आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • National
  • Career Funda I Do Children Get Into The Habit Of Lying? I Follow Four Tips And Break The Habit Of Kids I Latest News 

करिअर फंडा:मुलांना खोटे बोलण्याची सवय लागली चिंता करू नका, 4 पद्धतीद्वारे तुम्ही मुलांची ही सवय मोडू शकता

शिक्षणतज्ज्ञ संदीप मानुधने12 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

‘झूठ आसान है, सच इतना मुश्किल’

- जॉर्ज एलियट

करिअर फंडामध्ये आपले स्वागत आहे.

माझी मुलं खूप खोटं बोलतात !

प्रसिद्ध इंग्रजी कवी आणि कादंबरीकार जॉर्ज एलियट यांच्या या विधानातून खोटं बोलण्याचं एक प्रमुख कारण समोर येत असले. तरी आपल्या आयुष्यात कधी ना कधी मुलांमध्ये खोटं बोलण्याच्या सवयीमुळे आपण सगळेच त्रस्त झालो आहोत. तुमच्या मुलाच्या किंवा किशोरवयीन मुलाच्या खोटे बोलण्याच्या सवयीमुळे तुम्ही देखील तणावात आहात का?

त्यामुळे आजच्या करिअर फंडामध्ये शिक्षणतज्ज्ञ संदीप मानुधने आपल्या सर्वांना काही महत्त्वाच्या सूचना देणार आहेत, ज्यामुळे तुम्ही तुमच्या पाल्यांच्या खोटे बोलण्याच्या सवयीला दूर करू शकता.

आई-वडीलांनी प्रयत्न करावा

जवळजवळ सर्व पालक आपल्या मुलांना सत्य आणि प्रामाणिक राहावे, असे शिकवित असतात. मूल खोटं बोलतं तेव्हा पालकांना त्यांच्या पालकत्वाच्या क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह वाटू शकतो. पण फार घाबरण्यासारखे काही नाही.

खोटे बोलण्याचे देखील वेगवेगळे प्रकार

(1) आपण सर्वजण आपल्या दैनंदिन जीवनात जे क्षुल्लक खोटे बोलतो ते खरे तर आपल्या सामाजिक जीवनाच्या फॅब्रिकचा भाग असतात, तर काही खोटे निर्दोष असतात आणि महत्त्वाचे परस्पर कार्य करतात.

(2) काही खोटे बोलणे नातेसंबंध खराब करते. विश्वास नष्ट करते.

(3) इतरांना त्रासदायक परिस्थिती दूर करण्यासाठी किंवा एखाद्याचा अहंकार पूर्ण करण्यासाठी किंवा आशा टिकवून ठेवण्यासाठी सांगितले जाते.

अशाप्रकारे लहान मुलांमध्ये देखील खोटे बोलणे किंवा कथा बनवणे हे सामान्य आहे. त्यासाठी घाबरण्याचे काही कारण नाही. किशोरवयीन असताना खोटे बोलणे ही चिंतेची बाब असू शकते, त्यामुळे किशोर किंवा किशोरवयीन मुलाने काय लपवण्यासाठी खोटे बोलले आहे, यावर लक्ष केंद्रित करा. आणि मग योग्य उपाय शोधा.

लहान मुले आणि किशोरवयीन खोटे का बोलतात याची तीन मूलभूत कारणे समजून घ्या

1) भीती : कधीकधी लहान मुले किंवा किशोरवयीन मुले भीतीमुळे खोटे बोलतात.

  • अ) ही भीती मुख्यतः पालकांकडून शिवीगाळ किंवा मारहाण होण्याची किंवा इच्छित कार्य करू न शकण्याची असू शकते.
  • ब) उदाहरणार्थ, जेव्हा मुले त्यांच्या हातातून महागडी क्रोकरी तोडतात, तेव्हा ते टोमणे मारण्याच्या भीतीने पहिले खोटे बोलतात, नंतर ते लपवण्यासाठी, त्यांना दुसरे खोटे बोलण्यास भाग पाडले जाते आणि खोटे बोलल्यानंतर खोटे बोलले जाते.
  • क) किंवा जर मुलाला खेळायचे असेल आणि तुम्ही त्याला काही काम सांगितले. तर अशा परिस्थितीत मुल काम टाळण्यासाठी खोटे बोलू शकते.

2) पालकांना आनंदी करण्यासाठी : बाल मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, मुलाचे त्याच्या पालकांशी एक अनोखे बंध असते आणि पालकांसोबतच्या त्यांच्या बंधामुळे मुलाला नेहमी त्यांना आनंदी पाहायचे असते.

  • अ) मुलांना त्यांच्या पालकांकडून त्यांच्याकडून ठेवलेल्या अपेक्षांचीही जाणीव असते, जसे की अधिक गुण मिळवणे, नाटकांमध्ये चांगले प्रदर्शन करणे, बक्षिसे जिंकणे, अतिशयोक्ती करणे.
  • ब) परंतु जेव्हा ही परिस्थिती खरोखरच निर्माण होत नाही तेव्हा मुले पालकांना खूश करण्यासाठी खोटे बोलतात.
  • क) या प्रकारचे खोटे अनेकदा मुलाच्या स्वतःच्या कामगिरीबद्दल असतात, जसे की शाळेतील गुण, एखाद्या उपक्रमात सहभाग, गृहपाठ पूर्ण करणे इ.

3) विनाकारण खोटे बोलणे : मुले आणि किशोरवयीन मुलांचे जग प्रौढांच्या जगापेक्षा वेगळे असते, त्यांची परिपक्वता पातळी वेगळी असते.

  • अ) म्हणूनच अनेकदा ते असे खोटे बोलतात, कारण त्यांना असे वाटते की याने काय फरक पडेल, त्यांना काय बोलावे आणि जे मनात येईल ते बोलावे याची त्यांना पर्वा नसते.
  • ब) खोटे बोलणे किती हानिकारक असू शकते हे त्यांना सहसा समजत नाही.

खोटे बोलण्याची सवय दूर करण्याचे चार मार्ग

1) त्वरीत सौम्य शिक्षा देणे : मुलांमध्ये खोटे बोलण्याची सवय कमी करण्याचा हा एक प्रभावी मार्ग आहे. त्यासाठी अनेक सोदाहरण सह समजून घेऊया.

  • अ) समजा तुम्हाला तुमच्या मुलाच्या खोलीतून महागड्या फुलदाण्या पडल्याचा आवाज आला आणि तुम्ही खोलीत गेल्यावर तुम्हाला तुमचे मूल हातात क्रिकेटची बॅट घेतलेले दिसले. आता जर तुम्ही मुलाला ओरडून प्रश्न विचारलात की “हे कोणी केले? हे कसे घडले?" त्यामुळे मुलाला शिक्षा किती कठोर होईल हे माहीत नसल्यामुळे तो खोटे बोलून पळून जाण्याचा प्रयत्न करेल.
  • ब) या ऐवजी जर तुम्ही म्हणाल की रोहनने तोडले, आता तुमचे पुढील तीन वेळा चॉकलेट किंवा आईस्क्रीम रद्द करा, मग मुलाला त्याची शिक्षा कळेल जी फारशी गंभीर नाही, मग तो कसा झाला हे सत्य सांगण्याचा प्रयत्न करेल.

2) स्वतःचे उदाहरण मांडणे : आपण स्वतःच जाणून-बुजून लहान-मोठ्या गोष्टींवर मुलांसमोर खोटे बोलतो, यातून मुले शिकतात. त्यामुळे मुलांसमोर स्वतःच्या वागण्यावर लक्ष ठेवून ही सवय मुलांमध्ये पडण्यापासून रोखता येते. पालक स्वतःला वारंवार आठवण करून देतात की त्यांच्या सर्व सवयी - चांगल्या आणि वाईट दोन्ही - यांचा त्यांच्या मुलांवर परिणाम होतो.

3) संवाद साधणे : खोटे बोलल्यामुळे होणाऱ्या समस्यांबद्दल मुलाला सांगा पण त्यासाठी लाजिरवाणे शब्द आणि तसा टोन वापरू नका

  • तुमच्या मुलाशी त्याच्या भीतीबद्दल बोला. त्यांना सांगा की सत्य बोलणे ही समस्या सोडवण्याची आणि यशस्वी जीवनाची गुरुकिल्ली आहे.
  • खोटे बोलल्याने संकटातून बाहेर पडण्याचा मोहक भ्रम कसा निर्माण होऊ शकतो हे स्पष्ट करा, उदाहरणार्थ गृहपाठ पूर्ण न करण्याबद्दल खोटे बोलल्याने त्यांच्या गुणांवर परिणाम होऊ शकतो.

4) कारणे विचारणे : जर तुमचे मूल एखाद्या गोष्टीची अतिशयोक्ती करत असेल, तर तुम्ही विचारू शकता. तुम्ही मला जे सांगत आहात त्यामध्ये मला खरोखर रस होता. परंतु नंतर असे वाटले की, तुम्ही स्टार्टेड सारख्या गोष्टी जोडल्या आहेत. ज्या खर्‍या नाहीत. तू हे का ठरवलं ते सांगशील का ?

तर आधुनिक संशोधनातून एक चांगली गोष्ट समोर आली आहे की, चांगली स्मरणशक्ती असलेली मुले चांगले खोटे बोलतात. 'खोटे बोलणाऱ्याची स्मरणशक्ती फार तीक्ष्ण असते' असंही म्हटलं जातं ! म्हणून जर तुमचे मूल खोटे बोलत असेल तर हे शक्य आहे. की तो चांगल्या स्मरणशक्तीचा धनी आहे. आता तुम्हाला त्याची ही प्रतिभा दुरुस्त करून चिमटा काढण्याची गरज आहे.

त्यामुळे आजचा करिअरचा फंडा असा आहे, की मुलं मोठी होत असताना त्यांच्या खोटं बोलण्यावर लक्ष ठेवणे, त्यांना धोकादायक वळण घेण्यापासून वाचवणे हे प्रत्येक पालकाचे कर्तव्य आहे.

चला तर करून दाखवूनया !

!

बातम्या आणखी आहेत...