शोभना सर्मथ, तनुजा, / शोभना सर्मथ, तनुजा, नुतन ते काजोलपर्यंत

जयप्रकाश चौकसे

Mar 03,2014 12:01:00 PM IST
काही दिवसांपूर्वी तनुजाने नितीश भारद्वाज यांच्या प्रवाहातून वेगळ्या बनलेल्या मराठी ‘पितृऋण’ चित्रपटासाठी मुंडण करून घेतले होते. चित्रपटाचे कौतुक झाले. मात्र, त्याने कमाई केली नाही. आजचे प्रेक्षक तनुजाला काजोलची आई म्हणून ओळखतात. एकेकाळी तनुजा शोभना सर्मथची मुलगी म्हणून ओळखली जात होती. तर दीर्घकाळ नूतनची छोटी बहीण म्हणूनदेखील ओळखली गेली. पाचव्या-सहाव्या दशकात बंद समाजात आपल्या खुलेपणासाठी तनुजाला खूप टीका सहन करावी लागली. कारण तिच्या समकालीन महिला कलावंत खुलेआम दारू पीत नव्हत्या. खुलेआम सिगारेट ओढणे स्त्रियांनाच नव्हे, तर पुरुषांनादेखील अवघड वाटत होते.
मीडियाने बिनधास्त शब्दाचा प्रयोग पहिल्यांदाच तनुजासाठी केला होता. तिने विजय आनंद यांच्या ‘ज्वेलथीफ’मध्ये एक आयटम साँग केले होते. तसेच अनेक चित्रपटांत तिने नायिकेची भूमिका वठवली आणि कौतुकही मिळवले. रणधीर कपूरसोबत तिचा ‘हमराही’ नावाचा विनोदी चित्रपट यशस्वी ठरला होता. तनुजाने त्या काळीदेखील वेगळ्या धाटणीच्या चित्रपटात नि:शुल्क काम केले. ज्याप्रमाणे बासू भट्टाचार्य यांच्या ‘अनुभव’ मध्ये काम केले होते.
जयप्रकाश चौकसे यांचा सविस्तर लेख वाचण्यासाठी पुढील स्लाईड्सवर क्लिक करा...
शोभना सर्मथने चवथ्या दशकात अनेक यशस्वी चित्रपटांत काम केले. रामराज्य;मध्ये सीतेची भूमिका करून प्रशंसा मिळावली. मात्र, त्या काळात तापट स्वभाव आणि खर्या बोलण्याने अनेक लोकांची मने दुखावली. मोतीलालसोबत असलेले प्रेम त्यांनी कधीच लपवले नाही. शोभना सर्मथ यांनी आपल्या मुलींनादेखील भयमुक्त जीवन जगण्याचे शिक्षण दिले. त्यांच्यात आत्मविश्वास ठासून भरावा म्हणून त्यांना शिक्षणासाठी युरोपात पाठवले.काजोलमध्येही आज आपण शोभनासारखे भयमुक्त जीवन जगणे पाहू शकतो. असो, तनुजाने आपल्या करिअरच्या शिखरावर असताना निर्माते शोमू मुखर्जी यांच्याशी लग्न केले. मात्र, दोघांचाही अत्यंत तापट आणि स्पष्टवादी स्वभाव असल्यामुळे दीर्घकाळ ते एकत्र राहू शकले नाहीत. मात्र, वेगळे झाल्यानंतरदेखील संपर्कात राहिले. रणधीर कपूर आणि बबिताप्रमाणे शोमू आणि तनुजा असे जोडप होते, जे एकत्र राहू शकत नव्हते आणि पूर्णपणे वेगळेदेखील राहू शकत नव्हते. स्वतंत्र आणि प्रकट विचारशैलीची टक्कर जोरदार होत असते. स्पष्टपणा कधीच सुरक्षित राहू शकत नाही.या कुटुंबाची मोठी मुलगी नूतनलादेखील स्पष्टपणा आवडत होता. ती आपला एकांत आणि स्वतंत्रतेचा मार्ग अत्यंत सहज काढायची. प्रवाहात राहण्यासाठी जिद्दी व्हायची, कधी विद्रोही झाली नाही, दृढ इच्छाशक्तीने घेतलेल्या निर्णयावर ठाम राहिली, तिने कधी कोणाचे मन दुखावले नाही. काही लोक आपली छोटी गोष्ट मोठी करून सांगतात. मात्र, नूतनने कधीच आपल्या दृढतेचे प्रदर्शन केले नाही. तिची विलक्षण अभिनय प्रतिभा सुजाता; आणि बंदिनी;सारख्या चित्रपटांत दिसली. तिने पाचव्या दशकात दिल्ली का ठग;मध्ये बिकिनी घातली होती, त्या काळात हा धाडसी निर्णय होता.शोभना सर्मथने आपल्या मुलींचे पालनपोषण मुलांसारखे केले. त्यांच्यात स्वतंत्र विचारशैली विकसित करण्याचे धाडसी कामदेखील केले. आज हे पाहून नवल वाटत नाही, कारण आपल्याला तिसर्या-चवथ्या दशकाची माहिती नाही. तो पारंपरिक काळ नक्की होता. मात्र, महात्मा गांधींच्या प्रभावामुळे महिला जागृतीचादेखील काळा होता. गांधींचा प्रभाव असलेल्या नायिका अनेक चित्रपटांत दिसल्या. शांतारामच्या दुनिया ना माने; 1937 मधील नायिकादेखील स्वतंत्र विचारशैलीची नायिका आहे. मेहबूब खानची नजमा;ची नायिका किंवा त्यांच्या अंदाज;मधील नायिकादेखील साहसी आणि आधुनिक आहे. खरे तर, आपल्या समाजात आधुनिकतेची संकल्पनाच बरोबर नाही. कपड्यामुळेदेखील काही लोकांना आधुनिक मानले जाते. आधुनिकता एक तर्कसंगत खुली विचारशैली आहे आणि फॅशनशी याचा काही संबंध नाही. आधुनिकता एक दृष्टिकोन आहे, जो प्रत्येक कालखंडात काही महिला आणि पुरुषांमध्ये राहिला आहे. या लेखात एकाच कुटुंबाच्या तीन पिढय़ांच्या दृष्टिकोनाविषयी लिहिले आहे.

शोभना सर्मथने चवथ्या दशकात अनेक यशस्वी चित्रपटांत काम केले. रामराज्य;मध्ये सीतेची भूमिका करून प्रशंसा मिळावली. मात्र, त्या काळात तापट स्वभाव आणि खर्या बोलण्याने अनेक लोकांची मने दुखावली. मोतीलालसोबत असलेले प्रेम त्यांनी कधीच लपवले नाही. शोभना सर्मथ यांनी आपल्या मुलींनादेखील भयमुक्त जीवन जगण्याचे शिक्षण दिले. त्यांच्यात आत्मविश्वास ठासून भरावा म्हणून त्यांना शिक्षणासाठी युरोपात पाठवले.

काजोलमध्येही आज आपण शोभनासारखे भयमुक्त जीवन जगणे पाहू शकतो. असो, तनुजाने आपल्या करिअरच्या शिखरावर असताना निर्माते शोमू मुखर्जी यांच्याशी लग्न केले. मात्र, दोघांचाही अत्यंत तापट आणि स्पष्टवादी स्वभाव असल्यामुळे दीर्घकाळ ते एकत्र राहू शकले नाहीत. मात्र, वेगळे झाल्यानंतरदेखील संपर्कात राहिले. रणधीर कपूर आणि बबिताप्रमाणे शोमू आणि तनुजा असे जोडप होते, जे एकत्र राहू शकत नव्हते आणि पूर्णपणे वेगळेदेखील राहू शकत नव्हते. स्वतंत्र आणि प्रकट विचारशैलीची टक्कर जोरदार होत असते. स्पष्टपणा कधीच सुरक्षित राहू शकत नाही.

या कुटुंबाची मोठी मुलगी नूतनलादेखील स्पष्टपणा आवडत होता. ती आपला एकांत आणि स्वतंत्रतेचा मार्ग अत्यंत सहज काढायची. प्रवाहात राहण्यासाठी जिद्दी व्हायची, कधी विद्रोही झाली नाही, दृढ इच्छाशक्तीने घेतलेल्या निर्णयावर ठाम राहिली, तिने कधी कोणाचे मन दुखावले नाही. काही लोक आपली छोटी गोष्ट मोठी करून सांगतात. मात्र, नूतनने कधीच आपल्या दृढतेचे प्रदर्शन केले नाही. तिची विलक्षण अभिनय प्रतिभा सुजाता; आणि बंदिनी;सारख्या चित्रपटांत दिसली. तिने पाचव्या दशकात दिल्ली का ठग;मध्ये बिकिनी घातली होती, त्या काळात हा धाडसी निर्णय होता.

शोभना सर्मथने आपल्या मुलींचे पालनपोषण मुलांसारखे केले. त्यांच्यात स्वतंत्र विचारशैली विकसित करण्याचे धाडसी कामदेखील केले. आज हे पाहून नवल वाटत नाही, कारण आपल्याला तिसर्या-चवथ्या दशकाची माहिती नाही. तो पारंपरिक काळ नक्की होता. मात्र, महात्मा गांधींच्या प्रभावामुळे महिला जागृतीचादेखील काळा होता. गांधींचा प्रभाव असलेल्या नायिका अनेक चित्रपटांत दिसल्या. शांतारामच्या दुनिया ना माने; 1937 मधील नायिकादेखील स्वतंत्र विचारशैलीची नायिका आहे. मेहबूब खानची नजमा;ची नायिका किंवा त्यांच्या अंदाज;मधील नायिकादेखील साहसी आणि आधुनिक आहे. खरे तर, आपल्या समाजात आधुनिकतेची संकल्पनाच बरोबर नाही. कपड्यामुळेदेखील काही लोकांना आधुनिक मानले जाते. आधुनिकता एक तर्कसंगत खुली विचारशैली आहे आणि फॅशनशी याचा काही संबंध नाही. आधुनिकता एक दृष्टिकोन आहे, जो प्रत्येक कालखंडात काही महिला आणि पुरुषांमध्ये राहिला आहे. या लेखात एकाच कुटुंबाच्या तीन पिढय़ांच्या दृष्टिकोनाविषयी लिहिले आहे.
X
COMMENT

Recommended News