आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

प्रज्ञाचक्ष कार्यकर्ती

3 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

कृ.ब. तळवलकर ट्रस्टच्या सेवाव्रती पुरस्काराच्या निमित्ताने आम्ही विश्वस्तांनी जागृती शाळेला भेट दिली. माझी अाणि सकिनाची भेट तिथेच झाली. ही वसतिगृहयुक्त शाळा पहिली ते दहावीच्या मुलांसाठी आहे. त्या जुनाट जागेतील शाळेत सत्तर-ऐंशी मुली पहिली ते दहावीचे शिक्षण घेतात. सकिना उत्साहाने शाळा दाखवत होती. साधारण पहिलीतील एक लहान मुलगी माझ्या पायाला बिलगली आणि माझ्याशी बोलू लागली. मला माहीत नाही की, सकिनाला ते कसे कळले! तिने ते ताडले. ती म्हणाली, ‘कुलकर्णी, काळजी करू नका, ती तुमची ओळख करून घेत आहे. ‘स्पर्श’ ही त्यांची ओळख आहे.’

 

सकिनाचे त्या शाळेच्या बाबतीत ध्येय मोठे आहे. तिने शाळेला त्या क्षेत्रातील आदर्श शाळा बनवण्याचा वसा घेतला आहे. एखादी अंधशाळा- तीदेखील मुलींची - मोठी करणे हे शिवधनुष्य उचलण्यासारखे आहे. तिने ‘तळवलकर ट्रस्ट’च्या पुरस्कार समारंभात भाषण करताना म्हटले की, “अंध म्हणून आम्हाला दया नको आहे, काम द्या. आम्हाला करुणा नको, शिक्षण द्या. बघा, बघा आम्ही काय करून दाखवतो ते!” सकिनाने तिच्या भाषणात जो दुर्दम्य आत्मविश्वास दाखवला तो सकिना प्रत्यक्ष जगली आहे. ते भाषण म्हणजे तिचा आतील आवाज होता.
सकिना ही आई जेनी आणि पिताजी सफाकतभाई सारजान यांचे तिसरे अपत्य. थोरला शोएब आणि मधला शब्बीर. शब्बीर जन्मतः अंधत्व घेऊन आला होता. त्या दाम्पत्याला मुलगी हवी होती. त्यांची इच्छा पुरी झाली खरी, पण मुलगी भावाप्रमाणे दृष्टिहीन जन्मास आली. त्या घटनेतून आईवडील काही काळाने सावरले. त्यांनी मुलीचे नाव सकिना ठेवले. सकिना म्हणजे शांती. सफाकतभाईंचे पुण्यात बुधवार चौकात कोल्हापुरी चपलांचे दुकान आहे. सफाकतभाई हयात नाहीत, मोठा मुलगा शोएब ते दुकान सांभाळतो. त्यांची आर्थिक परिस्थिती सर्वसाधारण होती. पण सफाकतभाई दोन दिवसांच्या मुलीच्या वेगळ्या भविष्याचा विचार करू लागले होते.
सकिनासाठी शाळेचा शोध सुरू झाला. पुण्यात अंध मुलींची शाळा नव्हती. तिला मुंबईला ठेवण्याचा निर्णय घ्यावा लागला. लहानगी मुलगी एकटी वसतिगृहात राहणार या काळजीने आई व्याकूळ झाली. पण तिला शिकवायचे हे ठरलेले होते. सकिनाने दोन-तीन वर्षें मुंबईत काढली. मधील काळात वडिलांनी Pune Blind school चे संस्थापक अप्पासाहेब बमणकर यांच्याशी ओळख वाढवली. सकिना दोन वर्षे त्या शाळेत शिकली. मग वडिलांना वाटले की, तिला सामान्य मुलींच्या शाळेत घालावे. सकिनाचे नाव सोलापूर बझार येथील ‘कॅम्प एज्युकेशन सोसायटी’च्या मुलींच्या शाळेत घालण्याचे ठरले. मुख्याध्यापक गोपाळराव लवळेकर यांनी ‘मुलीला तिच्या अंधत्वामुळे शाळेत काहीही दुखापत झाली तर शाळा जबाबदार राहणार नाही,’ या अटीवर परवानगी दिली. त्यांनी ती अट १९७९ साली एक हजार रुपयांच्या स्टँपपेपरवर लिहून घेतली. सफाकतभाईंच्या दृष्टीने ती रक्कम फार होती. जवळजवळ एक महिन्याचे एकूण उत्पन्नच! पण त्यांनी तसे लिहून दिले. लवळेकरसर सहृदय गृहस्थ होते. त्यांनी सकिनाची काळजी घेतली. शाळेने सकिनाला फार प्रेम दिले. छोटी सकिना चांगल्या शिक्षकांकडून प्रेरणा घेऊन घडत गेली. तिच्या मैत्रिणी त्यांच्या आवाजात घरून वेगवेगळ्या विषयांचे धडे ऑडिओ कॅसेट रेकॉर्ड करून आणत. त्या सकिनाला देत. वडील ब्रेल प्रिंटरवर पाठ्यपुस्तकं व इतर पुस्तकं तयार करून घेत. सकिना बहात्तर टक्के मार्क मिळवून दहावी झाली. मग ती नौरोसजी वाडिया कॉलेजमधून इतिहास विषय घेऊन बीए झाली. ती मुंबईतील टाटा समाजशास्त्र संस्थेच्या प्रवेश परीक्षेत उत्तीर्ण झाली. तेथे तिला भेटली सुकन्या साठे. तिने सकिनाच्या वडिलांना सांगितले, ‘जगात उच्च मानांकित असलेल्या या संस्थेत फक्त १२५ जागा आहेत, त्यात सकिनाला प्रवेश मिळाला आहे. ती संधी तुम्ही सोडू नका. वाटले, तर माझ्याबरोबर तिला एक महिना राहू द्या.’ सकिनाच्या वडिलांनी सुकन्याच्या विश्वासावर प्रवेश पक्का करण्याचा निर्णय घेतला. सकिना मेडिकल सायकियाट्री हे स्पेशलायझेशन घेऊन १९९१ साली MSW (Masters in social work) उत्तम प्राविण्यासह पास झाली.


सकिनाला ‘सोस्वा’, ‘केअर इंडिया’ यांसारख्या नामांकित संस्थांमध्ये नोकरीची संधी मिळाली. तेथे संदीप बेदी यांची ओळख झाली. ते वित्त सल्लागार म्हणून काम करतात. संदीप यांची दृष्टी लहानपणापासून क्षीण होत पूर्ण गेली होती. ते दोघे कामानिमित्त एकत्र आले, जवळीक वाढली. संदीप यांनी सकिनाला लग्नाविषयी विचारले. दोघांनी अापापला धर्म न बदलता लग्न करू आणि मानवता धर्माने एकत्र काम करू असे ठरवले. त्यांचा विवाह १९९४मध्ये झाला. त्यांना अनमोल नावाची कन्या आहे, ती नुकतीच सीए झाली आहे. 


सकिनाने आळंदीच्या ‘जागृती अंधशाळे’ला १९९९ मध्ये भेट दिली. शाळेची अवस्था वाईट होती. एका छोट्या हॉलमध्ये सत्तर मुली होत्या. फक्त दोन संडास आणि बाथरूम्स होते. शाळेचे संस्थापक रमेश गुलाणी यांनी त्यांची अडचण सकिनापुढे मांडली. तिने गुलाणींना तिथल्या तिथे सांगितले, ‘मी संस्थेचे आर्थिक पालकत्व घेते.’ काम सुरू झाले. सकिना लोकांचे डोळे दिपतील अशी मोठी शाळा घडवण्याचे स्वप्न बघू लागली. तिच्या मनातील कामाच्या रूपरेखेत शाळेची अद्ययावत इमारत, कौशल्यशिक्षण, वसतिगृह अशा अनेक गोष्टींचा समावेश होता. सकिनाने कंबर कसली. तिने इन्फोसिस आणि तशा इतर मोठ्या कंपन्यांना CSR फंडसाठी आवाहन केले. सकिना दात्यांना पायाला भिंगरी लावल्याप्रमाणे भेटू लागली. सरकारदरबारी जागा मिळवण्यासाठी धडका मारणे सुरू झाले. दोन एकर जागा मंजूर झाली. पण गावकरी काम करू देईनात. अडथळ्यांची शर्यत सुरू झाली. जमीन वादात पडली, ती सोडवताना नाकी नऊ आले. बांधकामाचा खर्च दिवसामागे वाढत होता. मुलींचा दररोजचा जेवणाखाण्याचा, राहण्याचा खर्चदेखील सुरू होता. पण पावले पुढे पुढे पडत होती. अनेक संस्था मदतीस येत होत्या.
शाळेची आधुनिक इमारत वसतिगृहासह उभी राहिली आहे. शाळेच्या नव्या इमारतीत कॉम्प्युटर आले, राज्यातील सर्वात मोठा ब्रेल प्रिंटर आला. तेथील पाचवी ते दहावीच्या मुली लॅपटॉप सहज वापरतात. लाखो रुपयांचे बजेट असलेले दोन मजली विद्यालय व वसतिगृह अशा त्या प्रकल्पातील विद्यालयाचे डिझाइन अंध मुली इमारतीत अडथळ्याविना सहज वावरतील असे केले आहे. वसतिगृहाच्या एकूण बजेटपैकी साठ टक्के रक्कम दात्यांकडून मिळाली आहे. सकिना दात्यांना इमेल पाठवून, फोनवर बोलून आवाहन करते. लोक मदत करतात. सविता गायकवाड त्या कार्यात सकिनाची सावलीसारखी पाठराखण गेली अठरा वर्षें करत आहे. जेथे जेथे सकिना ‘जागृती’च्या कामासाठी जाते, सविता तिचे डोळे बनून सोबत असते. शाळेतून अनेक मुली दहावी होऊन बाहेर पडल्या आहेत. त्यातील काही मुली पदवीधर झाल्या व बँकिंग, इन्शुरन्स, शिक्षण या क्षेत्रांत त्यांचा ठसा उमटवत आहेत. अंजना काळे आणि प्रतिभा सानप या विद्यार्थिनी बँकेत नोकरी करतात. जिना नावाची मुलगी एअरपोर्टवर स्वत:चा स्पा चालवते. ही नावे वानगीदाखल आहेत. अशा अनेक मुली विविध क्षेत्रांत त्यांचे भविष्य घडवत आहेत. शाळेचा निकाल शंभर टक्के असतोच, यंदा सीमा खरात या विद्यार्थिनीस ९८ टक्के आणि साक्षी अमृतकर हिला ९३ टक्के मार्क्स मिळाले. तीर्थक्षेत्र असलेल्या ज्ञानेश्वर माउलींच्या आळंदीत ‘जागृती’ नावाचे शिक्षणक्षेत्र आहे व ते ज्ञानक्षेत्र म्हणून घडत आहे!
 

बातम्या आणखी आहेत...