Home >> Magazine >> Rasik

Rasik

  • प्रोषितपतिका हा प्राचीन आणि मध्ययुगीन काळातील कवींचा अगदी आवडीचा विषय आहे. मराठी लावण्यातही पति गेले गं दुरी अशी विरहव्याकूळ प्रोषितपतिकांची अनेक ठिकाणी वर्णने आढळतात. अशा अवस्थेतल्या दोघींची शिल्पे आपणास आकर्षित करतात. पैकी एक आहे, वेरूळ येथील दशावतार लेणीत आणि दुसरे आहे, भुवनेश्वर येथील मुक्तेश्वर मंदिराच्या शिखरावर. त्याचीच ही गाथा... अष्ट-नायिकांपैकी ही एक आहे. साहित्यशास्त्रात, नाट्यशास्त्रात तसेच कामशास्त्रात नायिकांचे अष्ट-नायिकांत केलेले वर्गीकरण त्यांच्या अवस्थेवर...
    12:36 AM
  • कोल्हापूर जिल्ह्यात तालेवार असलेला शिरोळ तालुका कॅन्सरग्रस्त रुग्णांच्या वाढत्या संख्येमुळे चर्चेत आला आहे. हरित क्रांतीनंतर विकासाची मधुर फळे चाखणाऱ्या समृद्ध पंजाबात गेल्या काही वर्षांत कॅन्सरने मांडलेला उच्छाद लक्षात घेता, शिरोळचा प्रश्न राज्यासाठी धोक्याची घंटा ठरला आहे. या पार्श्वभूमीवर स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने कोल्हापुरातील शाहू स्मारक भवनमध्ये लढा कॅन्सरशी या मध्यवर्ती संकल्पनेवर आधारित एकदिवसीय परिसंवाद आयोजित करून या विषयाचा वाचा फोडली आहे... रोळ तालुका...
    12:35 AM
  • एका वडापाववर पक्षासाठी, आपल्या साहेबांसाठी अहोरात्र राबणारा एकेकाळचा कार्यकर्ता, ते आजचा तंदुरी चिकनसोबत स्वतःचं रेटकार्ड बाळगणारा कार्यकर्ता यातली तफावत कशी आकाराला आली, कोणत्या प्रकारच्या नेतृत्वाच्या सोबतीने ती घडली, घडवली गेली, याची एक बिटविन द लाइन्स गोष्ट आमदार राम कदमांचं पळवापळवीचं प्रकरण उघड करतं... मच्यासाठी काय पण... असा महानायकी सेवाभाव जागवत सत्ताधारी भाजपचे आमदार असलेल्या राम कदम यांनी मोठ्या आवेशात आपल्या लाजाळू कार्यकर्त्यांसाठी गरज पडल्यास लग्नासाठी मुलगी पळवून...
    12:34 AM
  • आपण भूतकाळात जगतो. आपण भविष्यकाळातही जगतो. पण वर्तमानाचा एक क्षण कधी आपल्याला ओंजळीत घेता येत नाही. त्या एका क्षणातलं सौंदर्य आपल्याला टिपता येत नाही. मनाची ही कुंठितावस्था दूर करणारा जादुई समतोल ही अमोल आणि चित्रा पालेकरांची कलाकृती साधते... प्रौढवयीन रघुनाथ राय आपल्या पत्नीमागे मोठ्या प्रेमानं वाढवलेल्या बिन्नी या तीसवर्षीय अविवाहित मुलीबरोबर घराबाहेरच्या मोकळ्या भागात फेरफटका मारायला निघाले आहेत. मनभावनांना कवितेचं रूप देत बिन्नी म्हणतेय - पापा प्यारे पापा, सच्चे पापा, अच्छे...
    12:33 AM
  • पूर्णिमा उपाध्याय आणि बंड्या साने. दोन टोकांवरचे दोन मनस्वी ध्रुव. पण समान ध्येयाने एकत्र आले. मेळघाटातल्या शोषित-पीडित आदिवासींनीच जणू त्यांना हाक दिली. त्याला प्रतिसाद म्हणून एकमेकांच्या साथीने अख्खं आयुष्य त्यांनी पणाला लावलं. मेळघाटातल्या आदिवासींना लढायला आणि उन्नत व्हायला शिकवलं... ती थेट मायानगरी मुंबईतली. घर मुंबई शेजारच्या डोंबिवलीतलं. वडिलांचं वजन-मापे विकण्याचं दुकान. घरी माफक सुबत्ता. ती तशी सुंदर, नाकी-डोळी नीटस. कुणीही सहज भाळून जाईल अशी.अभ्यासात हुशार, आईवडिलांना...
    12:32 AM
  • स्त्री ही उपभोग्य वस्तू ठरवली गेली, त्यालाही आता युग लोटले. देव, धर्म, जात, समाज, सत्ता, बाजार अशा सगळ्याच वाटांवर तिचा यथेच्छ वापर होत राहिला. तिची प्रतवारी निश्चित होत राहिली. या प्रतवारीत सगळ्यात तळाशी राहिली देवदासी आणि तिचं प्राक्तन. आजवर जगाने तिची किंमत ठरवली. पण सनातन वेदना तिच्या मुखातून कधी बाहेर आली? मराठीच्या साहित्यप्रांतात नुकत्याच दाखल झालेल्या गावनवरी या काव्यकादंबरीने एका निद्रिस्त ज्वालामुखीचा स्फोट घडवून आणलाय. ज्यातून बाहेर पडणारा लाव्हा बराच काळ एक समाज म्हणून...
    12:31 AM
  • वेद श्रेष्ठ. वेदांच्या निर्मितीस कारणीभूत ठरलेली वैदिक संस्कृती त्याहून श्रेष्ठ. सिंधू संस्कृती हीसुद्धा वैदिकच...वैदिक अर्थात हिंदू धर्माचे वर्चस्व सिद्ध करण्यासाठी गेली अनेक दशके छद्म पुरातत्व शास्त्राचा वापर केला जात आहे. त्याला छेद देणारे संशोधन नुकतेच राखीगढीच्या उत्खननातून पुढे आले आहे. साडेचार हजार वर्षांपूर्वीच्या मानवीय सांगाड्याने धर्मश्रेष्ठत्वाचा अहंकार मिरवणायांचे पितळच जणू या घटकेला उघडे पाडले आहे... भारतीय संस्कृतीचा पाया वैदिक धर्मीयांनी घातला, या गेली अनेक...
    12:30 AM
  • आजवर दैवतानिर्मिती ही जड किंवा आध्यात्मिक प्रतिमांद्वारे होत होती. मात्र, आता व्हर्च्युअल रिअॅलिटीतील देवही बनू शकतात, असं मला वाटू लागलंय. यासाठी सर्वात शक्तिमान, सर्वव्यापी, सर्वज्ञानीगुगलशिवाय आणखी कोण असणार?... गणपती ही विद्येची देवता आहे, अशी मान्यता आहे. विद्यार्जनासाठी अभ्यासाच्या मार्गाने या देवतेला प्रसन्न करून घेता येते, अशी हिंदू भाविकांची श्रद्धा आहे. मी विवेकवाद, तार्किक दृष्टिकोन, श्रद्धा-अंधश्रद्धा या बाबी थोड्या बाजूला ठेवतोय. मात्र, लोकमान्यतेला धरून काही गोष्टी...
    September 16, 07:22 AM
  • सत्तेचं सत्तापण बहुतांशी काल्पनिक शत्रू उभा करण्यावरच टिकून असतं. आताचा काळ हा दरदिवशी रोज नवा आणि पहिल्यापेक्षा अधिक ड्रेडेड शत्रू जनतेच्या मनावर ठसवण्याचा आहे. यातून जे सामाजिक-राजकीय पर्यावरण आकारास येतंय, ते सर्वार्थाने प्रश्न विचारणाऱ्यांनाच नजरकैदेत टाकणारं आहे... सध्याचा काळ अतिशय वेगवान घडामोडींचा आहे. तसा तर तो आधीपासूनही होताच, पण आपल्याला मात्र तो जाणवत नव्हता. कारण, आपल्यापर्यंत त्या घडामोडींची माहिती काहीशा धीमेपणाने येत होती. आता मात्र देशाच्याच नव्हे, तर जगाच्या...
    September 16, 07:18 AM
  • अल्पसंख्यांतले अल्पसंख्य असलेल्या समलिंगी समूहांना लैंगिक स्वातंत्र्य बहाल करणारा ऐतिहासिक निकाल सर्वोच्च न्यायालयाने दिला. पण, हा कुणी प्रभावी दबावगट नाही की मतपेढी. त्यामुळे भाजप-काँग्रेससह अनेक पक्षनेत्यांच्या चेहऱ्यावरची रेघ हलली नाही. तर सत्तासमर्थकांनी अनैसर्गिक, विकृत अशी दूषणे देऊन प्रतिगामी मनोवस्थेचे दर्शन घडवले. समलिंगींना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठीचा यापुढचा लढा कदापि सोपा नाही, हेच यातून स्पष्ट झाले... खासगी जागेत होणाऱ्या समलिंगी संबंधांना मान्यता देऊन सर्वोच्च...
    September 16, 07:02 AM
  • आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे जलतज्ज्ञ माधवराव चितळे सेवानिवृत्तीनंतर औरंगाबादला वास्तव्यास आले. मात्र, २० वर्षांचे इथले वास्तव्य संपवून अलीकडेच त्यांनी इंदूरला स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला. अर्थात, औरंगाबादला निरोप देण्यापूर्वी अनुभवसंपन्नतेची साक्ष देणाऱ्या चितळे यांनी शेती, पाणी, समाज-संस्कृती-परंपरा, उद्योग, कार्यसंस्कृती, विज्ञान, तंत्रज्ञान आदी विषयांवर दिव्य मराठी कार्यालयात उपस्थितांशी मनमोकळा संवाद साधला. त्याचाच हा संपादित अंश... केरळात अलीकडेच पूर येऊन गेला. त्याचे नाना...
    September 16, 07:01 AM
  • अनेक गौरवग्रंथ आजवर व्यक्तिगत स्वरूपाच्या पातळीवर भाष्य नोंदवणारे आत्मस्तुतीपर ऐवज ठरले आहेत. परंतु फुले-आंबेडकरी चळवळीतील प्रा. अविनाश डोळस या सृजनशील कार्यकर्ता-लेखकाचा डोळस हा गौरवग्रंथ समाजनिष्ठ भूमिका साकारणारा समाजसन्मुख गौरवग्रंथ ठरला आहे... मानवी स्वभाव विविधांगी गुणांनी युक्त असतो. प्रेयस, तापस, श्रेयस, लोभस व मानस या गुणवैशिष्ट्यांनी बांधला व तेवढ्याच ध्येयनिष्ठेनं साधला गेलेला डोळस, अर्थात प्रा. अविनाश डोळस हा गौरव ग्रंथ होय. खरं तर, मराठी वाङ्मयसृष्टीला गौरव ग्रंथांची...
    September 16, 06:56 AM
  • एक दोरी अर्थसत्तेच्या हाती. एक दोरी राजकीय सत्तेच्या हाती. दोन्ही सत्ता संगनमताने सामान्य माणसाचे जगणे ताब्यात घेऊ पाहतात. त्यासाठी नाना क्लृप्त्या आणि कारस्थाने रचली जातात. अस्तित्वाला धोका असल्याची भयशंका एकदा का पेरली की, अवघा समाज राजकीय सत्तेच्या जाळ्यात अडकून राहतो. अशा आव्हानात्मक प्रसंगी लेखकाला वैयक्तिक अविष्कारावर बंधन न आणता आपले सामाजिक जीवन सार्थ कसे करता येईल? कोणती संकल्पना लेखकाच्या स्वतंत्र नि निर्भर कृतीला भक्कम वैचारिक आधार पुरवेल? - औरंगाबाद येथील नाथ ग्रुप आणि...
    September 16, 06:53 AM
  • एक दोरी अर्थसत्तेच्या हाती. एक दोरी राजकीय सत्तेच्या हाती. दोन्ही सत्ता संगनमताने सामान्य माणसाचे जगणे ताब्यात घेऊ पाहतात. त्यासाठी नाना क्लृप्त्या आणि कारस्थाने रचली जातात. अस्तित्वाला धोका असल्याची भयशंका एकदा का पेरली की, अवघा समाज राजकीय सत्तेच्या जाळ्यात अडकून राहतो. अशा आव्हानात्मक प्रसंगी लेखकाला वैयक्तिक आविष्कारावर बंधन न आणता आपले सामाजिक जीवन सार्थ कसे करता येईल? कोणती संकल्पना लेखकाच्या स्वतंत्र नि निर्भर कृतीला भक्कम वैचारिक आधार पुरवेल? -औरंगाबाद येथील नाथ ग्रुप आणि...
    September 16, 12:30 AM
  • माणूस जाडजूड चरित्रातून कळतो, त्याहून अधिक तो क्षणांतून जन्माला येणाऱ्या गोष्टींतून उमगतो. या गोष्टीत अवघं जगणं सामावलं असतं. जगण्याचा अर्थ ठासून भरलेला असतो. प्रसाद कुमठेकर याच छोट्या छोट्या गोष्टींतून अस्सल देशी कादंबरी आकारास आणतात... परिघावरील जग माझ्या आस्थेचा विषय. हा परीघ जसा मानवी जनसमूहाशी निगडित आहे, तसाच परिसराशीसुद्धा संबंधित. दूरवर पसरलाय आपला महाराष्ट्र. ज्यातील दहा-बारा जिल्हे अजून मी पाहिलेसुद्धा नाहीत. तुळजापूरची भवानी, अंबाजोगाई, पैठण-जायकवाडी, नाशिक, नागपूर,...
    September 9, 07:52 AM
  • भारतातील अनेक मनोहारी स्त्री-शिल्पांत गणना व्हावी अशा एका शिल्पप्रकाराला संज्ञा दिली गेलीय, ती शालभंजिका अशी. अशा शालभंजिका शिल्पांनी संस्कृत कवींना, साहित्यकारांना मोह पाडला होता. त्याचे प्रत्यंतर येते ते विद्वशालमंजिका नामक नाटकामुळे. खरे तर शिल्पातून दृश्य होणाऱ्या भारतीय संस्कृतीसंबंधीच्या काही संकल्पनांचा प्रेरणादायी श्रोत म्हणजे, संस्कृत साहित्य होय, असे म्हणणे अतिशयोक्तीचे ठरणार नाही. म्हणजेच असेही म्हणता येईल, की साहित्य आणि कला भारतीय संस्कृतीचा आरसाच आहे......
    September 9, 07:52 AM
  • धर्माइतक्याच धर्मसंस्थादेखील पवित्र मानल्या जातात. त्यावर वर्चस्व असलेले संतमहंत, मुल्ला-मौलवी, पाद्री सारेच पवित्र ठरवले जातात. त्याचमुळे बाललैंगिक शोषणाच्या घटना उघडकीस येतात, तेव्हा धर्माच्या कह्यात गेेलेला समाज मौनात जातो. हे मौनात जाणंच विकृतीला खतपाणी घालणारं ठरतं... शासकीय वसतिगृहै असोत किंवा धर्मसंस्थांनी चालवलेल्या निवासी शाळा असोत, यांपैकी कोणतीच जागा बालकांसाठी, अठरा वर्षांखालील मुलामुलींसाठी सुरक्षित असू नये, ही अत्यंत लाजिरवाणी बाब आहे. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे,...
    September 9, 07:27 AM
  • आधी येतं जगणं. मग स्फुरतो विचार. विचारातून जन्माला येतं तत्त्वज्ञान. तत्त्वज्ञानाच्या घुसळणीतून घडतं संभाषण-लेखन. लेखकाचं जग असं आकारास येतं. पण त्या जगापर्यंत पोहोचणं असतं, कमालीचं अवघड. कारण, प्रत्येक टप्प्यावर असते एक बंद खिडकी. प्रज्ञावंत लेखक विलास सारंग त्यातली प्रत्येक खिडकी उघडून आपल्याला काफ्का, सार्त्र, बेकेट आणि काम्यू आदी थोर लेखकांच्या वैचारिक समतोलाचं दर्शन घडवणाऱ्या अद्भुत साहित्यविश्वात घेऊन जातात... एकोणएेंशी-ऐंशीच्या आसपास अकरावी-बारावीत असताना लेखक विलास...
    September 9, 07:21 AM
  • वाडा तालुक्यातल्या आश्रमशाळेत शिकणारी १४ वर्षांची मुलगी कुपोषणाला नुकतीच बळी पडली. हा व्यवस्थानिर्मित सापळा आहे. सापळा लावणारे अनेक आहेत, पण सोडवणारे कमी. मेळघाटात आजवर असे अनेक सापळे लावले गेलेत. त्यात आदिवासी मुलं कुपोषणाला बळी पडताहेत. हिरा बंबई आणि दादरा नावाच्या गावातले आजचे वर्तमान त्याचीच साक्ष देतेय... मुंबई...! कधीकाळची बंबई...! धष्टपुष्ट लोकांची, करोडपतींची...! दादरसुद्धा...! इथे सुखावलेले, धडधाकट आणि सुदृढ लोक सगळीकडे पाहायला मिळतील, याच शहरात लाखो रुपयांचं उष्ट अन्न कचऱ्यात...
    September 9, 07:16 AM
  • वैचारिक विरोधकांविषयी जनतेच्या मनात संशय, संताप आणि घृणा निर्माण करण्याचे सत्ताधायांचे डाव नवे नाहीत. आतासुद्धा नक्षलवाद्यांचे समर्थक असल्याच्या आणि पंतप्रधानांच्या हत्येचा कट रचल्याच्या संशयावरून जनहक्क चळवळीत सामील बुद्धिवाद्यांची ऐन निवडणुकांच्या हंगामात धरपकड होणे हा त्याच कारस्थानाचा एक भाग आहे. मुख्यत: आर्थिक-सामाजिक स्तरावरचे अपयश झाकण्यासाठी विद्यमान सत्ताधायांनी उचललेले हे पाऊल दडपशाहीचा धडधडीत पुरावा आहे... एकोणिसशे नव्वदचं ते दशक होतं. राजस्थानातल्या देवडुंगरी...
    September 9, 07:09 AM
 
जाहिरात

RECOMMENDED