आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Column About Dimand Of Chinese Production In Market

‘बाजारपेठांचा चीनला नकारात्मक प्रतिसाद का मिळतोय?

6 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

‘बाजारपेठा या नेहमीच अस्थिर असतात, अन्यथा जोखीम नावाची कोणती गोष्टच अस्तित्वात नसती. कोणत्याच गोष्टीची नेहमीच चलती नसते, अन्यथा त्या गोष्टी मुळात घडल्याच नसत्या.’- बेन कार्लसन

गेल्या काही आठवड्यांमध्ये जागतिक बाजारपेठेतली सर्वात प्रभावशाली अर्थव्यवस्था म्हणून चीनला सर्वाधिक पसंती देण्यात आली आहे. पीपल्स बँक ऑफ चायनाच्या ११ ऑगस्ट या एका दिवसात झालेल्या सर्वाधिक घसाऱ्याकडे पाहता असा प्रश्न समोर उभा राहिला की, हा घसारा असाच होत राहिला तर त्याचा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल? व्यापक दृष्टीने पाहिलं तर असं लक्षात येईल की, चीनचं चलन असणाऱ्या युआनची या घसाऱ्यात भर घालण्याची क्षमता हेच त्याच्या अवमूल्यनामागचं प्रमुख कारण आहे. हे चक्र भेदणं अनेक विकसित देशांनाही शक्य झालेलं नाही.

या नकारात्मकतेचा मुख्य स्रोत हा तीन घटकांमध्ये सामावलेला आहे. पहिला म्हणजे मूळपदी येण्याची चिनी अर्थव्यवस्थेची क्षमता आणि जागतिक विकासामधलं सातत्यपूर्ण योगदान. कारण गेल्या वर्षात जागतिक जीडीपीमध्ये झालेल्या एकूण विकासापैकी अर्धा विकास ही चीनची देणगी आहे. दुसरं म्हणजे चिनी युआनच्या अवमूल्यनावर इतर देशांची प्रतिक्रिया काय असेल? हे करत असताना त्यांच्या स्वतःच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर त्यांना मोठा आघात होऊ द्यायचा नाही. हा एक अनुत्तरितच प्रश्न आहे. शेवटचं म्हणजे जागतिक पातळीवरचा विकास लक्षात घेता अधिक परताव्याची भूक किंवा कमी जोखमीची सुरक्षा यावर गुंतवणुकीचे निर्णय घेतले जातील.

रात्रीचा राखणदार मंदीच्या सावटात
सध्या चीनची बाजारपेठ संकटात असून त्या स्थितीमुळे त्याच्या आर्थिक मार्गाबद्दल, जो खुद्द गेल्या काही वर्षांपासून तणावाखाली आहे, प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे. जागतिक आर्थिक मंदीनंतरच्या जागतिक अर्थव्यवस्थेत चीन हा ‘रात्रीचा राखणदार’ म्हणून ओळखला जाऊ लागला होता आणि आता त्याची हीच भूमिका धोक्यात आली आहे. २००८ मधल्या आर्थिक मंदीमुळे, विकसित देशांच्या अर्थव्यवस्थांपेक्षा उदयोन्मुख अर्थव्यवस्था झपाट्याने विकसित झाल्या. त्या काळी चीनची अर्थव्यवस्था ही केवळ मोठी आणि सर्वोत्तम कामगिरी असणारी उदयोन्मुख अर्थव्यवस्था नव्हती, तर तिच्याकडून असणाऱ्या मालाच्या मागणीमुळे ब्राझील, ऑस्ट्रेलिया आणि इतर उत्पादक देशांना मोठी मदत मिळाली होती. त्याच अर्थव्यवस्था आज मंदीच्या सावटाखाली आहेत किंवा त्यांचा विकास खुंटला आहे. २०११ पासून चीनच्या विकासाचा वेग हळूहळू मंदावत गेला. २०११ मध्ये चलनवाढ आटोक्यात आणण्यासाठी चीन सरकारने दर वाढवल्यानंतर तर या मंदीला आणखी बळकटी मिळाली. चीनच्या झपाट्याने झालेल्या विकासामुळे गेल्या दशकभरात जागतिक अर्थव्यवस्थेला एक आकार प्राप्त झाला. त्यामुळे कॉर्पोरेट योजना, आर्थिक योजना आणि भौगोलिक-राजकीय निर्णयांनाही वेग आला. चीनच्या अर्थव्यवस्थेला लाभलेली ही गती चिरकाळ टिकेल असं वाटत होतं, जो निरंतर नफा आणि भांडवलाचा मुख्य स्रोत बनेल. चीनचे जागतिक लागेबांधे व्यापक आणि दूरगामी होते. यूएस, ईयू आणि जपानसारख्या बलाढ्य अर्थव्यवस्थांनी जिथे भांडवलाचा पुरवठा कमी केला तिथे बऱ्याचशा उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांनी स्वतःला तंदुरुस्त राखण्यासाठी चीनकडून मोठ्या प्रमाणावर उद्योग मिळवला. मंजुऱ्यांमुळे होणारं अतिरिक्त पतन टाळण्यासाठी रशियाने चीनकडे आपला रोख वळवला. तेलाच्या किमती घसरल्याने निर्माण झालेली आर्थिक पोकळी भरून काढण्यासाठी रशियाला हे पाऊल उचलावं लागलं. व्हेनेझुएला, नायजेरिया आणि युक्रेन यांनी मोठ्या प्रमाणावर चीनकडून कर्जं घेतली आहेत. कारण चीनने त्यांना स्वस्तात कर्जं देऊ केली. ब्राझील आधीच अडखळू लागलं आहे. कारण चीनने खनिजं आणि सोयाबीनची आयात कमी केल्याने अख्खी लॅटिन अमेरिका धूळ खाऊ लागली होती. चीनवरच्या अनिश्चिततेमुळे ब्राझीलची गंटागळ्या खाणारी अर्थव्यवस्था थोडीफार किनाऱ्याला लागू शकते.

कमोडिटीची घसरण त्रासदायक
२०१४ च्या उन्हाळ्यात तेलाच्या किमती घसरू लागल्याने ही समस्या महिन्यागणिक वाढू लागली. कारण कमोडिटीजमध्ये आलेली घसरण. चीनच्या औद्योगिक विकासामध्ये किरकोळ घट झाल्याचा परिणाम सबंध जगावर झाला. लोखंडाच्या किमती गेल्या जवळपास १० वर्षांपासून वाढत आहेत. संपूर्ण चीनभर चालू असलेल्या स्टीलनिर्मिती आणि पायाभूत सुविधांच्या उभारणीमधला तो एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे. चीनचा आर्थिक विकास खुंटल्यामुळे आणि कमोडिटीजच्या किमतीही घसरल्यामुळे या क्षेत्राने गुंतवणुकीचं प्रमाणही कमी केलं आहे. कमोडिटीजमधली ही उतरण उदयोन्मुख बाजारपेठांसाठी अधिक त्रासदायक ठरली आहे, जे अशा प्रकारच्या कमोडिटीजच्या निर्मितीमध्ये आहेत. या देशांची आर्थिक वाढ ही त्यांच्या स्रोतांवरच आधारित आहे.

अवमूल्यनाचे हत्यार
निर्यातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असणाऱ्या अर्थव्यवस्थांसाठी अवमूल्यन हा वेळोवेळी वापरण्यात आलेला आणि खराखुरा तोडगा आहे. २००८ मधल्या आर्थिक मंदीनंतर आणि विकास मंदावलेल्या विकसित देशांच्या अर्थव्यवस्था समजून घेतल्यानंतर चीनने स्थानिक मागणी बळकट करण्यास सुरुवात केली. आर्थिक बळ आणि मनुष्यबळाच्या वाढत्या दरांमुळे चिनी अर्थव्यवस्थेला थोडा पाठिंबा मिळाला आणि गाडी पुढे जात राहिली. तरीही नुकतीच औद्योगिक उत्पादनामध्ये झालेली घट, कोसळलेलं रिअल इस्टेट मार्केट आणि अडखळत उभ्या असलेल्या भांडवली बाजारपेठेमुळे निर्यातीसारख्या पारंपरिक मार्गांवरच अधिक विसंबून राहण्याजोगी परिस्थिती निर्माण झाली. परंतु चलनामधला २ टक्के बदल फार मोठं परिवर्तन घडवून आणण्यास असमर्थ आहे.
लेखक- सीनियर व्हीपी आणि संशोधनप्रमुख, एडलवाइज फायनान्शियल सर्व्हिसेस