आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

'ऑनलाइन' फसवणूक टाळण्यासाठी रहा अलर्ट

6 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक
नगर - बँकिंग व्यवसाय अत्याधुनिक झाला आहे. या व्यवसायातील फसवाफसवीचे प्रमाणही वाढले आहे. खाते क्रमांक, पीन, पासवर्ड चोरणे, तसेच ग्राहकाला फसवून बँकखात्याची माहिती घेण्यापासून बँकेचे बनावट संकेतस्थळ तयार करेपर्यंत भामट्यांची मजल गेली आहे. त्यामुळे ऑनलाइन ठकसेनांच्या जाळ्यापासून ग्राहकांना दूर ठेवण्यासाठी आर्थिक गुन्हे शाखेने पुढाकार घेतला आहे. फिशिंग, वॉशिंग, मोबाइल फ्रॉड, मालवेअर, बटणांना गांेद लावणे, स्कीमर, मॅन इन मिडल याद्वारे बँक ग्राहकांची फसवणूक होते. आर्थिक गुन्हे शाखा अशा प्रकारांना आळा घालण्याचा प्रयत्न करत आहे.

फिशिंग दोन प्रकारे केली जाते. पहिल्या प्रकारात एखाद्या अज्ञात मेलवरून तुम्हाला लॉटरीचे बक्षीस लागल्याचा मेल येतो. बक्षिसाची रक्कम घेण्यासाठी बँकखाते, एटीएम, पॅनकार्ड अशी महत्त्वपूर्ण माहिती मागवली जाते. नायजेरियन व्यक्ती या प्रकारात मोठ्या प्रमाणात गुंतलेल्या असल्यामुळे या प्रकारच्या फसवणुकीला "नायजेरियन फ्रॉड' असेही म्हटले जाते. दुसर्‍या प्रकारात बँकेची खोटी वेबसाइट तयार करून फसवणूक केली जाते. खोट्या वेबसाइटच्या लिंकमध्ये https ऐवजी http असे असते. पण केवळ s नसलेल्या या वेबसाइटकडे घाईघाईत क्लिक करून माहिती दिली जाते पैसे गमावण्याची वेळ येते.

वॉशिंग प्रकारात व्हॉइस ओव्हर इंटरनेट प्रोटोकॉलने (व्हीओआयपी) ग्राहकाची फसवणूक केली जाते. ग्राहक असलेल्या व्यक्तीला फोन येतो. रेकॉर्ड केलेल्या मेसेजसारख्या आवाजात ग्राहकाच्या अकाऊंटमध्ये गैरप्रकार सुरू असल्याचे सांगितले जाते. नंतर ग्राहकाला एटीएम कार्ड ब्लॉक करण्याची विनंती केली जाते. ब्लॉक केल्यानंतर ते पुन्हा सुरु करण्यासाठी एटीएम पीन मागितला जातो किंवा ग्राहकाच्या कार्डविषयी माहिती घेऊन परस्पर पैसे काढले जातात.

हल्ली बँकेचे अॅप मोबाइलवर डाऊनलोड करून त्याआधारे बँकिंग करण्याची पद्धत रुढ होत आहे. पण मोबाइल फ्रॉड प्रकारात कंपनीचे बनावट अॅप तयार करून त्याआधारे माहिती मिळवण्याचे प्रकार वाढत आहेत. सॉफ्टवेअर डेव्हलपर बँकेचे बनावट अॅप तयार करतात. त्या माध्यमातून बँकेविषयी ग्राहकाची महत्त्वपूर्ण माहिती मिळवून पैसे काढले जातात. रिझर्व्ह बँकेचेही बनावट अॅप तयार केले गेले आहे.

मालवेअर प्रकारचे फ्रॉड कधीही एकट्या-दुकट्या व्यक्तीशी होत नाहीत. ग्राहकांच्या क्रेडिट अथवा डेबिट कार्डाची माहिती साठवून ठेवणार्‍या रिटेल दुकानांमध्ये अशा प्रकारे आर्थिक घोटाळे केले जातात. या दुकानांमध्ये कार्डांविषयी माहिती साठवलेल्या सिस्टिममध्ये सॉफ्टवेअरच्या साहाय्याने घुसखोरी केली जाते. असे सॉफ्टवेअर सिस्टिममध्ये साठवलेली माहिती मिळवते. या माहितीचा वापर ई-ट्रान्झॅक्शन केले जाते, तसेच बनावट कार्ड तयार करून खरेदी केली जाते.

बटणांना गोंद लावून फसवणूक
एटीएम मशीनच्या बटणांना खळ, गम किंवा सोल्यूशन लावून ती बटणे काम करणार नाहीत, हे पाहिले जाते. एखादी व्यक्ती पैसे काढण्यासाठी आल्यानंतर त्याचे एटीएम कार्ड मशीननध्ये टाकल्यावर बटणे दाबली जात नाहीत. अशा वेळी काही ठक तुमच्याजवळ येऊन तुम्ही कोणती बटणे दाबताय हे पाहतात. मदत करण्याचा किंवा तुमची समस्या ऐकण्याचा बहाणा करुन ग्राहकाचा पिन नंबर जाणून घेतला जातो. एखाद्याचे कार्ड अडकून असल्यास ती व्यक्ती गेल्यानंतर पिन नंबर वापरून पैसे काढून घेतले जातात.

स्कीमरमॅन इन मिडल
एटीएम मशीन किंवा कार्डद्वारे पैसे जमा करण्याच्या ठिकाणी मशीनना स्कीमर लावले जातात. हे स्कीमर जिथे कार्ड स्वाइप केले जाते, त्याच ठिकाणी लावले जाते. एटीएम मशीनचाच एक भाग असल्यासारखे हे स्कीमर दिसते. जेव्हा मशीनमध्ये कार्ड टाकले किंवा स्वाइप केले जाते, त्यावेळी हा स्कीमर कार्डमधील माहिती मिळवतो. सार्वजनिक ठिकाणी वायफाय क्षेत्रात मोबाइलमध्ये घुसखोरी करून माहिती मिळवण्याचा प्रकार म्हणजे मॅन-इन-दी-मिडल. यात हॅकर विविध सॉफ्टवेअरचा वापर करुन मोबाइलचा डेटा पाहतो. मोबाइल बँकिंग किंवा इतर काही माहिती असल्यास ती काढून घेतली जाते. त्याच्या साहाय्याने फसवणूक केली जाते.

खाते नियमित तपासा
खात्यात गैरव्यवहार झाल्यास त्याची माहिती बर्‍याच दिवसांनंतर बँकेला ग्राहकाकडून दिली जाते. याचे कारण खात्याचे स्टेटमेंट पाहिल्यावरच त्यांच्या हे लक्षात येते. यासाठी ई-बँकिंगसारख्या सुविधा उपलब्ध असल्याने बँक खाते नियमित तपासावे. आपला बँक तपशील गुप्त ठेवावा. माहिती दिल्याशिवाय तुम्हाला बक्षीस मिळणार नाही, असे कुणी सांगितले, तरी त्या व्यक्तीला खात्याचा तपशील कधीही देऊ नये. तुमच्या ई-मेलवर एखादा मोबाइल नंबर आल्यास त्यावर कधीही कॉल करू नये.'' राहुलगायकवाड, सहायकपोलिस िनरीक्षक.

खबरदारी घेणे आवश्यक
पॉइंट ऑफ सेल किंवा दुकानात पैसे देण्याच्या काऊंटरवर कार्ड वापरून पेमेंट करण्याची वेळ आल्यास कार्डाचा पीन टाइप करताना काळजी घ्या. विक्रेत्याला पीन देऊ नका. मोठ्या व्यवहारांची माहिती एसएमएसने संबंधित ग्राहकाला निःशुल्क देण्याचे बंधने सर्व बँकांवर आहे. तुम्ही तुमच्या खात्यात करत असलेल्या कोणत्याही व्यवहारांचा अलर्ट बँकेकडून मागा.

एटीएममध्ये सावधगिरी हवी
बर्‍याच एटीएम केंद्रांत बहिर्गोल आरसा असतो. त्याचा वापर करून एटीएमच्या साह्याने व्यवहार करताना कोणी पहात नाही ना याची खात्री करावी. बँक खात्याची माहिती अद्ययावत करा, असे सांगणारे ई-मेल आले असतील, तर अशी माहिती त्यावर देऊ नये. असा ई-मेल फिशिंग मेल असू शकतो. मेलवर आलेल्या लिंकवर क्लिक करू नये. अशी लिंक बँकेकडून आलेली असली, तरीही लगेच क्लिक करता त्याचा यूआरएल लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. मग हा यूआरएल नव्याने अॅड्रेस बारमध्ये टाइप करावा आणि मगच पुढील व्यवहार करावेत.