Home | Editorial | Agralekh | Editorial

माणूसपणाचा मुक्काम! (अग्रलेख)

दिव्य मराठी | Update - Mar 08, 2019, 11:22 AM IST

आजच्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची केंद्रीय भूमिका आहे  #balanceforbetter. सुस्थितीसाठी समतोल.

  • Editorial

    आजच्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची केंद्रीय भूमिका आहे #balanceforbetter. सुस्थितीसाठी समतोल. आपल्या आजूबाजूला असा समतोल दिसतो का याचा विचार केला तर काय लक्षात येते? वरवर पाहिले तर भारतात महिला मोठ्या संख्येने शिकू लागल्या आहेत, अधिक महिला घराबाहेर पडू लागल्या आहेत. (पण कमावणाऱ्या महिलांची संख्या कमी होते आहे, ही चिंतेची बाब डोळ्यांआड करून चालणार नाही.) विसाव्या शतकाच्या शेवटीशेवटी जी कार्यक्षेत्रे फक्त पुरुषांची मक्तेदारी होती, त्यातली बहुतेक कामे महिलाही करू लागल्या आहेत. संरक्षण क्षेत्रातही महिला धडाडीने काम करत अाहेत. त्या लढाऊ वैमानिकही आहेत. आजच्या ‘दिव्य मराठी’ने अशा तेजस्विनींची ओळख करुन दिलेली आहेच. पण अजून हे सगळे सहजगत्या, नैसर्गिकरीत्या होत नाही, ही वस्तुस्थिती आहे. चाकोरीबाहेरचे क्षेत्र निवडणाऱ्या प्रत्येकीला विरोधाला सामाेरे जावेच लागते, समाजाशी नसेल तर घरातल्यांशी संघर्ष करावाच लागतो. अनेक घरांमध्ये अशी परिस्थिती आहे की, साध्या दहा ते पाच या वेळेतील नोकरीसाठीही घराबाहेर पडण्यावर बंधने आहेत, काही पुरुषांनी घातलेली, तर काही स्त्रियांनी स्वत:वर घालून घेतलेली.


    कुटुंबाच्या, कुटुंबातल्या जबाबदाऱ्या फक्त स्त्रियांच्याच असतात, असे मानणाऱ्या पुरुषांची संख्या आजही मोठीच आहे. मूल आजारी आहे म्हणून रजा घेणाऱ्या पुरुषांची संख्या किती आहे, ते आपण आजूबाजूला पाहू शकतोच. हीच परिस्थिती महिलांना नोकरी सोडण्यास भाग पाडते, कारण पुरुष जबाबदारी घेत नाहीत. संसार, लग्न, कुटुंब टिकवण्याची जबाबदारीही आपल्या पितृसत्ताक समाजाने स्त्रीवरच टाकलेली आहे. नागपुरातल्या एका संस्थेने “स्त्री-पुरुष समानतेमुळे संसार उद्ध्वस्त होतात’, असा विषय २०१९मध्ये निबंध स्पर्धेसाठी दिला आहे, हे याचेच द्योतक.


    “मुलगी शिकली प्रगती झाली’, ही सरकारी घोषणा ठीक आहे, पण “मुलगी शिकली आणि संसार बुडाला’ यावरच सामान्य माणसाचा विश्वास आहे, त्याचेही कारण स्त्री शिकून पुढे गेली, पुरुष शिकूनही मागेच राहिला, हेच आहे. अजूनही कित्येक घरांमध्ये मुले अभ्यासात मागे पडली, आजारी पडू लागली तरी आईच्या नोकरीकडे बोट दाखवले जाते. निव्वळ तिच्या पगारावर डोळा ठेवूनच तिला कामावर जाऊ दिले जाते, भले तिला त्या पगारातला एक पैसाही तिच्या मनाने खर्चायचे स्वातंत्र्य नसेल! तिच्याइतकेच काम करणाऱ्या पुरुषापेक्षा ही रक्कमही अनेकदा कमी असते, पण किमान तिला आपण काही कमावतो, याचे सुख तरी मिळते. संरक्षण क्षेत्रात नोकरी करणाऱ्या महिलांची संख्या भले वाढली असेल, पण गावांत, खेड्यांत, शहरांत, महानगरांत स्त्रीला सुरक्षित वाटत नाही, हेही वास्तव नाकारुन चालणार नाही. स्त्रियांनी आणीबाणीत वापरायची अनेक अॅप आज उपलब्ध आहेत, पण त्यांची मुळात गरजच का पडावी, याचा विचार आपण कधी करणार आहोत? बसमध्ये, लोकल गाड्यांमध्ये पोलिसांच्या मदत सेवांचे दूरध्वनी क्रमांक लिहूनही आपण महिला किती असुरक्षित आहेत आणि पुरुष असेच वागणार, हेच अधोरेखित करत असतो. पुरुषांनी स्त्रीला मखरात ठेवून तिची पूजा करावी अशी अपेक्षा नसून, तिच्याकडे आपल्यासारखीच माणूस म्हणून पाहावे, इतकेच तर हवे असते. शरीर हीच स्त्रीची नियती आहे, हे वास्तव बदलावे, एवढेच तर हवे असते.


    अर्थात, चित्र इतके काळेकुट्ट नाही हा एक दिलासाही आहे. महिलांवरच्या अत्याचाराविरुद्ध लढणारे अनेक पुरुष आहेत. अगदी लेकरांना आंघोळ घालण्यापासून स्वयंपाकापर्यंतची घरातली कामे आवडीने करणारे पुरुष आहेत. (आणि असे जाहीरपणे सांगायला ते लाजतही नाहीत, हेही महत्त्वाचे.) आम्ही फेमिनिस्ट आहोत, असे आनंदाने सांगणारे पुरुषही आहेत. तसे अनेक गट आपल्याकडेही कार्यरत आहेत. अमेरिकेत फक्त मुलग्यांच्या शाळेत फेमिनिस्ट क्लब सुरू करणारे दोघे तरुण यातलेच. आसपासचा एखादा पुरुष चुकीचे वागत असला तर त्याला थांबवणारेही मोजकेच का होईना, पुरुष आहेत. यांची संख्या हळूहळू वाढतेय. त्यांच्यापासून इतर स्फूर्ती घेतील, ही आशा कायम आहे. त्यांच्यामुळेच समाजात समतोल निर्माण होणार आहे.


    आजच्या ‘दिव्य मराठी’ने हाच तर प्रयत्न केला आहे. युनिफॉर्ममधल्या या महिला असोत की रणझुंजार तेजस्विनी असोत, महिलांच्या सामर्थ्याचा पुरावाच या निमित्ताने अधोरेखित झालेला आहे. स्त्री जन्माला येत नाही, ती घडवली जाते, हे जेवढे खरे, तेवढेच हेही खरे आहे की, पुरुषही जन्माला येत नाही. तोही घडवला जातो. महत्त्वाची असते ती ‘घडण’. माणूसपणाच्या मुक्कामाच्या दिशेने सर्वांनाच, स्त्री असोत वा पुरुष किंवा तृतीयपंथी, जायचे आहे.
    तो मुक्काम गवसणे हाच खरा समतोल ठरणार आहे!

Trending