आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

वरवंडी तांडा ते मुख्यमंत्र्यांची केबिन!

3 वर्षांपूर्वी
  • कॉपी लिंक


ऊस तोडणी करणारे मायबाप आणि घरी अठराविश्वे दारिद्र्य असणाऱ्या मुलांसाठी विमान प्रवास हे एक दिवास्वप्नच. मात्र, या स्वप्नाला वास्तवात बदलणाऱ्या, ऊसतोडणीसाठी पालकांसोबत गाव सोडणाऱ्या मुलांचं स्थलांतर थांबवून त्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणणाऱ्या, विद्यार्थ्यांची भाषा शिकून त्यांना शिकवणाऱ्या  भरत काळे सरांचा प्रवास...

 

फेब्रुवारी २०१९ची रात्र, औरंगाबादच्या विमानतळावरून एअर इंडियाचे विमान मुंबईकडे झेपावणार होते. विमानातल्या पहिल्या सीटवर होते विधानसभा अध्यक्ष हरिभाऊ बागडे, जलसंपदा मंत्री गिरीश महाजन आणि इतर काही आमदार. प्रवाशांना निरोप देण्यासाठी औरंगाबादच्या सीईओ पवनीत कौर हजर होत्या आणि या विमानातले स्टार प्रवासी होते जिल्हा परिषद शाळा वरवंडी तांडा नंबर दोनचे विद्यार्थी आणि शिक्षक. ३३ विद्यार्थी, शाळेचे शिक्षक आणि काही पालक अशा ४३ जणांची शैक्षणिक सहल निघाली होती मुंबईला, तीसुद्धा विमानाने! मुख्य म्हणजे या जि.प. शाळेचे विद्यार्थी ही ऊसतोडणी कामगारांची मुलं आहेत. त्यांच्या आयुष्यातला हा पहिलाच विमान प्रवास, विमान हवेत झेपावले आणि भरत काळे सरांनी पाहिलेले स्वप्न प्रत्यक्षात उतरले.


२५ फेब्रुवारीला तर विमान प्रवासापेक्षाही खास गोष्ट घडणार होती, खुद्द मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस या मुलांना भेटणार होते. “दुपारी तीन वाजता आम्ही मुख्यमंत्र्यांच्या केबिनमध्ये पोहोचलो. असं वाटलेलं की, मुख्यमंत्री फक्त पाच- दहा मिनिटं वेळ देतील, पण त्यांनी तब्बल ४० मिनिटं आमच्या लेकरांशी गप्पा मारल्या. मुख्यमंत्री वेळ देत आहेत, हे बघून आमच्या मुलांनी त्यांची एक छोटीशी मुलाखतच घेऊन टाकली. त्यात मुख्यमंत्र्यांनी पहिलीत काही दिवस शाळा का सोडली होती या गमतीदार प्रश्नापासून आमच्या ऊसतोडणी कामगार मायबापांना सुखाचे दिवस कधी येणार, शेतकरी आत्महत्या कधी थांबणार, आम्हाला भविष्यात नोकऱ्या मिळणार का, असे अनेक महत्त्वाचे प्रश्न होते. आमची भेट झाल्यावर तीन तासांतच मुख्यमंत्र्यांनी त्यांच्या फेसबुक पेजवर आणि ट्विटरवर या मुलांच्या उत्साहाचे आणि चौकस बुद्धीचे कौतुक करत भेटीचे फोटो शेअर केले,” भरत काळे सर सांगत होते.

त्यानंतर विधानसभा अध्यक्ष हरिभाऊ बागडेंची भेट तसेच विधानसभेच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाचे कामकाजही मुलांनी प्रेक्षक गॅलरीत बसून प्रत्यक्ष पाहिले. शिवाय गेटवे ऑफ इंडिया, ताज हॉटेल, जुहू समुद्रकिनारा, नेहरू तारांगण,  हाजीअली दर्गा, वरळी सी लिंक अशी मुंबईतील महत्त्वाची प्रेक्षणीय स्थळे पाहून चार दिवस या विद्यार्थ्यांनी जिवाची मुंबई केली. या सहलीची कल्पना कशी सुचली याबद्दल काळे सर सांगतात, “आमची शाळा औरंगाबादपासून २० किमीवर आहे. परिपाठाच्या वेळी अनेकदा आकाशातून विमाने जाताना मुले बघायची. त्यांचे लक्ष मग विमानाकडेच लागायचे, मग मी त्यांना एके दिवशी विचारलं, ‘तुम्हाला आवडेल का विमानात बसायला?’ तर मुलांनी उत्तर दिलं, ‘आम्हाला तर खूप आवडेल, पण आम्हांला कोण नेणार? आम्ही गरीब लोक, माय-बाप ऊसतोडणीला जातात. विमानात तर फक्त पैशेवाले लोक बसतात.’ मला त्यांचं वाक्य कुठेतरी टोचलं आणि त्याच दिवशी मी मुलांची सहल विमानातून काढण्याचे निश्चित केलं.”


मग काळे सरांनी विमानाच्या तिकीट दरांची चौकशी सुरू केली, दहा-अकरा हजार रुपयांचे तिकीट त्यांना परवडणारे नव्हते, मग विमान कंपन्यांना अनेकदा विनंत्या केल्या. त्यापैकी एअर इंडियाने विमानाचे तिकीट ३३७० रुपयांत देऊ केले, राहण्या-जेवण्याच्या खर्चाची जबाबदारी आमदार संदिपान भुमरेंनी उचलली. मुलांचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी बऱ्याचशा पालकांनी सहलीची ४२०० रुपये फी द्यायची तयारी दाखवली, ज्यांना परवडत नव्हते अशा तीन मुलांचे तिकीट माजी विद्यार्थी दिनेश राठोड यांनी काढले. शिवाय बिडकीन पोलिस स्टेशनने १७ हजार रुपये देऊ केले, तसेच औरंगाबादचे शिक्षणाधिकारी सूरजप्रसाद जयस्वाल यांनीही १० हजार रुपयांची मदत केली. आणि विमानात मुलांना बसवण्यासाठी घाबरणाऱ्या काही मायबापांची समजूत काढत एकदाची हवाई सफर निश्चित झाली. 
केवळ मुलांना हवाई सफर घडवून आणली म्हणून वरवंडी तांडा जि.प. शाळेचे कौतुक नाही. कारण या शाळेनं ऊसतोडणी कामगारांच्या मुलांची शैक्षणिक गुणवत्ता वाढवून त्या मुलांचे स्थलांतरसुद्धा १०० टक्के थांबवले आहे. वरवंडी तांडा हे खरं तर केवळ २७ उंबऱ्यांचं गाव. गावातील वृद्ध लोक वगळले तर बाकी बहुतांश सर्व जण दिवाळीनंतर दरवर्षी ऊसतोडणीला पश्चिम महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या जिल्ह्यांत जातात. २०१३ मध्ये काळे सर जेव्हा या शाळेत रुजू झाले तेव्हा पटसंख्या होती ९८, पण प्रत्यक्षात शाळेत मात्र तीसेक विद्यार्थीच यायचे. शाळेच्या भिंतींचा रंग काळवंडलेला, परिसरात केवळ एकच झाड होते.


अशा परिस्थितीत स्थलांतराच्या गंभीर प्रश्नाबाबत, काळे सरांनी सहकारी शिक्षकांच्या मदतीने ग्रामस्थांशी संवाद साधायला सुरुवात केली. संपूर्ण गाव बंजारा असल्याने त्यांची बोलीभाषा ‘गोरमाटी’ होती, काळे सरांनी विद्यार्थ्यांच्या मार्फत ती बोलीभाषा ‘विद्यार्थी’ बनून आत्मसात केली. पालकांशी आवर्जून त्यांच्या भाषेत संवाद साधून मुलांच्या सातत्यपूर्ण शिक्षणाचे महत्त्व समजावले. “तुम्ही पोटा-पाण्यासाठी दुसऱ्या गावाला गेलात, तरी मुलांना मात्र गावातच त्यांच्या आजी-आजोबांसोबत ठेवा. त्यांची शाळा बुडाली तर अभ्यासातला रस कमी होतो आणि पुढे कदाचित त्यांना कधीच शाळेत यावेसे वाटणार नाही. आणि मग न जाणो, तुमच्याप्रमाणेच तुमच्या मुलांच्या हातातही कदाचित कोयताच येईल. हे घडू नये आणि पोरांनी सुखाचे दिवस बघावेत, असे वाटत असेल तर मुलांना शाळेत पाठवा, त्यांची काळजी आम्ही घेऊ,” अशी कळकळीची विनंती काळे सर करीत.


सरांच्या विनंतीचा आणि मुलांना चांगले शिक्षण देण्याच्या प्रयत्नांचा चांगलाच परिणाम झाला. आज वरवंडी तांड्याच्या जि.प. शाळेत पहिली ते आठवीमध्ये शिकणारे १८३ विद्यार्थी आहेत. केवळ तांड्यातलेच नाहीत, तर आजूबाजूच्या पाच-सहा गावांचे विद्यार्थी गुणवत्तेसाठी या शाळेत येतात. गेल्या तीन वर्षांपासून स्थलांतर १०० टक्के थांबलेले असून शाळा भौतिकदृष्ट्याही सुंदर झालेली आहे. २०१५ सालापासून आजपर्यंत पाच लाख रुपयांचा लोकसहभाग गावाने शाळेच्या विकासासाठी दिलेला असून त्यातून शाळेची रंगरंगोटी, सोलर पॅनल, इन्व्हर्टर, संगणक, लॅपटॉप, साऊंड सिस्टिम, प्रयोगशाळेचे साहित्य, प्रत्येक वर्गात पंखा अशा सोयी-सुविधा उभारलेल्या आहेत. महत्त्वाचे म्हणजे ज्या गावात सहा-सहा महिने वीज नसायची अशा वरवंडी तांड्यात सोलर पॅनलच्या साहाय्याने शाळा स्वत:च वीज तयार करते आणि त्या विजेवर सर्व इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चालविते. या सगळ्यासाठी मुख्याध्यापक आसराजी सोंडगे आणि सर्वश्री माणके, बारी, कोथिंबिरे, मुसांडे सर तसेच क्षीरसागर मॅडम यांचे कायम सहकार्य लाभल्याचा कृतज्ञ उल्लेख काळे सर करतात. 

(लेखिका समता.शिक्षा वेबसाइटच्या 
विशेष प्रतिनिधी आहेत.)
स्नेहल बनसोडे-शेलुडकर, पुणे
snehswapn@gmail.com

बातम्या आणखी आहेत...