आपल्या शहरातील ताज्या बातम्या आणि ई-पेपर मिळवा मोफत

डाउनलोड करा

अनंत ऊर्जा:आपण सवयीचे गुलाम झालो की त्या आपल्या?

औरंगाबाद3 महिन्यांपूर्वी
  • कॉपी लिंक

नुकत्याच पार पडलेल्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत खेळाडूंनी चमकदार कामगिरी केली. इतकी निपुणता त्यांनी कशी प्राप्त केली, याचा तुम्ही कधी विचार केला का? इतके तीव्र आत्म-नियंत्रण आणि शिस्तीची क्षमता कोठून येते? कोणत्याही क्षेत्रातील यशाचे रहस्य लाभदायक शारीरिक आणि मानसिक सवयींमध्ये आहे. सर्वोत्तम उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी सवयी उत्पादक करणे, प्रावीण्य मिळवणे आणि त्या लागू करणे ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे.

आपल्या सवयी आपल्या परिचयाचा एक भाग बनतात. ते आपल्या ओळखीला आकार देतात आणि व्यक्तिमत्त्वाचा एक वास्तविक पैलू बनतात. आपण आपल्या सवयींच्या मानसिकतेखाली वावरतो. आपले दैनंदिन वर्तनही या सवयीच्या मानसिकतेतून घडते. आपण मनाला सकारात्मक बाजू पाहण्याची सवय लावली असेल तर कठीण परिस्थितीतही आपण आनंदी-आशावादी राहण्याची शक्यता जास्त असते. आपल्याला शंका घेण्याची किंवा इतरांचे अवगुण पाहण्याची सवय लागली असेल तर आपण स्वाभाविकपणे त्यांच्या चांगल्या हेतूवर आणि कृतींवर संशय घेऊ. त्याचप्रमाणे औदार्य, सहानुभूती, भय, मत्सर हे विचारही सवयीच्या वैचारिक आकृतिबंधातून आपल्यात निर्माण होतात. आधी आपण सवयी बनवतो आणि नंतर सवयी आपल्याला घडवतात.

मानवी मेंदूमध्ये शंभर अब्ज न्यूरॉन्स आहेत, ते ट्रिलियन्स न्यूरल सर्किट्स बनवतात. मेंदूमध्ये तयार होणारी प्रत्येक विचार-रचना ही न्यूरल सर्किट्सच्या समान कनेक्शनचा वापर करते. आपण विचारांचा पॅटर्न पुन्हा पुन्हा तयार करतो तेव्हा त्यांच्याशी संबंधित न्यूरल सर्किट्स मेंदूमध्ये कोरली जातात. याला मेंदूची “न्यूरोप्लास्टिकिटी” म्हणतात. यामुळे मनाची स्थिती सुधारते. त्यानंतर न्यूरल सर्किट्सच्या मार्गांनुसार काही कल्पना इतरांपेक्षा अधिक सहजपणे उद्भवतात. एखाद्या क्रियेची पुनरावृत्ती होते, तेव्हा मेंदू न्यूरल सर्किट्सचे शॉर्टकट तयार करून स्वतःला प्रोग्राम करतो. अशा प्रकारे मेंदू सवयी लावून काम सुलभ-कार्यक्षम करतो.

उदा. आपण पहिल्यांदा टायपिंग सुरू केले तेव्हा मेंदूला आवश्यक बटणे शोधण्यासाठी आणि ती दाबण्यासाठी जास्तीत जास्त प्रयत्न करावे लागले. सरावाने मेंदू स्वतः प्रोग्रामिंग सुरू करतो. यामुळे सोप्या टायपिंगसाठी न्यूरल सर्किट तयार झाले. अशा प्रकारे आपण चांगल्या सवयी तयार करण्यासाठी मेंदूच्या कंडिशनिंग क्षमतेचा फायदा घेऊ शकतो. चांगल्या सवयी महान व्यक्तिमत्त्वाचा पाया बनतात, तर वाईट सवयी वाईट चारित्र्य घडवतात. चांगल्या सवयींमुळे जीवन आनंदी होते, तर वाईट सवयी दुःखी जीवन जगतात. म्हणूनच वजन कमी करणे किंवा नवीन कौशल्ये शिकणे किंवा आकर्षक व्यक्तिमत्त्व विकसित करणे - चांगल्या सवयी विकसित करणे हे आपले कोणतेही ध्येय असले तरीही महत्त्वाचे आहे.

आपण निष्काळजी राहिलो तर आपली स्वयंशिस्त कमी होईल आणि शरीरातील इतर अयोग्य स्नायूंप्रमाणे कोमेजून जाईल. आपण आपल्याला क्षणिक आनंद देणाऱ्या एखाद्या गोष्टीत गुंततो आणि नंतर आपण अनौपचारिकपणे त्याची पुनरावृत्ती करतो तेव्हा वाईट सवयी तयार होतात. काही आठवड्यांतच ती सवय आपल्याला जखडते. या सर्वांचा अंत करण्यासाठी हानिकारक सवयी बदलल्याने कोणते फायदे होतील याबद्दल आपल्याला पुन्हा पुन्हा खात्री पटवून घेतली पाहिजे. स्वामी मुकुंदानंद आध्यात्मिक गुरू व लेखक -यूट्यूब : Swami Mukundananda Hindi -ट्विटर : @Sw_Mukundananda

बातम्या आणखी आहेत...