आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • National
  • Career Funda । "Battle Of Plassey 1757" Becomes Relevant In Business Life; Battle Of Plassey Teaches Great Lessons Of Modern Life

करिअर फंडा:"1757 प्लासीची लढाई" व्यावसायिक जीवनात ठरते प्रासंगिक; प्लासीची लढाई शिकवते आधुनिक जीवनाचे मोठे धडे

शिक्षणतज्ज्ञ संदीप मानुधने2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

“औरों के बल पे बल न कर इतना न चल निकल,
बल है तो बल के बल पे तू कुछ अपने बल के चल”

~ बहादुर शाह ज़फ़र (अंतिम मुगल सम्राट)

करिअर फंडामध्ये आपले स्वागत आहे!

भारताचे नशीब बदलणारे युद्ध

23 जून 1761 रोजी बंगालमधील मुर्शिदाबादच्या दक्षिणेस 22 मैलांवर भागीरथी नदीच्या काठी पलाशी (प्लासी) नावाच्या ठिकाणी युद्ध झाले. बंगालचे नवाब सिराज-उद-दौला आणि रॉबर्ट क्लाइव्ह यांच्या नेतृत्वाखालील ब्रिटिश सैन्यात ही लढाई झाली. 'मीर जफर' (जो नवाब सिराज-उद-दौलाचा मुलगा होता) ब्रिटिशांच्या मदतीने बंगालचा नवाब बनला पण केवळ 'नाममात्र'. यानंतर बंगालमध्ये खरी ब्रिटिश राजवट आली होती.

या युद्धाने संपूर्ण बंगाल (आजच्या बांगलादेशसह) हातात आल्यावर प्रथमच राजा म्हणून ब्रिटिशांनी भारतात पाऊल ठेवले आणि आपला जम बसवला.

प्लासी लढाईतून घेता येणारे पाच मोठे व्यावसायिक धडे

आजच्या या आधुनिक जीवनातही अनेक वर्षांपुर्वी लढल्या गेलेल्या या युद्धातून खूप काही शिकायला मिळते. व्यावसायिक असो, उद्योजक असो किंवा विद्यार्थी असो. चला तर यश गाठण्यासाठी काही प्लासी लढाईतून काही शिकूया...

1) नैतिकता नसेल तर प्रत्येक पाऊल योग्य वाटते -
नवाब सिराज-उद-दौलाचे अनेक शत्रू होते. त्यात मुर्शिदाबादचे श्रीमंत लोक, जसे - रायरे, अमीरचंद, जगतसेठ हे. क्षुल्लक हितसंबंधांसाठी या लोकांनी इंग्रजांनाही हात मिळवला. भारताचा इतिहास बदलून टाकणाऱ्या लढाईपैकी एक असेलली प्लासीची लढाई क्लाइव्हला जिंकता आली.क्लाइव्हने मिळालेल्या पैशातून मीर जफरला विकत घेतले. काहींच्या वैयक्तिक लालसेने देशाचे भवितव्य बदलले आणि भारताला जवळपास 200 वर्षांच्या अमानवी राजवटीत ढकलले.

यातून आपण शिकतो की,- लोभी आणि क्रूर लोकांपासून सावध रहावे आणि फसवू नये.

2) एक लहान सैन्य पाच पट सैन्याला पराभूत करू शकते

जर कौशल्य, क्षमता आणि "साम, दाम, दंड, भेद" च्या बळावर लढा दिला गेला तर लहान सैन्य देखील आपल्यापेक्षा पाच पट जास्त सैन्य असलेल्या विरोधकाला पराभूत करु शकते, याचा प्लासीची लढाई हा पुरावा आहे. प्लासीच्या लढाईत नवाबाच्या सुमारे पन्नास हजारांच्या सैन्यासमोर ब्रिटीश सेनापती क्लाइव्हचे सैन्य फक्त 8000 होते. सर्वप्रथम, क्लाइव्हने आपल्या क्षमतेच्या अंदाज घेतला. यानंतर त्याने खेळी करत नवाबचा सेनापती मीर जफर याला त्याच्याशी सामील होण्याचे आमिष दाखवले. मग लढाईच्या दिवसापर्यंत (23 जून 1757) पावसाळा सुरू झाला होता. दुपारच्या मुसळधार पावसात नवाबाचा सगळा दारूगोळा भिजला. पण इंग्रजांनी त्यांची गनपावडर ताडपत्री झाकली होती. त्याच्या अग्नीशक्‍तीत तोटा झाला नाही आणि बाजी पलटली.

यातून आपण शिकतो की,- मोठ्या लढाईत आपत्कालीन योजना न आखणे हे अपयशी ठरण्यासारखे आहे.

3) तुमच्या शत्रूंवर कायम लक्ष ठेवा

तुम्ही कितीही बलवान असलात तरी तुमच्या शत्रूंवर कायम लक्ष ठेवा आणि त्यांना अजिबात कमकुवत समजू नका. ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीसाठी व्यावसायिक दृष्ट्या बंगाल हे भारतातील सर्वात महत्त्वाचे ठिकाण होते.

बंगालचा संस्थापक मुर्शिदकुली खान यांच्या काळापासून कंपनीला बंगालमध्ये व्यवसाय करण्याचा बहुमान मिळाला. नंतरचे शासक अलीवर्दी खान आणि सिराज-उद-दौला यांनी सार्वजनिक तक्रारींवरून हे विशेषाधिकार काढून घेतले. तेव्हा कंपनी नवाब सिराजच्या विरोधात गेली. ब्रिटिशांनी सिराज-उद-दौलाविरुद्ध कट रचला, कधी-कधी त्याचा खजिना घेऊन पळ काढला. त्यापैकी अनेकांना फोर्ट विल्यममध्ये आश्रय देण्यात आला होता. त्यानंतर नवाबाने 1756 मध्ये कलकत्त्यावर हल्ला केला. इंग्रजांना फोर्ट विल्यममधून पळून जावे लागले. यानंतर ब्रिटिश कंपनीने मद्रासला संदेश पाठवला की "त्यांना कलकत्त्यातून हाकलून देण्यात आले आहे आणि मद्रासमधून त्वरीत सैन्य पाठवावे".

त्यावेळी सिराज-उद-दौलाला हवे असते तर पळून जाणाऱ्या इंग्रजांना मारून तो इंग्रजांवर वर्चस्व मिळवू शकला असता, पण फोर्ट विल्यम येथील विजयानंतर इंग्रजांची मजल कुठपर्यंत याहे हे त्याला समजले नाही. ते आपल्या प्रचंड नौदलासह जगातील कोठूनही शस्त्रे आणि सैन्य आणू शकतील, कोणतेही बंदर रोखू शकतील. कोलकाता येथील फोर्ट विल्यम येथून इंग्रजांना हुसकावून लावल्यानंतर नवाब सिराज-उद-दौला आपल्या राजधानीत परतले. तर कर्नल रॉबर्ट क्लाइव्हच्या नेतृत्वाखालील कंपनीचे पायदळाने तत्कालीन मद्रास जमिनीच्या मार्गाने कलकत्त्याच्या दिशेने कूच केले.

यातून आपण शिकतो की,- लढाई पूर्ण लढा, अर्ध्यावर सोडू नका

4) पैशाचे नियंत्रण हे धोरणात्मक असते

1761 पूर्वी, ब्रिटिश कंपनी भारतातून रेशीम, कापूस, मसाले, नील इत्यादींच्या व्यापारासाठी ब्रिटनमधून आणलेले सोने आणि चांदी वापरत असे. पण मीर जाफर बंगालच्या नवाबाच्या गादीवर आरूढ झाल्यावर बंगालमधून 'जमीन महसूल' गोळा करण्याचे अधिकार इंग्रजांना मिळाले. या पैशातून कंपनी भारतात खरेदी-विक्री करत होती. म्हणजे देशाचा पैसा देशातच फिरवला जायचा आणि तो माल देशाबाहेर एक प्रकारे फुकटात म्हणजे इंग्लंडला पाठवला जायचा.

यातून आपण शिकतो की,- ज्याच्या हाती पैसा, त्याचे प्रत्येक वाक्य एक हुकूम असतो

5) तुम्ही जे काही कराल ते स्वतःच्या क्षमतेने करा -

नवा नवाब, मीर जफर आणि त्यानंतर मीर कासिम इंग्रजांच्या इच्छेचा प्रतिकार करू शकले नाहीत. कारण, त्यांच्याकडे ताकद नव्हती. ब्रिटिश सैन्याच्या बळावर ते सिंहासनपदी विराजमान झाले होते. शेवटचा मुघल सम्राट बहादूरशाह जफर यांचे शब्दांचा पुन्हा उल्लेख करता येईल. ते म्हणाले होते की, ‘औरों के बल पे बल न कर इतना न चल निकल, बल है तो बल के बल पे तू कुछ अपने बल के चल’.

आजचा करिअर फंडा हा आहे की, इतिहासातील मोठ्या लढाया समजून घेतल्यास त्यातून आपण आपल्या व्यावसायिक आणि वैयक्तिक जीवनातील मोठ्या चुका टाळू शकतो.

करून दाखवू!

बातम्या आणखी आहेत...