आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

मराठीतील पहिल्या ऐतिहासिक कादंबरीचे जनक होते रामचंद्र गुंजीकर

3 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

मराठीतील पहिली ऐतिहासिक कादंबरी लिहिणारे लेखक रामचंद्र भिकाजी  गुंजीकर यांचा जन्म १० एप्रिल १८४३ रोजी बेळगांव जिल्ह्यातील जांबोटी या गावात झाला. एक उत्कृष्ठ लेखक, शिक्षक आणि संपादक अशी त्यांची ओळख. १८ जून १९०१ रोजी त्यांचे मुंबईत निधन झाले. आज त्यांच्या स्मृतिदिन आहे. त्यानिमित्ताने divyamarathi.com तुम्हाला देत आहे त्यांच्याविषयीची माहिती... 


'विविधज्ञानविस्तार' मासिकाचे संपादक, मराठीतील 'मोचनगड' या पहिल्या ऐतिहासिक कादंबरीचे लेखक, मराठी लघुलिपीचे आद्य निर्माते अशी रामचंद्र गुंजीकर याची ओळख आहे. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण  जांबोटी व बेळगाव येथे झाले. त्यानंतर १८६४ मध्ये ते मुंबईच्या एल्फ़िन्स्टन हायस्कूलमधून मॅट्रिक पास झाले आणि १८६७ साली त्याच हायस्कूलमध्ये शिक्षक म्हणून रुजू झाले. १८८८ साली हुबळी अँग्लोव्हर्नाक्युलर शाळेत ते हेडमास्तर होते आणि १८९२ मध्ये बेळगाव जिल्ह्याच्या असिस्टंट डेप्युटी एज्युकेशनल इन्स्पेक्टरची धुरा त्यांनी संभाळली.


१८६६ साली महाविद्यालयात शिकत असताना गुंजीकरांनी 'मित्रोदय' या वृत्तपत्रातून लिहिण्यास सुरूवात केली होती. इंग्लंडमधील 'एडिंबरो रिव्ह्यू' व 'क्वार्टर्ली रिव्ह्यू' या नियतकालिकांच्या धर्तीवर मासिक निघावे असा विचार त्यांच्या मनात होता. याच विचारातून १८६७ मध्ये त्यांनी 'विविधज्ञानविस्तार' या प्रख्यात मासिकाची स्थापना केली. गुंजीकर हे या मासिकाचे पहिले संपादक होते. परंतु, सरकारी नोकरीमुळे त्यांचे नाव अंकावर छापण्यात आले नव्हते. पहिल्या अंकात संपादकांनी या मासिकाचे स्वरूप पुढीलप्रमाणे स्पष्ट केले आहे. 'याच्या परिमाणानुसार त्यात नानाविध विषयांचा संग्रह केला जाईल. शास्त्रीय विषय, देशज्ञान, विख्यात पुरुषांची चरित्रे, नवीन पुस्तकांचे गुणावगुणविवेचन, नीतिवादाचे निबंध इत्यादी अनेक विषयांचा संग्रह करणार आहोत.'


रामचंद्र गुंजीकर हे लेखक आणि ‘विविधविज्ञानविस्तार’ या प्रख्यात मासिकाचे आद्य संपादक म्हणून प्रसिद्ध आहेत. भाषिक संशोधन, व्याकरण, ललित वाङ्‌मय अशा विषयांवरचे उत्तमोत्तम लेख त्यांनी त्यातून प्रसिद्ध केले. मराठीबरोबरच त्यांना संस्कृत, उर्दू, इंग्लिश, गुजराती, कानडी आणि बंगाली अशा अनेक भाषा अवगत होत्या. यामुळे त्यांनी अनेक नावीन्यपूर्ण आणि सामान्य ज्ञान देणारी सदरे सुरू करून अंक माहितीपूर्ण केला. पहिली सात वर्षे (१८६७-१८७४) त्यांनी सातत्याने व परिश्रमपूर्वक संपादन केले. अनेक व्यासंगी विद्वानांचे सहकार्य मिळवून उच्च दर्जाचे ज्ञानप्रसारक नियतकालिक असा लौकिक त्यांनी ‘विविधविज्ञानविस्तार’ला मिळवून दिला. 'मराठी भाषा', 'मराठी भाषेचे कोश', 'देशभाषांची दुर्दशा', 'आपल्या भाषेची स्थिती', 'आपल्या भाषेचे पुढे काय होणार?', 'मराठी कविता', 'काव्यविचार', 'व्याकरणविचार' यातील त्यांचे लेख पाहिले की, त्यांचे सखोल विचार आणि तळमळ लक्षात येते. भाषा, व्याकरण आणि लेखनशुद्धीसंदर्भात त्यांचा विशेष अभ्यास होता. त्यांनी ‘दंभहारक’ नावाच्या मासिकाचेही संपादन केले होते.

 
मराठीतील पहिली ऐतिहासिक कादंबरी मोचनगड, गोदावरी, अभिज्ञान शाकुंतल, रोमकेतुविजया, विद्यावृद्धीच्या कामी आमची अनास्था, सरस्वती मंडळ, भ्रमनिरास, सौभाग्यरत्नमाला, कौमुदीमहोत्साह (३ खंड) सुबोधचंद्रिका, रामचंद्रिका, कन्नडपरिज्ञान, असे त्यांचे लेखन प्रसिद्ध आहे 'मनोरमा,' 'प्रेमबंधन', 'राजा शिवाजी' यासारखे त्यांचे अनेक पुस्तकांवरील टीकालेख वाचण्याजोगे आहे. शाकुंतल नाटकाचे त्यांनी केलेले सुरस भाषांतर आज दुर्मिळ आहे.


भाषा, व्याकरण व लेखनशुद्धी हे गुंजीकरांच्या चिंतनाचे विषय होते. वाङ्‌मयक्षेत्रात वावरणार्‍या अनेक समकालीन व उत्तरकालीन लेखकांना त्यांच्या लेखांनी विचार आणि कार्य करण्यास प्रवृत्त केले. मोचनगडच्या रूपाने गुंजीकरांनी ऐतिहासिक कादंबरीचा एक उत्कृष्ट आदर्श निर्माण केला आहे. शिवाजी महाराजांच्या उदयकाळातील मराठ्यांचे जीवन व तत्कालीन वातावरण यांचे जिवंत चित्रण या कादंबरीत आढळते. 'गोदावरी' ही त्यांची पोर्तुगीजांच्या इतिहासाशी संबंधित अशीच कादंबरी होती, पण ती पूर्ण होऊ शकली नाही.

 

१८ जून १९०१ रोजी रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर मुंबईत निधन झाले. ते तत्कालीन उल्लेखनीय साहित्यिक होते. विशेषतः मूळचे गोव्याचे असल्यामुळे त्यांनी गोव्यातील मराठी साहित्यात घातलेली भर फार मोलाची आहे. 

बातम्या आणखी आहेत...