आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

स्पीक-अप:आहाराच्या सवयींशीदेखील हवामान बदलाचा संबंध

औरंगाबाद2 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

इजिप्तमधील शर्म-अल-शेख येथे नुकत्याच झालेल्या सीओपी-२७ शिखर परिषदेदरम्यान एक विषय वगळता हवामान बदलाशी संबंधित प्रत्येक विषयावर तपशीलवार चर्चा करण्यात आली. तो सर्वात महत्त्वाचा होता - पर्यावरणावरील प्रतिकूल परिणामांसाठी मांस उद्योग सर्वाधिक जबाबदार आहे. युनायटेड नेशन्स फूड अँड अॅग्रीकल्चर ऑर्गनायझेशन किंवा एफएओनुसार, जगातील कार्बन उत्सर्जनात एकट्या मांस उद्योगाचा वाटा १५% आहे. बीबीसीने अहवाल दिला आहे की, गोमांस सर्वाधिक हरितगृह वायू उत्सर्जित करते. एबर्डीन विद्यापीठाच्या मार्गारेट गिल म्हणतात की, कोंबड्यांपेक्षा जास्त मिथेन वायू गुरांपासून तयार होतो. परंतु, मांस, कुक्कुटपालन आणि मत्स्य उद्योगाच्या संपूर्ण अन्नसाखळीवर नजर टाकली तर दिसून येईल की, पर्यावरणाचा नाश करणाऱ्या सर्व कार्बन आणि मिथेन उत्सर्जनामध्ये त्यांचा एकूण वाटा सुमारे ३० टक्के आहे. प्राण्यांवर आधारित अन्न पर्यावरणासाठी किती हानिकारक आहे हे युरोप आणि अमेरिकेतील लोकांना आता जाणवू लागले आहे. या दोघांनी ऐतिहासिकदृष्ट्या सर्वाधिक प्रदूषण केले आहे. आज ब्रिटनमध्ये सुमारे ७० लाख लोक शाकाहारी झाले आहेत. हे एकूण लोकसंख्येच्या दहा टक्के आहे. यापैकी सहा लाख लोक शाकाहारी आहेत, म्हणजेच त्यांनी दूध किंवा त्यापासून बनवलेल्या पदार्थांचे सेवन करणे बंद केले आहे. अमेरिकेतही पाच टक्के लोक शाकाहारी झाले आहेत. चीनमध्ये ही संख्या चार टक्क्यांपेक्षा कमी आहे. एफएओच्या अहवालात म्हटले आहे की, भारत अजूनही जगात सर्वात कमी प्रमाणात मांस वापरतो. वनस्पती-आधारित अन्न आरोग्यासाठी चांगले असतेच, पण मांस-आधारित अन्न-साखळी कमी करून आपण कार्बन उत्सर्जनदेखील कमी करू शकतो. डेव्हिड वेटरने फोर्ब्जमध्ये दिलेल्या अहवालानुसार, मांसासाठी प्राणी मारण्याच्या अनैतिकतेवर शतकानुशतके चर्चा होत आहे, पण अलीकडील वर्षांत हवामान-बदलाचा दृष्टिकोनदेखील यात जोडला गेला आहे, त्यानंतर मांसाहारी लोक अधिक गोंधळले आहेत. हवामान शास्त्रज्ञ इशारा देतात की, कॅटल आणि डेअरी फार्मिंग पर्यावरणासाठी अत्यंत हानिकारक आहे आणि यात उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान मोठ्या प्रमाणात हरितगृह वायू उत्सर्जित होतात. गेल्या महिन्यात कार्बन बीफ नावाच्या ब्रिटनच्या हवामान बदलाच्या वेबसाइटने डेटा प्रसिद्ध केला आहे की, मांस आणि दूध उद्योग दरवर्षी ७.१ गिगाटन हरितगृह वायू उत्सर्जित करतो. हे मानवी उत्सर्जनाच्या १४.५ टक्के आहे. त्यातही गोमांसाचा वाटा सर्वाधिक आहे. एक किलो गोमांस उत्पादनातून ६० किलो हरितगृह वायू उत्सर्जित होतात, ते मेंढीच्या मांसाच्या दुप्पट असतात. गुरांद्वारे तयार होणारा मिथेन वायू कार्बन डायऑक्साइडपेक्षा ३४ पट अधिक परिणामकारक आहे. यासोबतच मांस उद्योगाकडून गुरांच्या चाऱ्यासाठी जंगलतोडही केली जाते. गोमांस उत्पादनातून नफा मिळवण्यासाठी जैवविविधतेने समृद्ध असलेल्या आणि पर्यावरणाच्या मध्यवर्ती महत्त्व असलेल्या चीनसारख्या देशांमध्ये हजारो चौरस किलोमीटरचे वर्षावन नष्ट केले गेले. एका नवीन अहवालानुसार, दक्षिण अमेरिकेतील ४० टक्के वर्षावनांत आता जंगलतोड होण्याचा धोका आहे. जगाने वनस्पती-आधारित खाण्याकडे वळणे हे अद्याप दूरचे भविष्य आहे, परंतु हवामान बदलाच्या विनाशकारी परिणामांमुळे अनेक वादविवादांना तोंड फुटले आहे. नेट-झीरो हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी जग स्वच्छ ऊर्जेकडे वाटचाल करत आहे, पण जीवनशैलीत बदल करणे फार कठीण आहे. खाण्याच्या सवयी सहजासहजी सुटत नाहीत. अशा वेळी बाहेर पडण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे लोकांना वनस्पती-आधारित मांसाचा पर्याय देणे. ते मोठ्या लोकसंख्येला खायलाही देईल आणि अन्न प्रणाली, पर्यावरण आणि आरोग्यासाठीदेखील चांगले ठरेल. भारतात हा ट्रेंड आतापासूनच जोर धरू लागला आहे. क्रिकेटपटू विराट कोहली आणि अभिनेत्री अनुष्का शर्मा यांनी वनस्पती-आधारित मांसाचा प्रचार केला आहे. ब्लू ट्राइब, वाकाव, अर्बन प्लेटर, इमॅजिन मीट्स असे अनेक ब्रँड मांस-पर्याय देत आहेत. (ही लेखकाची वैयक्तिक मते आहेत.)

मिन्हाज मर्चंट लेखक, प्रकाशक आणि संपादक mmleditorial@gmail.com

बातम्या आणखी आहेत...