आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

थेट भाष्य:गुजरातमध्ये ‘आप’वर खिळल्या सर्वांच्या नजरा

औरंगाबाद2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

गेल्या २० वर्षांत गुजरातमध्ये अशी एकही निवडणूक झालेली नाही, ज्याचा राष्ट्रीय राजकारणावर परिणाम झाला नसेल. सध्याची निवडणूकही त्याला अपवाद नाही. २०२४ मध्ये भाजपला कोण आव्हान देईल किंवा भाजपविरोधी आघाडी झाली तर त्याचे नेतृत्व कोण करेल यावर त्याचा निकाल अवलंबून असेल. निकालाला अवघा आठवडा बाकी आहे. निवडणुकीच्या राजकारणात चमत्कार घडतात. गुजरातमध्ये गेल्या तीन विधानसभा निवडणुकांमध्ये चमत्काराची आशा फोल ठरली, पण या वेळी परिस्थिती वेगळी आहे. गेल्या दोन दशकांत केवळ २०१७ च्या एकमेव निवडणुकीत काँग्रेस भाजपला आव्हान देण्याच्या सर्वात जवळ येऊ शकली. तेव्हापासून नरेंद्र मोदींचा दर्जा तर वाढलाच, पण काँग्रेसचा प्रभावही कमी झाला. मग आताच्या निवडणुकांमध्ये विशेष काय? या प्रश्नाचे उत्तर असे आहे की, गुजरातशिवाय पुढील १२ महिन्यांत कोणत्याही मोठ्या राज्यात निवडणुका नाहीत. कर्नाटक, राजस्थान, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, या सर्व निवडणुका २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांच्या पुढे होणार आहेत. या निवडणुका मोदींच्या नावाने लढवल्या जाणार नाहीत, त्यामुळे या निवडणुकांमध्ये भाजपला अपेक्षित निकाल लागला नाही तरी फारसा फरक पडणार नाही. २०१९ मध्ये असेच घडले. पण मोदींच्या निवडणुकीसाठी जशा निवडणुका लढल्या जातात, तसतसे कथन बदलत जाते. गुजरातच्या निवडणुका वेगळ्या आहेत, कारण हे राज्य म्हणजे पंतप्रधानांसाठी प्रतिष्ठेचा प्रश्न आहे. त्यामुळेच या निवडणुका मोदींच्या नावाने लढवल्या जात आहेत. गुजरातच्या विद्यमान मुख्यमंत्र्यांचे नावही अनेकांना माहीत नाही, अशी स्थिती आहे. तुम्हाला माहीत आहे का? मनावर हात ठेवून सांगा. आणि कृपया गुगल करू नका. गुजरातमध्ये मोदी जिंकले तरी त्यांच्या टीमला फारसा फायदा होणार नाही. याउलट अरविंद केजरीवाल गुजरातमध्ये चांगली कामगिरी करू शकले तर मग ते अखिल भारतीय नेते होतील. त्यामुळे आम आदमी पक्षही एक उदयोन्मुख शक्ती बनेल. गुजरातमध्ये आम आदमी पक्ष तिसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष ठरला तर त्याचा त्यांना निश्चितच फायदा होईल, पण काँग्रेसला मागे टाकून दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष ठरला तर? अशा स्थितीत भाजपला सलग पाचव्यांदा काँग्रेसचा पराभव करण्यात यश येत असले, तरी गती ही उदयोन्मुख राजकीय शक्ती म्हणजेच आम आदमी पक्षाकडे असेल. हीच बाब भाजपला सतावत आहे. गुजरातमध्ये काँग्रेसच फारसा रस दाखवत नाही, तर भाजपही आपल्या पारंपरिक प्रतिस्पर्ध्याबाबत फारसे बोलत नाही. उलट त्याचे लक्ष आम आदमी पक्षावर आहे आणि गुजरातमध्ये भाजप आम आदमी पक्षाला आपला प्रतिस्पर्धी मानत आहे, हे कोणीही नाकारू शकत नाही. किंबहुना, भाजपला आम आदमी पक्षाबाबत इतकी व्याकुळ दिसते की, गुजरात निवडणुकीचे कव्हरेज करणाऱ्या अनेक पत्रकारांना वाटले की, या वेळेस काँग्रेसने चांगली कामगिरी करावी, अशी भाजपची इच्छा होती. अर्थात, भाजपला मोठ्या फरकाने निवडणूक जिंकायची आहे, पण त्याच वेळी काँग्रेसचे वाईट हाल वाईट होऊ नयेत, अशीही त्याची इच्छा आहे. दोन प्रतिस्पर्ध्यांपैकी त्याला आम आदमी पक्षापेक्षा काँग्रेसने चांगले काम केलेले पाहायचे आहे, कारण काँग्रेसच्या विपरीत ही एक उगवणारी शक्ती आहे. गेल्या दोन दशकांत गुजरातच्या राजकारणात दोन घटक प्रबळ होते. भाजपचे वर्चस्व आणि काँग्रेसची व्होटबँकेवर पकड. २०१७ मध्ये काँग्रेसला ४१.४ टक्के मते मिळाली होती. याचा अर्थ असा की, वर्चस्व असूनही भाजपला काँग्रेसच्या बालेकिल्ल्यात प्रवेश करता आला नाही. त्यांनी एवढेच केले की, त्यांनी काँग्रेसला तेवढ्यापुरते मर्यादित केले आणि पुढे वाढू दिले नाही. मात्र, आम आदमी पक्षाला यश मिळाले तर गुजरातचा राजकीय नकाशा बदलेल. त्यामुळेच भाजपने अरविंद केजरीवाल यांच्यावर जोरदार हल्ला चढवला आहे. केजरीवाल हे गुजरातच्या मतदारांसाठी नवे आणि अपरीक्षित असल्याने ते सहज स्वत:चा खेळ खेळू शकतात. बिल्किस बानोसारख्या मुद्द्यांवर ते गप्प राहू शकतात आणि तरीही काँग्रेसच्या निष्ठावंत मुस्लिम मतदारांना आपल्याकडे आकर्षित करू शकतात. केजरीवाल यांच्याकडे एवढी राजकीय जागा आहे की, एकीकडे ते समान नागरी कायदा आणि अतिराष्ट्रवादाबद्दल बोलतात आणि दुसरीकडे नोटांवर लक्ष्मी व गणेशाची चित्रे छापण्याची मागणी करतात. अरविंद केजरीवाल यांचे विचारसरणी नसलेले राजकारण फार काळ चालणार नाही, असे आपण यापूर्वी बोललो होतो, पण तो काळ अजून यायचा आहे. सध्या आम आदमी पक्ष विचारसरणीपासून वंचित असल्याचा पुरेपूर फायदा घेत आहे आणि कोणाच्याही पुस्तकातून - विशेषत: भाजपच्या पुस्तकातील कोणताही धडा तो पुन्हा सांगतो. काँग्रेसचा वैचारिक विरोध स्पष्ट असल्याने भाजपला ही काळजी वाटते. पण, आम आदमी पक्षाची वैचारिक भूमिका तितकीशी स्पष्ट नाही. पश्चिम बंगालच्या ममता बॅनर्जी यांच्याशिवाय आज फक्त अरविंद केजरीवाल हेच भाजपसाठी आव्हान मानले जात आहेत. त्यामुळेच गुजरातमध्येही केजरीवाल दुसऱ्या क्रमांकावर आले तर भाजपचा तो दीर्घकालीन पराभव ठरेल. केजरीवाल तिसऱ्या क्रमांकावर असले तरी त्यांना १५ टक्क्यांहून अधिक मते मिळाली तर २०२४ साठी भाजपची चिंता वाढेल. (ही लेखकाची वैयक्तिक मते आहेत.)

शेखर गुप्ता एडिटर-इन-चीफ, ‘द प्रिंट’ Twitter@ShekharGupta

बातम्या आणखी आहेत...