आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

Install App

ADS Free बातम्या वाचण्यासाठी आताच इंस्टॉल करा दिव्य मराठी अ‍ॅप

असह्य मदत

3 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

आपण कधी भावनेच्या भरात किंवा सहानुभूती म्हणून कुणाला मदत करतो. ती मदत कधी कधी न मागताही देतो, तर कधी मागितल्यावर. न मागता केल्या जाणाऱ्या मदतीबाबत जरा दक्ष राहणं गरजेचं आहे. कधी कधी ही मदत त्या व्यक्तीला किंवा सजीवाला असह्य होऊ शकते. कारण मदतीचं तत्त्वच आहे की, मदत करताना ती नि:स्वार्थ आणि कुठल्याही अपेक्षेशिवाय करायला हवी. 


शीर्षक वाचून चकित झालात ना? पण मुळात मदत या शब्दाची आणि कृतीची आवश्यकता त्या व्यक्तीला असते, जिला आपण गरजू म्हणतो. मग कधीकधी आपणहून केलेली मदत समोरच्या व्यक्ती असह्य असू शकते, नाही का? कारण मदतीलाही कुठे तरी मर्यादा असतात हे आपण विसरून चालणार नाही.


जे माणुसकीच्या प्रेमात असतात, ते सतत शब्दांत लपलेल्या भावना सोबत लपेटून फिरत असतात. मग ती लहान निरागस बाळाचे लाड पुरवणं असेल किंवा मग म्हाताऱ्या अकृतिशील शरीराकडे पाहून गाठलेलं आदराचं आणि मायेचं शिखर असेल, तर कधी प्रामाणिक पशु-पक्षांबद्दल सहानुभूती असेल. तसंही आधुनिकतेच्या जगात अशी जिंदादिल माणसं सापडणं मुश्कीलच म्हणा, पण तरी वासरांत लंगडी गाय शहाणी या म्हणीच्या उकलीला साजेसे बरेच चेहरे मिळून जातात.


कधी कधी तयार झालेली सहानुभूती, गरज, दयाळूपणा कितपत योग्य आहे हे ठरवणंही तितकंच महत्त्वाचं वाटतं जितकं साधूने पोपटांना सांगितलेल्या पोपटपंचीचं कृतीत रूपांतर करणं महत्त्वाचं होतं. अशा वेळी पोपटपंची करून कृतिहीन पावलं नाचवणं योग्य नाही आणि त्याच कृतज्ञ पावलांनी मदतरूपी अंधानुकरण करणंही वेळेला वावगं ठरतं. अंड्याच्या टरफलातून बाहेर येण्यासाठी शक्ती पणाला लावणारं पिल्लू आठवा, या पिल्लाच्या केविलवाण्या प्रयत्नांची कुणाला बरे कीव नाही येणार? पण इथं कीव योग्य नव्हे. पिल्लाला बाहेर येण्यासाठी कृत्रिम वा मानवनिर्मित परिस्थितीने ते कवच तोडलं तर आपली जीवनाची वात उजेड पडण्याआधीच त्या पिल्लाला विझवावी लागेल. मग या कृत्याला मदत हे नाव कितपत योग्य असेल?


“वयाची अट न ठेवता संघर्षाचं हत्यार जन्मापासूनच प्रत्येक जिवाला सज्ज ठेवावं लागतं हे निसर्ग इथे नकळत सांगून जातो.”


बऱ्याच वेळा या मुद्द्यावर विचार करताना मला समोर आजची ऐशारामी जीवन जगणारी तरुण पिढी आठवते, ज्या पिढीला आपण समाजाचा एक घटक आहोत आणि काही तरी त्यांच्याशी बांधिलकी असावी लागते, या विचाराची तीळमात्र चुणूकसुद्धा लागलेली नसते. मग यात दोष त्यांचा म्हणायचा की त्यांच्या सभोवतालच्या समाजाचा किंवा पालकांचा? कारण वरती म्हटल्याप्रमाणे जेव्हा मदत करण्यावेळची सहानुभूती आपली मर्यादा सोडून मनाला मदत करण्यात वाहावत असेल तर मग त्या मदतीचा भोक्ता कर्मपंगू होणार नाही कशावरून? जर अबल समजून पिल्लांना वाघिणीने शिकार करणंच शिकवलं नाही, किंवा मग अन्न मिळवायचे म्हटल्यावर शिकार नावाची कठीण प्रक्रिया यशस्वीपणे पार पाडावी लागते याची किमान जाणीवसुद्धा करून दिली नाही तर भविष्यात ते वाघिणीचं पिल्लू भुकेवाचून मरणार नाही कशावरून? किंवा मग नाहीच राहवलं तर आपला मांसाहार सोडून शाकाहार करणार नाही कशावरून?


असंच काहीसं आपण आपल्या पाल्यांच्या बाबतीत तर करत नाही आहोत ना, याचा विचार आजच्या पालकांनी करायला हवा.


आत्तापर्यंत बऱ्यापैकी कर्तृत्ववान व्यक्तींच्या यशोगाथा वाचल्या आहेत, ज्या व्यक्तींचं बालपण एक तर गरीब कुटुंबातील किंवा अतिशय खडतर गेलेलं आढळतं. सध्याही अशी खूप काही उदाहरणं सापडतील. मग आज परिस्थिती सुधारली असताना आजच्या मुलांसाठी अशी परिस्थिती कुठून आणणार? हे आपल्या जरी हातात नसलं तरी आपण काही गोष्टी टाळल्या तरी खूप काही परिणाम या बाबतीत दिसून येईल. थोडक्यात म्हणजे आजच्या मुलांच्या फोफावत चाललेल्या भौतिक गरजा, मग त्या अति लाडामुळे, एकुलते एक असावेत, या विचारसरणीत वाढवल्यामुळे असेल किंवा कौटुंबिक प्रतिष्ठेचा भाग म्हणून असेल, जेव्हा कष्टाविना पूर्ण होत जातात तेव्हा त्या अत्युच्च दराने वाढायलाही सुरुवात होते हे सत्य आहे. अशा आयत्या परिस्थितीत वाढलेल्या मुलांना पुढे पालकांचा आधार नसताना जेव्हा साधारण समस्या हाताळण्याची वेळ येते तेव्हा या समस्या त्यांना डोंगराएवढ्या वाटू लागतात. मग आपल्याच जीवनातील समस्या आपण सोडवू शकत नाही, समाजातील संघर्ष काय समजून घेणार! हेच जर कठीण आणि गरीब परिस्थितीची प्रत्यक्ष जाणीव झालेल्या, लहानपणापासून हरएक समस्या हाताखालून गेलेल्या पाल्यांना यशाची शिखरं, शिखरं न वाटता त्या त्यांच्या आयुष्यातील छोट्या छोट्या टेकड्या असतात. आणि सोबत असलेल्या चटक्यांच्या जाणिवेने या टेकड्या इच्छाशक्तीने आणि ध्यासाने कधीच पूर्ण केलेल्या असतात. तेव्हा पालकांनीही आपल्या पाल्याला लढायला शिकवावे. त्यांना कर्मपंगू बनवण्यापासून वाचवायचं असेल, तुमच्या अनुपस्थितीत भविष्यात कसल्याही समस्येला निडरपणे तोंड देणारा नागरिक बनवायचं असेल तर त्यांच्या लढाया तुम्ही लढू नका. त्यांची शैक्षणिक, कार्यालयीन कामं तुम्ही लांब उभे राहून त्यांच्याकडून करवून घ्या. अशा वेळी आपली ओळख बाजूला ठेवून त्याला समाजव्यवस्था कळू देत. आत्ता या लढाईत तुमचा पाल्य चितपट होताना तुम्ही शेवटच्या घडीला तुम्ही सावरायला आहात, पण तुम्ही नसताना ते ही लढाई नवशिक्यासारखी लढायला जातील, तेव्हा मात्र त्याची ढासळतं सैन्य, धैर्य खचलेलं असेल आणि तुमचा पाल्य आयुष्याच्या या रणांगणात हरण्याचीही शक्यता आहे. 


तेव्हा आपण आपल्या पाल्याचा हात कुठपर्यंत पकडून चालायचं हे आपणच ठरवा, म्हणजे आत्ता केलेली मदत भविष्यात असह्य होणार नाही. आपण पाल्याला आपल्या छोट्याछोट्या कृतींमधून जाणीव करून दिलीत तरी किमान आपला पाल्य ज्ञानी होईल की हे आपल्याला करायचं आहे, मग पुढची पायरी ते अमलात आणायचं की नाही हे तो ठरवेल.


या सहज लक्षात येणाऱ्या गोष्टी आहेत की, आपण कधीही भावनेच्या भरात म्हणा किंवा आपली सहानुभूती म्हणा यामुळे कधीही कुणालाही मदत करण्यास सज्ज असतो. ती मदत कधी कधी न मागताही द्यावी लागते तर कधी मागितल्यावर द्यावी लागते. मग जेव्हा समोरच्याने मदत न मागता आपण जी मदत करतो ती बरीच विचारपूर्वक करावी लागते. काही अंशी ही मदत त्या व्यक्तीला किंवा सजीवाला असह्यही होऊ शकते. नव्हे नव्हे तर कधी ती आपल्याही अंगावर बेतायला वेळ लागत नाही, कारण मदतीचं तत्त्वच आहे की, मदत करताना ती निस्वार्थ आणि कुठल्याही अपेक्षेशिवाय करायला हवी. अखेर लढाई आपल्या संवेदनशीलतेची आणि वैचारिक पवित्र्याची आहे.

 

- तुषार वाघमारे, श्रीगोंदा
 tusharwaghmare441@gmail.com

बातम्या आणखी आहेत...