता गांधी हे एक राजकीय साधन बनले आहे. त्यांच्या नजरेतला हिंदू धर्म आणि मर्यादापुरुषोत्तम राम मतांच्या राजकारणात खूप मागे पडला आहे. जयंती वर्षाच्या निमित्ताने...
    September 30, 06:56 AM
  • प्रोषितपतिका हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन काळातील कवींचा अगदी आवडीचा विषय आहे. मराठी लावण्यातही पति गेले गं दुरी अशी विरहव्याकूळ प्रोषितपतिकांची अनेक ठिकाणी वर्णने आढळतात. अशा अवस्थेतल्या दोघींची शिल्पे आपणास आकर्षित करतात. पैकी एक आहे, वेरूळ येथील दशावतार लेणीत आणि दुसरे आहे, भुवनेश्वर येथील मुक्तेश्वर मंदिराच्या शिखरावर. त्याचीच ही गाथा... अष्ट-नायिकांपैकी ही एक आहे. साहित्यशास्त्रात, नाट्यशास्त्रात तसेच कामशास्त्रात नायिकांचे अष्ट-नायिकांत केलेले वर्गीकरण त्यांच्या अवस्थेवर...
    September 23, 12:36 AM
  • कोल्हापूर जिल्ह्यात तालेवार असलेला शिरोळ तालुका कॅन्सरग्रस्त रुग्णांच्या वाढत्या संख्येमुळे चर्चेत आला आहे. हरित क्रांतीनंतर विकासाची मधुर फळे चाखणाऱ्या समृद्ध पंजाबात गेल्या काही वर्षांत कॅन्सरने मांडलेला उच्छाद लक्षात घेता, शिरोळचा प्रश्न राज्यासाठी धोक्याची घंटा ठरला आहे. या पार्श्वभूमीवर स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने कोल्हापुरातील शाहू स्मारक भवनमध्ये लढा कॅन्सरशी या मध्यवर्ती संकल्पनेवर आधारित एकदिवसीय परिसंवाद आयोजित करून या विषयाचा वाचा फोडली आहे... रोळ तालुका...
    September 23, 12:35 AM
  • एका वडापाववर पक्षासाठी, आपल्या साहेबांसाठी अहोरात्र राबणारा एकेकाळचा कार्यकर्ता, ते आजचा तंदुरी चिकनसोबत स्वतःचं रेटकार्ड बाळगणारा कार्यकर्ता यातली तफावत कशी आकाराला आली, कोणत्या प्रकारच्या नेतृत्वाच्या सोबतीने ती घडली, घडवली गेली, याची एक बिटविन द लाइन्स गोष्ट आमदार राम कदमांचं पळवापळवीचं प्रकरण उघड करतं... मच्यासाठी काय पण... असा महानायकी सेवाभाव जागवत सत्ताधारी भाजपचे आमदार असलेल्या राम कदम यांनी मोठ्या आवेशात आपल्या लाजाळू कार्यकर्त्यांसाठी गरज पडल्यास लग्नासाठी मुलगी पळवून...
    September 23, 12:34 AM
  • आपण भूतकाळात जगतो. आपण भविष्यकाळातही जगतो. पण वर्तमानाचा एक क्षण कधी आपल्याला ओंजळीत घेता येत नाही. त्या एका क्षणातलं सौंदर्य आपल्याला टिपता येत नाही. मनाची ही कुंठितावस्था दूर करणारा जादुई समतोल ही अमोल आणि चित्रा पालेकरांची कलाकृती साधते... प्रौढवयीन रघुनाथ राय आपल्या पत्नीमागे मोठ्या प्रेमानं वाढवलेल्या बिन्नी या तीसवर्षीय अविवाहित मुलीबरोबर घराबाहेरच्या मोकळ्या भागात फेरफटका मारायला निघाले आहेत. मनभावनांना कवितेचं रूप देत बिन्नी म्हणतेय - पापा प्यारे पापा, सच्चे पापा, अच्छे...
    September 23, 12:33 AM
  • पूर्णिमा उपाध्याय आणि बंड्या साने. दोन टोकांवरचे दोन मनस्वी ध्रुव. पण समान ध्येयाने एकत्र आले. मेळघाटातल्या शोषित-पीडित आदिवासींनीच जणू त्यांना हाक दिली. त्याला प्रतिसाद म्हणून एकमेकांच्या साथीने अख्खं आयुष्य त्यांनी पणाला लावलं. मेळघाटातल्या आदिवासींना लढायला आणि उन्नत व्हायला शिकवलं... ती थेट मायानगरी मुंबईतली. घर मुंबई शेजारच्या डोंबिवलीतलं. वडिलांचं वजन-मापे विकण्याचं दुकान. घरी माफक सुबत्ता. ती तशी सुंदर, नाकी-डोळी नीटस. कुणीही सहज भाळून जाईल अशी.अभ्यासात हुशार, आईवडिलांना...
    September 23, 12:32 AM
  • स्त्री ही उपभोग्य वस्तू ठरवली गेली, त्यालाही आता युग लोटले. देव, धर्म, जात, समाज, सत्ता, बाजार अशा सगळ्याच वाटांवर तिचा यथेच्छ वापर होत राहिला. तिची प्रतवारी निश्चित होत राहिली. या प्रतवारीत सगळ्यात तळाशी राहिली देवदासी आणि तिचं प्राक्तन. आजवर जगाने तिची किंमत ठरवली. पण सनातन वेदना तिच्या मुखातून कधी बाहेर आली? मराठीच्या साहित्यप्रांतात नुकत्याच दाखल झालेल्या गावनवरी या काव्यकादंबरीने एका निद्रिस्त ज्वालामुखीचा स्फोट घडवून आणलाय. ज्यातून बाहेर पडणारा लाव्हा बराच काळ एक समाज म्हणून...
    September 23, 12:31 AM
  • वेद श्रेष्ठ. वेदांच्या निर्मितीस कारणीभूत ठरलेली वैदिक संस्कृती त्याहून श्रेष्ठ. सिंधू संस्कृती हीसुद्धा वैदिकच...वैदिक अर्थात हिंदू धर्माचे वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी गेली अनेक दशके छद्म पुरातत्व शास्त्राचा वापर केला जात आहे. त्याला छेद देणारे संशोधन नुकतेच राखीगढीच्या उत्खननातून पुढे आले आहे. साडेचार हजार वर्षांपूर्वीच्या मानवीय सांगाड्याने धर्मश्रेष्ठत्वाचा अहंकार मिरवणायांचे पितळच जणू या घटकेला उघडे पाडले आहे... भारतीय संस्कृतीचा पाया वैदिक धर्मीयांनी घातला, या गेली अनेक...
    September 23, 12:30 AM
  • आजवर दैवतानिर्मिती ही जड किंवा आध्यात्मिक प्रतिमांद्वारे होत होती. मात्र, आता व्हर्च्युअल रिअॅलिटीतील देवही बनू शकतात, असं मला वाटू लागलंय. यासाठी सर्वात शक्तिमान, सर्वव्यापी, सर्वज्ञानीगुगलशिवाय आणखी कोण असणार?... गणपती ही विद्येची देवता आहे, अशी मान्यता आहे. विद्यार्जनासाठी अभ्यासाच्या मार्गाने या देवतेला प्रसन्न करून घेता येते, अशी हिंदू भाविकांची श्रद्धा आहे. मी विवेकवाद, तार्किक दृष्टिकोन, श्रद्धा-अंधश्रद्धा या बाबी थोड्या बाजूला ठेवतोय. मात्र, लोकमान्यतेला धरून काही गोष्टी...
    September 16, 07:22 AM
  • सत्तेचं सत्तापण बहुतांशी काल्पनिक शत्रू उभा करण्यावरच टिकून असतं. आताचा काळ हा दरदिवशी रोज नवा आणि पहिल्यापेक्षा अधिक ड्रेडेड शत्रू जनतेच्या मनावर ठसवण्याचा आहे. यातून जे सामाजिक-राजकीय पर्यावरण आकारास येतंय, ते सर्वार्थाने प्रश्न विचारणाऱ्यांनाच नजरकैदेत टाकणारं आहे... सध्याचा काळ अतिशय वेगवान घडामोडींचा आहे. तसा तर तो आधीपासूनही होताच, पण आपल्याला मात्र तो जाणवत नव्हता. कारण, आपल्यापर्यंत त्या घडामोडींची माहिती काहीशा धीमेपणाने येत होती. आता मात्र देशाच्याच नव्हे, तर जगाच्या...
    September 16, 07:18 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED