आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीची घोषणा:18 जुलै रोजी मतदान, 21 जुलैला मतमोजणी, संपूर्ण प्रक्रियेची होणार व्हिडिओग्राफी

नवी दिल्ली21 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

निवडणूक आयोगाने राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीची घोषणा केली आहे. त्यानुसार, उमेदवारांना 29 जूनपर्यंत आपला उमेदवारी अर्ज दाखल करता येईल. त्यानंतर 18 जुलै रोजी निवडणूक होईल. गरज भासल्यास 21 जुलै रोजी निकालाची घोषणा केली जाईल. आयोगाने या निवडणुकीतील सर्वच प्रक्रियेची व्हिडिओग्राफी करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

विद्यमान राष्ट्रपती रामनाथ कोविद यांचा कार्यकाळ 24 जुलै रोजी संपुष्टात येत आहे. ते 2017 मध्ये या पदावर विराजमान झाले होते. कोविंद देशाचे 15 वे राष्ट्रपती आहेत. या निवडणुकीत सत्ताधारी एनडीएची स्थिती गतवेळसारखीच मजबूत आहे. पण, यावेळी त्यांनी आंध्र प्रदेश व ओडिशाकडून समर्थन मागितले आहे. यूपीएची नजर राज्यसभेच्या 16 जागांवर आहे. या जागांवर येत्या 10 तारखेला निवडणूक होणार आहे.

यामुळे मजबूत आहे एनडीए

एनडीएला बहुमताचा जादुई आकडा गाठणे फार अवघड नाही. त्यांना बीजेडीचे नवीन पटनायक व वायएसआर काँग्रेसच्या जगनमोहन रेड्डींच्या पाठिंब्याची गरज आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या दोन्ही नेत्यांशी चर्चाही केली आहे. पण, दोघांनीही उमेदवाराचे नाव पाहून निर्णय घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. राष्ट्रपतीपदाच्या मागील निवडणुकीत एनडीची कामगिरी खूप चांगली झाली. रामनाथ कोविंद यांना 65.35 टक्के मतदान मिळाले होते. एनडीए यावेळीही त्याची पुनरावृत्ती करण्याच्या विचारात आहे.

राज्यसभा निवडणुकीमुळे पेच फसला

राष्ट्रपती निवडणुकीच्या प्रक्रियेत राज्यसभेचे सदस्य सहभागी होतात. त्यामुळे 10 जून रोजी राज्यसभेच्या 57 जागांपैकी 16 जागांवर होणाऱ्या निवडणुकीवर सर्वांची नजर आहे. 57 पैकी 41 जागांवरील उमेदवार बिनविरोध निवडून आलेत. उर्वरित 16 जागांवर महाराष्ट्र, राजस्थान, कर्नाटक व हरियाणात निवडणूक होणार आहे. या जागा कुणाच्या ताब्यात जातील हे सांगणे सध्या अवघड आहे.

राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक प्रक्रिया जाणून घेण्यापूर्वी विशेष प्रवर्गांतून येणाऱ्या राष्ट्रपतींची माहिती घेऊया...

अशी होते राष्ट्रपती निवडणूक

राष्ट्रपपतीची निवडणूक सर्वसाधारण निवडणुकीसारखी नसते.य ात जनता थेटपणे सहभागी होत नाही. तर जनतेने जे आमदार व खासदार निवडून दिले असतात, ते त्यात सहभागी होतात. आमदार व खासदारांचे मतदानाचे मूल्य वेगवेगळे असते. संविधानातील कलम-54 नुसार, राष्ट्रपतीची निवड इलेक्टोरल कॉलेजद्वारे केली जाते. या सदस्यांचे प्रतिनिधित्व प्रमाणपद्ध असते. म्हणजे, त्यांचे सिंगल मत ट्रांसफर होते. पण, त्यांच्या दुसऱ्या पसंतीच्या मताची मोजणी केली जाते.

असे बनते इलेक्टोरल कॉलेज

लोकसभा, राज्यसभा आणि विधानसभेचे सदस्य मिळून राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीसाठी इलेक्टोरल कॉलेज तयार करतात. यात 776 खासदार (नामांकित वगळून) व विधानसभेचे 4120 आमदारांचा समावेश असतो. इलेक्टोरल कॉलेजचे एकूण मूल्य 10,98,803 आहे.

असे होते मतदान

मतदानात सहभागी होणारे सदस्य प्रथम आपल्या पसंतीच्या उमेदवाराला मतदान करतात. ते मतपत्रिकेवर राष्ट्रपतीपदासाठी आपली पहिली, दुसरी व तिसरी पसंत नमूद करतात. पहिल्या पसंतीच्या मतांतून विजयी उमेदवार घोषित झाला नाही, तर त्याच्या खात्यात दुसऱ्या पसंतीची मते ट्रांसफर केली जातात. त्यामुळे त्याला सिंगल ट्रांसफरेबल मतदान म्हटले जाते.

असे ठरते आमदारांच्या मताचे मूल्य

आमदारांच्या मतांचे मूल्य राज्य व विधानसभा क्षेत्रातील लोकसंख्येवर अवलंबून असते. मताचे मूल्य ठरवण्यासाठी राज्याच्या लोकसंख्येला निवडून आलेल्या आमदारांच्या संख्येशी भागले जाते. त्यानंतर येणाऱ्या उत्तराला म्हणजे आकड्याला 1000 ने भागले जाते. या प्रकारे त्या राज्याच्या आमदाराच्या एका मताचे मूल्य ठरवले जाते. यात भाग दिल्यानंतर आलेले उत्तर 500 हून अधिक असेल, तर त्यात 1 जोडला जातो.

असे ठरते खासदारांच्या मताचे मूल्य

राज्य विधानसभेच्या निर्वाचित सदस्यांच्या मतांचे मूल्य जोडले जाते. आता हे मूल्य राज्यसभा व लोकसभेच्या सदस्यांच्या एकूण संख्येशी भागले जाते. त्यातून येआरा आकडा हा एका खासदाराचे मताचे मूल्य असते. या प्रकारे भागाकार केल्याने 0.5 हून अधिक शिल्लक राहत असेल तर मूल्यात 1 जोडला जातो.

असा होतो जय-परायचा फैसला

राष्ट्रपती निवडणुकीत केवळ सर्वाधिक मते मिळाल्याने विजेता ठरत नाही. खासदार व आमदारांच्या मतांच्या एकूण मूल्याच्या अर्ध्याहून अधिक हिस्सा मिळवणारा उमेदवारच राष्ट्रपती होतो. उदाहरणार्थ, राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीच्या इलेक्टोरल कॉलेजच्या सदस्यांच्या मतांचे एकूण मूल्य 10,98,882 आहे. तर उमेदवाराला 5,49,442 मते प्राप्त करावी लागतील. ज्याला सर्वप्रथम एवढी मते मिळतील, त्याची राष्ट्रपतीपदी निवड होते.

यांना आहे मतदानाचा अधिकार

  • संसदेच्या दोन्ही सभागृहांचे (लोकसभा, राज्यसभा) सदस्य
  • राज्य विधानसभांचे निर्वाचित सदस्य
  • राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली व केंद्रशासित प्रदेश पद्दुचेरीच्या विधानसभेचे सदस्य

यांना करता येणार नाही मतदान

  • राज्यसभा, लोकसबा किंवा विधानसभांतील नामांकित सदस्य
  • राज्यांच्या विधान परिषदेचे सदस्य
बातम्या आणखी आहेत...