योगा केल्याने शारीरिक-मानसिक / योगा केल्याने शारीरिक-मानसिक व्याधी होतात दूर

धनंजय पाटील

धनंजय पाटील

Jul 20,2015 11:43:00 PM IST
योग आणि विज्ञान
हसण्यामुळे शरीरातील सर्व स्नायूंना व्यायाम होतो. प्रत्येक आजारपणात मनाचा वाटा हा असतोच विधायक मानसिक बैठक हा योगाचा पाया आहे.
अरविंद घोष यांनी योग म्हणजे पूर्णत्वाकडे प्रवास असे म्हटले आहे. पशूकडून मानवाकडे, मानवाकडून अतिमानवाकडे, अतिमानवाकडून देवत्वाकडे सतत प्रवास चालू असतो, अशाच काहीशा फरकाने जीवशास्त्रज्ञ डार्विन यांनी उत्क्रांतीचा सिद्धांत मांडला आहे. उत्क्रांतीच्या टप्प्यात उन्नत अवस्था होते यावर सर्वांचे एकमत आहे.

शास्त्रानुसार ईश्वरप्राप्तीसाठी मुख्यत: जे चार मार्ग सांगितले आहे. त्यामधील राजयोग हा एक मार्ग. या राजयोगाच्या मार्गाने जाण्यासाठी आसने व प्राणायाम ही साधने होत. योग हा स्वानुभावावर आधारीत आहे तर विज्ञानात नियम सिद्ध करण्यासाठी पुरावाच लागतो. योग ही विशेष प्रकारची जीवनपद्धती असून अंतिम ध्येय सत्यप्राप्ती असते, यामधून योग मार्ग हा स्थूलातून सूक्ष्माकडे विज्ञानाप्रमाणेच जात असतो. आजच्या शास्त्रज्ञांनी विज्ञानातील अतिसूक्ष्म कण (गॉड पार्टिकल) ही अंतिम अवस्था मानली आहे.
पुढील स्लाइड्सवर क्लीक करा आणि पाहा याेगासणाचे फायदे...
सुसंवाद ही योगामधील एक मध्यवर्ती कल्पना विज्ञानामध्ये तर सुसंवादाशिवाय कार्यच होऊ शकत नाही. आपल्या शरीरातील सर्व संंस्थांचा सुसंवाद असल्याशिवाय जीवन प्रक्रिया होत नाही. मानवी जीवनातील सर्व अंगे सुसंवादी असली तरच व्यक्तिमत्त्व एकात्म होते. योगासने शरीरातील सर्व संस्थांचे शुद्धीकरण करतात व त्यातील टाकाऊ व निरुपयोगी पदार्थ बाहेर टाकले जातात. आसने व प्राणायामासाठी मोकळ्या शुद्ध हवेची व शांततेची गरज असते. स्वच्छ व झाडी असलेली जागा तर उत्कृष्ट असते.योगासने केल्याने व्यसने सुटतात. व्यसनांची इच्छाच होत नाही मानवी जीवनसंघर्ष बिकट झाल्यास त्या व्यक्तीला मानसिक आजार, त्रास, निराशा येते. अशावेळी तो व्यसनांच्या आहारी जातो. योगासने केल्याने व्यसने सुटतात. व्यसनांची इच्छाच होत नाही. त्यामुळे शारीरिक व मानसिक ऱ्हासापासून व्यक्ती दूर राहते. फक्त मानसिकच व्याधी बऱ्या होतात, असे नाही तर अनेक वर्षे बरी न झालेली पोटदुखी, जीव घाबरा होणे, छातीत कळ निघणे हे रोगसुद्धा बरे होतात. नेहमी आनंदी व हसतमुख राहण्यामुळे तुम्ही कोणतीही प्रार्थना न करता ईश्वराजवळ जाता असे स्वामी विवेकानंदांनी म्हटले आहे. हसण्यामुळे शरीरातील सर्व स्नायूंना व्यायाम होतो. प्रत्येक आजारपणात मनाचा वाटा हा असतोच अॅक्लोसिंग स्पॉनोसिससारखे असाध्य ठरलेले दुखणे आनंददायक व उत्साहवर्धक आशावादी विचारांच्या मदतीने नाहीसे करण्यात अमेरिकेचे नरीमन कॅसिन्स यांना यश मिळाले होते. अशी विधायक मानसिक बैठक हा योगाचा पाया आहे.योगासने करण्याआधी शिथिलीकरण महत्त्वाचे ते अनन्यसाधारण आहे. शिथिलीकरणामुळे शरीरांचे सर्व सांधे मोकळे होऊन लवचिकता वाढते. शरीराची कार्यक्षमता वाढते व शरीराचे तापमान योग्य राहते. याचप्रमाणे रक्तदाब, डोकेदुखी, मानसिक शांतता लाभावी यासाठी शवासन आवश्यक आहे. ३ मिनिटे शवासन हे ६ तासांच्या झोपेइतके असते. शवासनातून आपणांस गाढ शारीरिक व मानसिक विश्रांती मिळते. त्यामुळे शरीर उत्साही तर मन प्रसन्न बनते. अर्थात त्यामुळे कार्यक्षमता वाढते. ही एक शास्त्रोक्त पद्धतच आहे.प्राणायाम व आसनांमुळे मानसिक एकाग्रता, धैर्य, सजगता, आत्मविश्वासही अर्धचक्रासनात कण्यातील मज्जारज्जू कार्यक्षम होतात. डोक्यातील रक्तपुरवठा वाढतो. शशांकासनात पोटातील सर्व अवयव कार्यक्षम होतात.वक्रासनात स्रावांचे नियमन (पॅनक्रियाजवर दाब आल्याने) होते. मधुमेही रुग्णांसाठी हे आसन वरदान आहे. हलासनामध्ये मानेला भरपूर रक्तपुरवठा होतो व थायरॉइडचे कार्य नियमित होते. हे फक्त काही आसनांचे शारीरिक फायदे, पण व्याधी होण्याच्याआधी शास्त्रोक्त सराव केल्यास त्याचे योग्य परिणाम होतील. प्राणायाम व आसनांचे मानसिक फायदे तर वेगळेच आहेत. एकाग्रता, आत्मविश्वास, मन:शांती, सजगता, धैर्य इ. फायदेही प्राणायाम व आसनांमुळे होतात.

सुसंवाद ही योगामधील एक मध्यवर्ती कल्पना विज्ञानामध्ये तर सुसंवादाशिवाय कार्यच होऊ शकत नाही. आपल्या शरीरातील सर्व संंस्थांचा सुसंवाद असल्याशिवाय जीवन प्रक्रिया होत नाही. मानवी जीवनातील सर्व अंगे सुसंवादी असली तरच व्यक्तिमत्त्व एकात्म होते. योगासने शरीरातील सर्व संस्थांचे शुद्धीकरण करतात व त्यातील टाकाऊ व निरुपयोगी पदार्थ बाहेर टाकले जातात. आसने व प्राणायामासाठी मोकळ्या शुद्ध हवेची व शांततेची गरज असते. स्वच्छ व झाडी असलेली जागा तर उत्कृष्ट असते.

योगासने केल्याने व्यसने सुटतात. व्यसनांची इच्छाच होत नाही मानवी जीवनसंघर्ष बिकट झाल्यास त्या व्यक्तीला मानसिक आजार, त्रास, निराशा येते. अशावेळी तो व्यसनांच्या आहारी जातो. योगासने केल्याने व्यसने सुटतात. व्यसनांची इच्छाच होत नाही. त्यामुळे शारीरिक व मानसिक ऱ्हासापासून व्यक्ती दूर राहते. फक्त मानसिकच व्याधी बऱ्या होतात, असे नाही तर अनेक वर्षे बरी न झालेली पोटदुखी, जीव घाबरा होणे, छातीत कळ निघणे हे रोगसुद्धा बरे होतात. नेहमी आनंदी व हसतमुख राहण्यामुळे तुम्ही कोणतीही प्रार्थना न करता ईश्वराजवळ जाता असे स्वामी विवेकानंदांनी म्हटले आहे. हसण्यामुळे शरीरातील सर्व स्नायूंना व्यायाम होतो. प्रत्येक आजारपणात मनाचा वाटा हा असतोच अॅक्लोसिंग स्पॉनोसिससारखे असाध्य ठरलेले दुखणे आनंददायक व उत्साहवर्धक आशावादी विचारांच्या मदतीने नाहीसे करण्यात अमेरिकेचे नरीमन कॅसिन्स यांना यश मिळाले होते. अशी विधायक मानसिक बैठक हा योगाचा पाया आहे.

योगासने करण्याआधी शिथिलीकरण महत्त्वाचे ते अनन्यसाधारण आहे. शिथिलीकरणामुळे शरीरांचे सर्व सांधे मोकळे होऊन लवचिकता वाढते. शरीराची कार्यक्षमता वाढते व शरीराचे तापमान योग्य राहते. याचप्रमाणे रक्तदाब, डोकेदुखी, मानसिक शांतता लाभावी यासाठी शवासन आवश्यक आहे. ३ मिनिटे शवासन हे ६ तासांच्या झोपेइतके असते. शवासनातून आपणांस गाढ शारीरिक व मानसिक विश्रांती मिळते. त्यामुळे शरीर उत्साही तर मन प्रसन्न बनते. अर्थात त्यामुळे कार्यक्षमता वाढते. ही एक शास्त्रोक्त पद्धतच आहे.

प्राणायाम व आसनांमुळे मानसिक एकाग्रता, धैर्य, सजगता, आत्मविश्वासही अर्धचक्रासनात कण्यातील मज्जारज्जू कार्यक्षम होतात. डोक्यातील रक्तपुरवठा वाढतो. शशांकासनात पोटातील सर्व अवयव कार्यक्षम होतात.वक्रासनात स्रावांचे नियमन (पॅनक्रियाजवर दाब आल्याने) होते. मधुमेही रुग्णांसाठी हे आसन वरदान आहे. हलासनामध्ये मानेला भरपूर रक्तपुरवठा होतो व थायरॉइडचे कार्य नियमित होते. हे फक्त काही आसनांचे शारीरिक फायदे, पण व्याधी होण्याच्याआधी शास्त्रोक्त सराव केल्यास त्याचे योग्य परिणाम होतील. प्राणायाम व आसनांचे मानसिक फायदे तर वेगळेच आहेत. एकाग्रता, आत्मविश्वास, मन:शांती, सजगता, धैर्य इ. फायदेही प्राणायाम व आसनांमुळे होतात.
X
COMMENT