10 व्या दिवशी / 10 व्या दिवशी गमावले पोटचे बाळ, निर्धार करून बनल्या देशातील पहिल्या महिला डॉक्टर

दिव्य मराठी वेब टीम

Mar 31,2018 02:14:00 PM IST

आजच्या दिवशीच (31 मार्च) भारताच्या पहिल्या महिला डॉक्टरपदाचा मान आनंदीबाई गोपाळ जोशी यांचा जन्म झाला होता. महाराष्ट्रातील रूढीवादी ब्राह्मण कुटुंबात आनंदीबाईचा जन्म झाला. बालपणाचे त्यांचे नाव यमुना असे होते. यमुनाचे पालनपोषण तत्कालीन रितीपरंपरेनुसार झाले. त्या काळात मुलींना जास्त शिकवण्याची प्रथा नव्हती. बंदिस्त चार भिंतींच्या आत मुलींचे जग होते.

वयाच्या नवव्या वर्षीच यमुनाचे लग्न तिच्यापेक्षा 20 वर्षांनी वयाने मोठ्या असलेल्या गोपाळ जोशी यांच्याशी लावण्यात आले. लग्नानंतर गोपाळरावांनी आपल्या पत्नीचे जुने यमुना हे नाव बदलून आनंदीबाई असे ठेवले. त्यावेळी गोपाळराव महाराष्ट्रातील कल्याण गावातील एका हॉस्पिटलमध्ये क्लर्क पदावर काम करत होते. वयाच्या 14 व्या वर्षीच यमुना एका मुलाची आई झाली. पण दुर्दैवाने योग्य उपचार न मिळाल्यामुळे तो केवळ 10 दिवसच जगू शकला. एका आईच्या आयुष्यात यापेक्षा मोठे दुःख असूच शकत नाही. यमुनाच्या बालमनावर या घटनेचा खूप प्रभाव पडला. तिने विचार केला की, जर मी डॉक्टर असते तर आज हा दुःखाचा प्रसंग माझ्यावर ओढवला नसता. हीच त्यांची डॉक्टर बनण्याची प्रेरणा होती.


पुढे जाणून घ्या, यानंतर यमुनेची डॉक्टर होण्याची जिद्द कशी पूर्ण झाली....


जेव्हा आनंदीबाईंनी डॉक्टर बनण्याचा निर्णय घेतला. तेव्हा शिक्षण घेण्यासाठी ख्रिश्चन धर्म स्वीकारण्याची अट होती, आणि धर्मांतर करणे या जोडप्यास शक्य नव्हते. पण त्यांनी प्रयत्न सुरुच ठेवले. अखेर या दोघांच्या अथक प्रयत्नांना यश आले आणि आनंदीबाईना ख्रिश्चन धर्म न स्वीकारता 1883 मध्ये वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी वुमेन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हानिया मध्ये प्रवेश मिळाला. पुढे वाचा, व्हिक्टोरिया राणीकडूनसुद्धा झाले अभिनंदन...परदेशातील नवीन वातावरण आणि दगदगीमुळे आनंदीबाईंची प्रकृती खूप ढासळली होती. परंतु अमेरिकेतील एका जोडप्याच्या मदतीमुळे सर्व काही पार पडत गेले. शिकण्याची प्रबळ इच्छा आणि जिद्दीच्या जोरावर मेडिकलचा अभ्यासक्रम पूर्ण करून 11 मार्च 1886 मध्ये आनंदीबाईना एम.डी. पदवी मिळाली. एम.डी. झाल्यावर व्हिक्टोरिया राणीकडूनसुद्धा त्यांचे अभिनंदन झाले. हा खडतर प्रवास करताना त्यांना गोपाळरावांचा पाठिंबा होता. पदवीदान समारंभाला गोपाळराव स्वतः उपस्थित राहिले. पंडिता रमाबाई होत्या. भारतातील पहिली स्त्री डॉक्टर; म्हणून सर्व उपस्थितांनी उभे राहून जोरदार टाळ्या वाजवून त्यांची प्रशंसा केली. पुढे वाचा, सुरुवातीला समाजाकडून कामाला झाला विरोध...त्या काळातील समाजाकडून आनंदीबाईंच्या कामाला समाजाने खूप विरोध केला. त्याचवेळी भारतामध्ये महिला डॉक्टरची किती आवश्यकता आहे हे आनंदीबाईंनी कोलकता येथील एका भाषणात समाजाला पटवून दिले. त्यांनी सांगितले की, भारतात येउन मला महिलांसाठी एक वैद्यकीय महाविद्यालय सुरु करावयाचे आहे. आनंदीबाईचे भाषण ऐकल्यानंतर लोकांचा विरोध कमी झाला. एवढेच नाही तर भारताचे तत्कालीन व्हाइसरॉय यांनी पण २०० रुपयांची आर्थिक मदत त्यांच्या कामासाठी दिली. पुढे वाचा, कमी वयातच झाले आनंदीबाईंचे निधन..मोजकेच दिवस केली रुग्णसेवा 1986 मध्ये डॉक्टर बनल्यानंतर वर्षाच्या अखेरीस आनंदीबाई भारतात परतल्या. कोल्हापुरात त्यांचे जंगी स्वागत करण्यात आले. पण त्या फार दिवस रुग्णसेवा करू शकल्या नाहीत. कारण देशातील या पहिल्या डॉक्टरला टीबीने ग्रासले होते. फेब्रुवारी 1987 मध्ये 22 वे वर्ष लागण्याआधीच त्यांचा टीबीने मृत्यू झाला होता.

जेव्हा आनंदीबाईंनी डॉक्टर बनण्याचा निर्णय घेतला. तेव्हा शिक्षण घेण्यासाठी ख्रिश्चन धर्म स्वीकारण्याची अट होती, आणि धर्मांतर करणे या जोडप्यास शक्य नव्हते. पण त्यांनी प्रयत्न सुरुच ठेवले. अखेर या दोघांच्या अथक प्रयत्नांना यश आले आणि आनंदीबाईना ख्रिश्चन धर्म न स्वीकारता 1883 मध्ये वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी वुमेन्स मेडिकल कॉलेज ऑफ पेन्सिल्व्हानिया मध्ये प्रवेश मिळाला. पुढे वाचा, व्हिक्टोरिया राणीकडूनसुद्धा झाले अभिनंदन...

परदेशातील नवीन वातावरण आणि दगदगीमुळे आनंदीबाईंची प्रकृती खूप ढासळली होती. परंतु अमेरिकेतील एका जोडप्याच्या मदतीमुळे सर्व काही पार पडत गेले. शिकण्याची प्रबळ इच्छा आणि जिद्दीच्या जोरावर मेडिकलचा अभ्यासक्रम पूर्ण करून 11 मार्च 1886 मध्ये आनंदीबाईना एम.डी. पदवी मिळाली. एम.डी. झाल्यावर व्हिक्टोरिया राणीकडूनसुद्धा त्यांचे अभिनंदन झाले. हा खडतर प्रवास करताना त्यांना गोपाळरावांचा पाठिंबा होता. पदवीदान समारंभाला गोपाळराव स्वतः उपस्थित राहिले. पंडिता रमाबाई होत्या. भारतातील पहिली स्त्री डॉक्टर; म्हणून सर्व उपस्थितांनी उभे राहून जोरदार टाळ्या वाजवून त्यांची प्रशंसा केली. पुढे वाचा, सुरुवातीला समाजाकडून कामाला झाला विरोध...

त्या काळातील समाजाकडून आनंदीबाईंच्या कामाला समाजाने खूप विरोध केला. त्याचवेळी भारतामध्ये महिला डॉक्टरची किती आवश्यकता आहे हे आनंदीबाईंनी कोलकता येथील एका भाषणात समाजाला पटवून दिले. त्यांनी सांगितले की, भारतात येउन मला महिलांसाठी एक वैद्यकीय महाविद्यालय सुरु करावयाचे आहे. आनंदीबाईचे भाषण ऐकल्यानंतर लोकांचा विरोध कमी झाला. एवढेच नाही तर भारताचे तत्कालीन व्हाइसरॉय यांनी पण २०० रुपयांची आर्थिक मदत त्यांच्या कामासाठी दिली. पुढे वाचा, कमी वयातच झाले आनंदीबाईंचे निधन..

मोजकेच दिवस केली रुग्णसेवा 1986 मध्ये डॉक्टर बनल्यानंतर वर्षाच्या अखेरीस आनंदीबाई भारतात परतल्या. कोल्हापुरात त्यांचे जंगी स्वागत करण्यात आले. पण त्या फार दिवस रुग्णसेवा करू शकल्या नाहीत. कारण देशातील या पहिल्या डॉक्टरला टीबीने ग्रासले होते. फेब्रुवारी 1987 मध्ये 22 वे वर्ष लागण्याआधीच त्यांचा टीबीने मृत्यू झाला होता.
X
COMMENT