आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा
  • Marathi News
  • Opinion
  • Cancel Culture Increased By The Internet Is A New Way Of Promotion! | Article By Ritu Mukul

यंग इंडिया:इंटरनेटमुळे वाढलेले कॅन्सल कल्चर हा प्रचाराचा नवा मार्ग!

औरंगाबाद25 दिवसांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

हातात झेंडे घेऊन आणि घोषणा देत जनआंदोलनासाठी सज्ज होऊन लोक रस्त्यावर उतरायचे, असाही एक काळ होता, पण आता सोशल मीडियामुळे चित्रपटातील दृश्य असो, गाणे असो, राजकीय नेत्याचे भाष्य असो किंवा एखाद्या कंपनीची जाहिरात असो... एक वर्ग त्यात काही तरी शोधून आभासी जनआंदोलनाचे वातावरण निर्माण करतो आणि ते रद्द करण्याचा प्रयत्न करू लागतो. येथूनच रद्द करण्याची संस्कृती सुरू होते, तिचे मोठ्या आंदोलनात रूपांतर होते. त्याचे वेगळे फायदे आणि तोटेदेखील आहेत. हिंसाचार आणि अत्याचाराला बळी पडलेल्या महिलांनी सुरू केलेल्या मी-टू चळवळीदरम्यानच भारतातील कॅन्सल कल्चर सर्वसामान्यांच्या ओठांवर आली. या आंदोलनाच्या माध्यमातून महिलांनी लैंगिक गैरवर्तनाच्या तक्रारी केल्या होत्या.

भारतात गेल्या पाच वर्षांत अशी अनेक उदाहरणे घडली आहेत, त्यात चित्रपट, वेब सिरीज, प्रमुख व्यक्तींना आक्षेपार्ह मानल्या जाणाऱ्या हॅशटॅगद्वारे लक्ष्य केले गेले आणि त्यानंतर एक ट्रेंड सुरू झाला. बॉलीवूड अभिनेता सुशांतसिंह राजपूतच्या मृत्यूनंतर जून २०२० मध्ये देशात हा ट्रेंड शिगेला पोहोचला होता, प्रमुख व्यक्तींनी अभिनेत्याच्या मृत्यूला बॉलीवूडमध्ये कथितपणे घराणेशाहीला प्रोत्साहन दिल्याबद्दल जबाबदार धरले होते. कॅन्सल कल्चर म्हणजे लोकांद्वारे इतर लोकशाहींप्रमाणे त्यांना आक्षेपार्ह वाटणाऱ्या गोष्टीबद्दल असहमती किंवा नापसंती व्यक्त करण्याची एक पद्धत. मतभिन्नता आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य हा लोकशाहीचा कणा आहे, हे खरे आहे, परंतु अनिश्चित राजकीय वातावरण आणि असहिष्णुतेमुळे कॅन्सल कल्चरच्या या विशिष्ट संस्कृतीने भयावह वळण घेतले आहे. व्यावसायिक यशाकडे नेणारा वाद कॅन्सल कल्चरचा असला तरी त्याचा उद्देश एखाद्या चित्रपटाचे किंवा वेब सिरीजचे व्यावसायिक यश कमी करणे हा असतो, पण परिणाम उलटाच होतो. कारण या वादांमुळे कुतूहल निर्माण होते आणि हीच उत्सुकता अनेकदा यशात बदलते. बहिष्कार आणि कॅन्सल कल्चर म्हणजे काय हे लोकांना कळत नाही, कारण कोणत्याही चित्रपटाबाबत जाहीर विधान आले तरी लोक ते बघतच असतात. किंबहुना त्यामुळे व्यवसायात यश मिळवून देणारी समस्या काय आहे हे पाहण्यासाठी लोकांना अधिक उत्सुकता वाटते. अली फजल आणि पंकज त्रिपाठी अभिनीत मिर्झापूर हे त्याचे उदाहरण आहे. पहिल्या सीझनच्या यशानंतर ट्विटरवर #BoycottMirzapur ट्रेंडिंगला सुरुवात झाली. तथापि, या मालिकेच्या सीझन २ ने रिलीज झाल्यापासून अवघ्या सात दिवसांत भारतातील अॅमेझाॅन प्राइमवर सर्वाधिक पाहिलेला शो बनून इतिहास रचला. कॅन्सल कल्चर हा नवीन उपक्रम आहे. हे मुख्यत्वे इंटरनेट संस्कृतीचे उत्पादन आहे. या शब्दाचा शाब्दिक अर्थ अद्याप शोधला जात आहे. गेल्या पाच-सहा वर्षांत ते समोर आले आहे. त्याची व्याप्ती अजूनही ऑनलाइन संस्कृतीसह विकसित होत आहे. कॅन्सल कल्चर खरोखर प्रभावी आहे का? आजूबाजूच्या वादांमध्ये याचीही चर्चा आहे. तापसी पन्नूही एका मुलाखतीत म्हणताना दिसते की, माझ्या चित्रपटावरदेखील बहिष्कार टाकला गेला असता तर...

(ही लेखिकेची वैयक्तिक मते आहेत.)

नीतू मुकुल लेखिका neetumukul2015@gmail.com

बातम्या आणखी आहेत...