आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

प्रक्षाळपूजेने गेला विठूचा शिण

8 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक
पंढरपूर - श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात बुधवारी (ता.16) प्रक्षाळपूजेचा उत्सव मोठ्या उत्साहात झाला. केशर पाण्याच्या स्नानानंतर येथील श्री विठ्ठल व रुक्मिणीमातेस प्रक्षाळपूजेनिमित्त खास पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखविण्यात आला. आषाढी व कार्तिकी यात्रेनंतर परंपरेनुसार प्रक्षाळपूजेचा उत्सव श्री विठ्ठल मंदिरात मोठ्या उत्साहात होत असतो.
आषाढी यात्रेमध्ये भक्तांना चोवीस तास दर्शन देऊन थकलेल्या विठ्ठलाचा थकवा किंवा शिणवटा जावा म्हणून परंपरेनुसार श्री विठूरायाला रात्री गवतीचहासह विविध प्रकारचे 15 ते 16 पदार्थ घालून खास बनविण्यात आलेला काढा रात्रीच्या वेळी दाखविण्यात आला.

आषाढी व कार्तिकी यात्रेवेळी येथे लाखोंच्या संख्येने भक्त येत असतात. या प्रत्येक वारकºयाला दर्शन घडावे यासाठी श्री विठूराय हे दिवस-रात्र अखंड उभे असतात. यात्रेच्या काळात मंदिरातील दररोज पहाटेचा काकडा, दुपारी साडेपाच वाजता दागिने, पोशाख घालणे, सायंकाळी धूपारती,रात्री शेजारती असे नित्योपचार बंद असतात. यात्रेच्या आधीच देवाचा पलंग काढण्यात येत असतो. त्यामुळे भक्तांना अहोरात्र अखंडपणे दर्शन देऊन श्री विठ्ठलाला थकवा आलेला असतो.

हा थकवा किंवा शिणवटा काढण्यासाठीच आषाढी व कार्तिकी यात्रा झाल्यानंतर एक चांगला (शुभ) दिवस पाहून मंदिरात खास प्रक्षाळपूजेचा उत्सव करण्यात येतो, अशी पूर्वापार चालत आलेली परंपरा आहे. त्यानुसार बुधवारी (ता.16) श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिराची स्वच्छता करण्यात आली. त्यानंतर श्री विठ्ठलाला केशरयुक्त गरम पाण्याने स्नान घालून मंदिर समितीच्या वतीने समितीच्या कर्मचाºयांकडून श्री विठ्ठलाला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखविण्यात आला.

दुपारी साडेपाच सहाच्या सुमारास देवाला आकर्षक पोशाख परिधान करून पारंपरिक अशा विविध अलंकारांनी सजविण्यात आले. सायंकाळच्या वेळी नेहमीप्रमाणे धूपारतीचा कार्यक्रम झाला. या आधीच यात्रेमुळे काढलेला विठ्ठलाचा पलंग शयनघरात पूर्ववत लावण्यात आला. विठूरायाचा शिणवटा नाहीसा व्हावा, यासाठी त्याला रात्रीच्या वेळी गवतीचहासह अन्य विविध पदार्थांपासून बनविलेला असा खास काढा दाखविण्यात आला. प्रक्षाळपूजेपासून मंदिरातील श्री विठ्ठलाचे व रुक्मिणीमातेचे दैनंदिन नित्योपचार पूर्ववत सुरू झाले.

दैनंदिन नित्योपचार
श्री विठ्ठलाचे दैनंदिन नित्योपचार ठरलेले असतात. पहाटे काकडा आरती, दुपारी महानैवेद्य, त्यानंतर साडेपाचच्या दरम्यान श्री विठूरायाला पोशाख व अलंकार घालणे, त्यानंतर सायंकाळी सात ते साडेसात दरम्यान धूपारती, रात्री शेजारती करण्यात येते. रात्री एक नंतर मंदिर बंद असते. आषाढी आणि कार्तिकी यात्रांच्या काळात हे नित्योपचार बंद असतात.
15 ते 16 पदार्थांपासून बनविण्यात येतो काढा
श्री विठ्ठलाचा थकवा दूर व्हावा यासाठी त्याला खास काढा देण्याची जुनी परंपरा आहे. त्यानुसार गवतीचहाची पाने, गूळ, जायफळ, लेंडीपिंपळी, ज्येष्ठमध, काळे मिरे, काजू , बदाम बी, खारीक, सुंठ, बेदाणा,लवंग वेलदोडा, दालचिनी, चारोळे आदी विविध पदार्थांपासून खास काढा बनविण्यात येत असतो. हा काढा रात्री श्री विठूरायाला दाखविण्यात येतो. भक्तांना यात्राकाळात चोवीस तास दर्शन देऊन श्री विठ्ठलाला आलेला शिणवटा किंवा थकवा या काढ्यामुळे दूर होतो, अशी या मागची भावना आहे.