Home | Magazine | Madhurima | Dr. Shantanu Abhyankar write about Fair Baby

पी केशर अन्...

डॉ. शंतनू अभ्यंकर, वाई | Update - Jul 10, 2018, 06:45 AM IST

भारतीयांचा गोऱ्या रंगाकडे असणारा ओढा लक्षात घेता, याच विषयाची सांगोपांग चर्चा करणारा आजच्या सदरातला लेख.

  • Dr. Shantanu Abhyankar write about Fair Baby

    कुटूंबातल्या इतर सदस्यांच्या त्वचेच्या रंगाचा इतिहास काही का असेन पण गर्भवतीनं केशर खाल्लं की गोरं गुटगुटीत बाळ जन्माला येतं असा एक समज आहे. भारतीयांचा गोऱ्या रंगाकडे असणारा ओढा लक्षात घेता, याच विषयाची सांगोपांग चर्चा करणारा आजच्या सदरातला लेख.


    “डॉक्टर, केशर किती पिऊ?” जरा लाडिक प्रश्न.
    “कशाला?” माझा स्थितप्रज्ञ प्रतिप्रश्न.
    “....!”
    चेहऱ्यावर ‘माहीत असून मलाच विचारता होय?’ असे भाव.
    मी गप्प.
    “नाही डॉक्!”
    डॉक्? अरेच्चा, ही तर गुगल संप्रदायातील स्त्री, मी मनोमन ओळखतो. आजकाल हे डॉक्, डॉक् ऐकून ऐकून माझं ‘डॉक्’ फिरायची वेळ येते. पण मनात पुढचा काही विचार यायच्या आत अपेक्षित प्रश्न येतोच...
    “डॉक्, मी खूप सर्च केलं पण एक्झॅक्ट डोस रिलायेबल सोर्सकडून नाही मिळाला. प्लीज सांगा ना, आम्हाला फेअर बेबी हवंय डॉक्!”


    केशर प्यायलं की, बाळ गोरं होतं म्हणे. भलतंच! असं काही नसतं. आपला वर्ण अनेक जनुकीय गुणांचा संमिश्र परिणाम. त्यासाठी एकच एक जीन (जनुक) जबाबदार नाही. हा ‘संमिश्र’ परिणाम आहे हे विशेष महत्त्वाचं. अन्यथा काळ्या-गोऱ्या जोडप्याला झेब्य्रासारखी चट्टेरीपट्टेरी मुले झाली असती. पण असं होत नाही. मुलांची रंगछटा आईबापाच्या वर्णाच्या मधली कुठली तरी असते.


    मुळात हवा कशाला गोरा रंग? आपला वंश, आपले भौगोलिक स्थान वगैरे लक्षात घेता फार गोरं असणं चांगलं नाहीच मुळी. निसर्गनियमानुसारच आपण सावळे आहोत. त्वचेतील मेलानिनच्या प्रमाणात त्वचा उजळ अथवा काळी दिसते. हे मेलानीन आपल्या संरक्षणाचे काम करते. सूर्यापासूनचे अतिनील किरण उष्णकटिबंधात फार तीव्र असतात. मेलानीन नसेल तर असे किरण आपल्या त्वचेला हानिकारक ठरतात. फार गोऱ्या लोकांना असं संरक्षण कमी मिळतं. फार काळ उन्हाशी सामना करावा लागला तर त्यांना त्वचेचा कर्करोग होऊ शकतो.


    मला वाटतं गोऱ्या रंगाचं हे खूळ हा तसा अलीकडला प्रकार असावा. आपल्या वासाहतिक वारशाचा हा परिणाम. आपल्या प्राचीन कथांत, महाकाव्यांत, पोथ्यापुराणात, सगळे नायक काळे आहेत अहो एकजात सगळे देव काळे आहेत आपले! विष्णू निळा, शंकर काळा, राम सावळा, म्हणजे काळाच की; ‘सावळा गं रामचंद्र’ अशी गाणीही म्हणतो आपण... आणि कृष्णाचे तर नावच कृष्ण. हां राधा, गौरी वगैरे नायिका मात्र गोऱ्या आहेत, पण त्याही या देवांच्या मानाने गोऱ्या; नाही का? अगदी युरोपिअन गोऱ्या नव्हेत; म्हणजे नसाव्यात. पण इतके असूनही गोऱ्या रंगाचे वेड काही भारतीय जनमानसातून जात नाही. ‘अंग्रेज गये लेकिन औलाद छोड गये’ म्हणतात त्यातलाच हा प्रकार. इंग्रजांची ही वैचारिक, भावनिक, मानसिक पिल्लावळ. दीडशे वर्षं ज्यांच्या राजवटीत गेली त्या गोऱ्या सायबाचा गुण नाही पण वाण लागला. निदान रंग तरी सायबासारखा लख्ख गोरा असावा असं अजून वाटतं आपल्याला.


    आता साधं पावडरचंच बघा ना. पावडरचे अनेक उपयोग आहेत. चेहरा गुळगुळीत दिसतो, छान वास येतो, बारीकसारीक छिद्रं, खड्डे झाकले जातात, प्रसन्न वाटतं, इ. पावडर लावली तरी ती लावली आहे हे दिसू नये म्हणून मग चेहऱ्याच्या रंगाला मॅचिंग पावडरी खास खर्च करून खरीदल्या जातात. पण यात असतात त्या सगळ्या गोरेपणाच्याच छटा. इथली बहुसंख्य प्रजा काळी, सावळी, गहुवर्णी, निमगोरी इ. इ. असताना एकही काळीकुट्ट फेस पावडर माझ्या बघण्यात नाही. मेकअप बॉक्समध्ये असते पण जाहिरातीत नसते. म्हणजे जाहिरातीच्या झगमगत्या, आदर्शवत, ग्लॅमरस जगाला तुमचा काळा रंग नामंजूर आहे जणू. तुम्ही काळ्या-सावळ्या असलात तरी तुमचे फेस गोरेच अपेक्षित आहे त्यांना.
    खरं तर रंग, किंवा एकूणच आपण दिसतो कसे हा आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक अगदी छोटासा भाग. रंगाने काळीसावळी आणि दिसायला साधारण असलेली पण विविध क्षेत्रात आपली नाममुद्रा उमटवलेली कितीतरी माणसं आपल्या आजूबाजूला असतात. ते बघायचं सोडून, आपण ‘गोरेपन की क्रीम’च्या जाहिरातीच जर का मनाला लावून घेणार असू, तर हे असंच होणार. आपलं मूल शिकलंय काय, आपल्या क्षेत्रात त्याचं कर्तृत्व काय, ते किती रसिक आहे, बहुश्रुत आहे, त्याचे छंद काय, समाजात वागतं कसं, बोलतं कसं, एक जबाबदार नागरिक म्हणून त्याची कर्तव्यं कशी पार पाडतं, या सगळ्याला दिशा देणं शक्य असताना त्याच्या रंगाचा आंधळेपणाने विचार करत बसणं हा मूर्खपणाचा कळस आहे. सौंदर्य ही शरीराची आहे तशी मनाचीही अवस्था आहे याकडे कानाडोळा करणं, या कपाळकरंटेपणाला काय म्हणावं?


    उलट कोणी आपल्या बाळाच्या रंगाबद्दल काही उणेअधिक बोललं तर आपण ढाल्या आवाजात, टिपेच्या सुरात, खुलेआम वरील युक्तिवाद सुनावला पाहिजे. थोडी मोठी होताच, आपल्या मुलामुलींच्या मनावरही हेच बिंबवलं पाहिजे. निव्वळ रंगामुळे लहानपणापासून टोमणे ऐकत आलेली, निव्वळ रंगामुळे गॅदरिंगमध्ये कधीच ‘परी’ किंवा ‘राजकुमार’ न झालेली, निव्वळ रंगामुळे इतर गुण असूनही कोणी विचारत नाही, अशी कितीतरी मुलंमुली असतात आपल्या आसपास. घरच्यांच्याच लागट बोलण्याने यांच्या मनातली आत्मविश्वासाची कमळं उमलण्याआधीच कोमेजून गेलेली असतात. त्यांना आपण शिकवायला हवं की, सौंदर्य ही प्रथमतः मनाची अवस्था आहे. पण मुळात आपल्याला मनोमन पटलं असेल तर आपण शिकवणार ना?


    खरं तर अशा प्रकारे केशर पिण्याचा आग्रह होणं किंवा तसा विचार मनात येणं, हासुद्धा एक प्रकारचा वर्णभेदच आहे. आपण, म्हणजे काळ्यांनीच, आपल्याविरुद्ध, म्हणजे काळ्यावरच केलेला हा वर्णद्वेषी अन्याय आहे. वर्णभेद फक्त गोरेच काळ्याविरुद्ध पाळतात असे नाही. निदान केशराचा डोस विचारणाऱ्यांनी तरी गोऱ्यांच्या नावाने बोटं मोडणं थांबवावं.
    शेवटी एक वैधानिक इशारा देतो आणि थांबतो. केशर घातलेल्या पदार्थाचा रंग मस्त असतो, स्वाद आवडतो, वास तर अगदी स्वर्गीय येतो. जरूर केशर वापरा. पण मूल गोरं व्हावं यासाठी केशर पिऊ नये. त्याने मूल मुळीच गोरंबिरं होत नाही आणि खरोखरच जर गोरंबिरं होत असेल, तर मग तर केशर अजिबातच पिऊ नये! कारण, समजा, वादासाठी आपण मान्य करू की, केशर पिऊन बाळाचा रंग उजळतो. कल्पना करा की, केशर प्यायल्याने एखाद्या कृष्णवर्णीय जोडप्याला झालंच जर गौरवर्णीय बाळ; तर लोक काय म्हणतील? बाळाच्या रंगरूपाचं श्रेय लोक काही केशराला देणार नाहीत, ते भलतीच शंका घेतील. तेव्हा सावधान, केशराने बाळ गोरं होत नाही आणि होत असेल तर डब्बल, तिब्बल, चौब्बल सावधान!

    - डॉ. शंतनू अभ्यंकर, वाई
    shantanusabhyankar@hotmail.com

Trending