आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

चित्रपटातील सदाबहार तोडगा

8 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

एकता कपूर आणि विशाल भारद्वाज यांनी बनवलेल्या ‘एक थी डायन’मध्ये किती तत्त्व विशाल आणि किती एकताचे आहेत हे सांगणे अवघड आहे. मात्र मार्केटिंगवर एकताचा ठसा लागलेला आहे. एकताने कौटुंबिक नात्याच्या नावावर अंधश्रद्धा आणि कुप्रथेला बळकट केले आहे. ती व्यवसायाविषयी इतकी समर्पित आहे की, तिला नैतिकतेशी काही घेणे-देणे नाही. समाजावर याचा काय प्रभाव पडतो, याची ती कधीच चिंता करत नाही. अशा प्रकारची एकाग्रता आणि स्वत:ला समाजापासून दूर ठेवणे सोपे काम नाही. विशाल भारद्वाजचे मागील काही चित्रपट अयशस्वी झाले आहेत.

एकता कपूरने कधीच आपला उद्देश लपवला नाही. मात्र विशाल भारद्वाज स्वत:ला जागरूक आणि बुद्धिवंत दिग्दर्शक समजतात. त्यामुळे त्यांचे ‘डायन’ बनवणे थोडे विचित्र वाटते. अनेक महिलांना हडळ असल्याच्या भ्रमावरून निर्दयीपणे मारण्यात आले आहे. याची कल्पना त्यांना नाही का? स्त्रीला देवी रूपात दाखवण्याची चेष्टा केली पाहिजे. मात्र तिला हडळप्रमाणे विकू नका. चित्रपटाच्या पडद्यावर किंवा समाजात स्त्रीचे मात्र स्त्री होणे पुरेसे नाही का?

असो, ‘एक थी डायन’मध्ये नायक इम्रान हाशमी एक जादूगार असतो. तो स्टेजवर जादूचा खेळ दाखवत असतो. मात्र लहानपणीच्या एका स्मृतीमुळे हडळ त्याला त्रास देत असते. त्यामुळे त्याला सर्वत्र हडळ दिसल्याचा भ्रम होत असतो. अशा प्रकारे हडळाचे महत्त्व चित्रपटात वाढवण्यात आले आहे. सेन्सॉरने देखील याला प्रमाणपत्र दिले आहे. कथा प्रामाणिक वाटावी म्हणून दिग्दर्शकाने सगळा प्रयत्न केला आहे. त्यामुळे त्याला ‘डायन’साठी दोष देता येऊ शकत नाही. औषधीच्या नावावर कॅप्सूलमध्ये साखर भरून रुग्णाला दिली जाते, त्याला प्लेसेबू म्हणतात आणि रुग्ण याला खाऊन कधी-कधी चांगलेसुद्धा होतात. स्वत:ला निरोगी ठेवण्याचा प्रयत्न नेहमी सुरू असतो म्हणूनच काही लोक तोटक्यावर विश्वास ठेवतात. बॉक्स ऑफिससाठी दिग्दर्शक कुप्रथा आणि अंधश्रद्धेला प्लेसेबूचे नाव देत आहेत.

असो, 28 डिसेंबर 1895 ला पॅरिसमध्ये पहिल्यांदाच सिनेमाचे प्रदर्शन झाले तेव्हा प्रेक्षकांमध्ये जॉर्ज मेलिए नावाचा जादूगारदेखील उपस्थित होता. हे नवे माध्यम काल्पनिक रचण्यासाठी बनवले गेले असा त्याचा विचार होता, तथापि शोध करणारे लुमियर बंधू याला वास्तविक चित्रणाचे माध्यम समजत होते. असो, गेल्या शंभर वर्षांपासून या माध्यमाने काल्पनिकसुद्धा रचले आहे आणि वास्तविकदेखील सादर केले आहे. भारतीय चित्रपटाचे जनक गोंविद धोंडिराज फाळकेनेसुद्धा तरुणपणात जादूची ट्रिक्स शिकली होती. ते आपली जादू दाखवतही होते. सामूहिक संमोहनाचा वापरसुद्धा जादूगार करत असतात. मात्र सगळ्या तमाशाचा आधार ‘ट्रिक्स’ असतो.

ट्रिक्स आधारित जादू आणि सिनेमात विश्वास पटवून देण्याची कला समान आहे. काही दिग्दर्शक आपल्याला माणुसकीत विश्वास ठेवण्याचा उपदेश देतात, तर काही भूत-प्रेत आणि हडळावर विश्वास ठेवा म्हणतात. चित्रपटाच्या शेवटच्या रीलमध्ये आपल्या तमाशाला सत्य सांगायचे आणि पहिल्या 15 रीलमध्ये कुप्रथा दाखवत राहायचे, हा बॉक्स ऑफिसचा जुना आजमावलेला खेळ आहे.